აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Agmosavlet cimbiris zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)


აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვა (რუს. Восточно-Сибирское море) ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის განაპირა ზღვა. მდებარეობს არქტიკის კონცხს (ჩრდილოეთით), ციმბირის სანაპიროს (სამხრეთით), ახალი ციმბირის კუნძულებსა (დასავლეთით) და ბილინგსის კონცხს შორის. აღმოსავლეთით ესაზღვრება ჩუკოტკის ნახევარკუნძული, ჩუკოტკის ზღვა და კუნძული ვრანგელი, დასავლეთით - ლაპტევების ზღვა.
ეს ზღვა, არქტიკის ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებ შესწავლილი არეალია. დამახასიათებელია მკაცრი კლიმატი, დაბალი მარილიანობა და ფლორისა და ფაუნის სიმწირე. ფართობი შეადგენს 936,000 კმ²-ს, საშუალო სიღრმე 45 მეტრს, მაქსიმალური სიღრმე 155 მ-ს.
ზღვის სანაპიროები ათასობით წლის წინ დასახლებული იყო ადგილობრივი იუკაგირებით, ჩუქჩებით, ევენებით, ევენკებით, რომლებიც ძირითადად მეთევზეობასა და ნადირობას მისდევდნენ. მოგვიანებით ისინი შერეულ იქნენ აქ მოსულ იაკუტებთან და რუსებთან.


ბოფორტის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

ბოფორტის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Bofortis zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)


ბოფორტის ზღვა - ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის განაპირა ზღვა. მდებარეობს ალასკის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით, ფართობი შეადგენს 476,000 კმ² -ს, მაქსიმალური სიღრმე 4,683 მ. სახელი ეწოდა ირლანდიელი მკვლევრის - ფრანსის ბოფორტის საპატივსაცემოდ. ამ ზღვაში ჩაედინება მდინარე მაკენზი.
ზღვა ხასიათდება ძალიან მკაცრი კლიმატით. თითქმის მთელი წლის განმავლობაში ის ყინულითაა დაფარული, მხოლოდ აგვისტო-სექტემბერში დნება სანაპიროს დაახლოებით 100 კმ მონაკვეთი. ზღვის სანაპიროები დასახლებული იყო ჯერ კიდევ 30.000 წლის წინ. ზღვის შელფი შეიცავს ნავთობისა და ბუნებრივი გაზის მნიშვნელოვან მარაგებს.
ზღვის საზღვრებთან დაკავშირებით სერიოზული, ხანგრძლივი განსჯა მიმდინარეობდა აშშ-სა და კანადას შორის, რომლებმაც მხოლოდ 2010 წელს შეძლეს საბოლოოდ ამ ზღვის გაყოფა.


თეთრი ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

თეთრი ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Tetri zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)


თეთრი ზღვა (რუს. - Бе́лое мо́ре, ინგ. - White Sea ) - ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის შიგა ზღვა. გაწოლილია ბარენცის ზღვის სამხრეთით.

ფიზიკურ-გეოგრაფიული მდგომარეობა

თეთრი ზღვის ფართობია 90 ათასი კვ.კმ. საშუალო სიღრმე - 80 მ, მაქსიმალური - 340 მ, წყლის მოცულობა - 8000 კმ³. მჭიდროდაა დაკავშირებული ბარენცის ზღვასთან. ამ უკანასკნელთან გასასვლელი აქვს გორლოს სრუტით. თეთრი ზღვის უდიდესი სიგრძე კონცხ კანინ ნოსსა და მდინარე ონეგის შესართავის ხაზზე - თითქმის 600 კმ-ია, მაქსიმალური სიგანე ჩრდილოეთის დვინის შესართავსა და კანდალაქშის ყურის წვერს შორის - 430 კმ. თეთრ ზღვას ერთვის მდინარეები - მეზენი (სიგრძე - 966კმ), ჩრდილოეთის დვინა ( სიგრძე - 744კმ), ონეგა (სიგრძე - 416კმ), ვარზუგა (სიგრძე - 254კმ ), ნივა (სიგრძე - 36კმ) და სხვ.
ძირითადი ყურეებია კანდალაქშის, ონეგის , დვინის და მეზენის. არის კუნძულებიც გამოსაყოფია - სოლოვეცისა და მორჟოვეცის.

გეოლოგია

თეთრი ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირები მაღალი და კლდოვანია, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთი მხარე დაბალი და დამრეცი. თეთრი ზღვის დასავლეთი ნაპირები აგებულია არქეული კრისტალური ქანებით, აღმოსავლეთით - ფხვიერი მეოთხეული ნალექებით. ფსკერისა და ნაპირების რელიეფის ფორმირებაზე დიდი გავლენა იქონია ტექტონიკურმა პროცესებმა, რომლებმაც გამოიწვია რღვევები და გადაადგილება, და მყინვარმა, რომელიც მეოთხეულ პერიოდში სკანდინავიის ნახევარკუნძულიდან უტევდა. ე.ი. თეთრი ზღვის ქვაბული უკანასკნელი გამყინვარების პერიოდში მთლიანად მყინვარს ეკავა, შემდეგ როდესაც მყინვარმა რეგრესია განიცადა ქვაბული ზღვის წყალმა აავსო. ასე ჩამოყალიბდა თეთრი ზღვის გეოლოგიური .
თეთრი ზღვა თავისი ფიზიკურ-გეოგრაფიული და სხვა თავისებურებებიდან გამომდინარე სამართლიანად ატარებს სტატუსს.

ზღვის ფსკერის რელიეფი

თეთრი ზღვა შელფური ზღვაა, ზღვის ფსკერი დანაწევრებულია წყალქვეშა მაღლობებითა და ღარტაფებით. ფსკერზე არის დალექილი ლამი, ქვიშა და სხვ. ზღვის ცენტრალური ნაწილი ჩაკეტილი ქვაბულია, სწორედ ეს ადგილია შედარებით ღრმა. ცენტრიდან ყურისკენ სიღრმე მატულობს და მაქსიმუმს აღწევს. ფსკერზე ნაპოვნია კონკრეცია.

ჰიდროლოგიური რეჟიმი და მარილიანობა

მდინარეებს ჩრდილოეთ დვინას, ონეგას, მეზენს და სხვ. - თეთრ ზღვაში წელიწადში 360 კმ² მტკნარი წყალი ჩააქვთ. ღია ზღვაში ზედაპირული დინებები სუსტია და არამდგრადი, სიჩქარე 1 კმ/სთ-ზე ნაკლები, სრუტეებში დინების სიჩქარე იზრდება.თეთრ ზღვასა და ბარენცის ზღვას შორის გორლოს სრუტის მეშვეობით მუდმივი წყალცვლაა.
ზღვის ცენტრალურ ნაწილში წყალი საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით მოძრაობს. ხმელეთიდან წყლის დიდი რაოდენობით შემოსვლის შედეგად, ხდება მისი მუდმივი გასვლა ბარენცის ზღვაში, რაც გაზაფხულზე ძლიერდება.
ცენტრალურ ნაწილში მარილიანობა სიღრმესთან ერთად იზრდება 31 ‰ - მდე. ზღვასთან შეერთებისას მდინარის წყალი ამცირებს ზღვის წყლის ზედა ფენის მარილიანობას (25-26 ‰ - მდე). მტკნარი წყლის უთანაბრო მოწოდების გამო, ამასთან წყლის გაყინვისა და ყინულის დნობის შედეგად, მარილიანობა ზედაპირულ ფენებში შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში უფრო მაღალია, ვიდრე გაზაფხულზე და და ზაფხულში.
მარილიანობის შედარებით მცირე კლება, მიუხედავათ იმისა, რომ მტკნარი წყლის შემოსვლა აშკარად აღემატება მის ხარჯს, აიხსნება ბარენცის ზღვის მარილიანობის წყლის გავლენით, რომელიც მოქცევებისას დიდი რაოდენობით შემოდის სრუტიდან.
ყურეებში ზღვის მარილიანობა იზრდება 30,5 - 34,5 ‰ - მდე.

კლიმატი

ჰავა გარდამავალია ზღვის პოლარულიდან ზომიერი კონტინენტურისაკენ. თანამედროვე კლიმატური პირობები განისაზღვრება თეთრი ზღვის მდებარეობით პოლარულ წრესთან, კონტინენტის სიღრმეში, ზომიერი და სუბარქტიკული კლიმატური სარტყლების საზღვარზე, ციკლონების მოძრაობის გზაზე.
ბარენცის ზღვა თავისი თბილი დინებით გავლენას ახდენს თეთრი ზღვის მხოლოდ უკიდურეს ჩრდილო ნაწილზე. თეთრი ზღვის კლიმატზე უდიდეს გავლენას ახდენს გარემომცველი ხმელეთიც. ჰაერის ტემპერატურის წლიური ამპლიტუდა ზღვის სამხრეთ ნაწილში + 28° , ჩრდილოეთში + 19°.
იანვრის საშუალო ტემპერატურა ზღვის ჩრდილო ნაწილში - 10,8°, სამხრეთში - 13,4°. ივლისის საშუალო ტემპერატურა ჩრდილო ნაწილში + 8,7, სამხრეთში + 15,4°.
სრუტეებში ჩრილოეთის ქარები ჭარბობს, ზღვაზე კი სამხრეთ-დასავლეთისა და იშვიათად სამხრეთისა. ქარის საშუალო წლიური სიჩქარეა - 6,7 მ/სეკ.
დიდია ღრუბლიანობა და ნისლი. მოღრუბლული დღეების რაოდენობა 200 - მდეა.
ნალექები ძირითადად ზაფხულსა და შემოდგომის თვეებში მოდის. მისი წლიური რაოდენობა 400 მმ აღწევს. აორთქლება მცირეა.

ფაუნა

თეთრი ზღვის ფაუნა ხასიათდება არქტიკული და ბორეალური რელიქტური ფორმებით. ბარენცის ზღვასთან შედარებით თეთრი ზღვის ფაუნა ღარიბია, რაც აიხსნება ზღვის წყლის შემცირებული მარილიანობით ოკეანურისგან განსხვავებით, ზამთრის დაბალი ტემპერატურებით ზედაპირზე და მუდმივი უარყოფითი ტემპერატურებით ზედაპირზე და მუდმივი უარყოფითი ტემპერატურებით 50 მ-ზე უფრო ღრმა ფენებში. თუ ბარენცის ზღვაში 1 ჰა - იდან იღებენ 4,5 კგ თევზს, თეთრ ზღვაში ეს მაჩვენებელი შეადგენს 1,2 კგ - ს.
ყველაზე დიდი სარეწაო მნიშვნელობა აქვს - ქაშაყს, საიკას, ნავაგას, ჩვეულებრივ ორაგულს, ორაგულს; საერთო თევზჭერის 35 % ქაშაყი შეადგენს, საიკა და ნავაგა - 75 % - მდეა. ზღვაში არის ასევე პინაგორი, ცქიმურა, ვირთევზა და ქამბალა.
თეთრ ზღვაში იჭერენ ასევე გრენლანდიის სელაპს, ზღვის კურდღელს და თეთრ დელფინს.

თეთრი ზღვის მნიშვნელობა

თეთრ ზღვას დიდი სატრანსპორტო მნიშვნელობა აქვს. იგი ფართოდაა შეჭრილი ხმელეთში. ამასთანავე მის გარშემო ხმელეთი გარშემოტყმულია მრავალი წყალსაცავით, ტბით, მდინარეებითა და არხებით.
საზღვაო გზები ერთმანეთთან აკავშირებს სანაპიროზე განლაგებულ რაიონებს, რომლებიც ზღვას უერთდება და შემდეგ ჩრდილოეთით, ბარენცის ზღვისკენ მიემართება.
არხებისა და სანაოსნო გზების არტერია აკავშირებს თეთრ ზღვას - ბალტიის, კასპიის, აზოვისა და შავ ზღვებთან.
დიდი ნავსადგურებია - არხანგელსკი, სევეროდვინსკი და კანდალაქშა.


ბაფინის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

ბაფინის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Bafinis zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)

ბაფინის ზღვა — ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის ნახევრად დახშული ზღვა გრენლანდიასა და კანადის არქტიკული არქიპელაგის აღმოსავლეთ სანაპიროს შორის. დეივისის სრუტით უერთდება ატლანტის ოკეანეს, კუნძულთშორისი სრუტეებითა და კეინის აუზით – ჩრდილო ყინულოვან ოკეანეს. სახელი ეწოდა ინგლისელი მკვლევარის უილიამ ბაფინის პატივსაცემად. ზაფხულობით აღმოსავლეთ ნაწილში დასავლეთ გრენლანდიის დინებას ჩრდილოეთისკენ მიაქვს ატლანტის ოკეანიდან შემოჭრილი წყლის მასა, დასავლეთ ნაწილში კი კანადის დინებას სამხრეთისკენ გადააქვს არქტიკული წყლები.


ბარენცის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

ბარენცის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Barencis zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)


ბარენცის ზღვა არქტიკის ოკეანის ნაწილია; მდებარეობს ნორვეგიისა და რუსეთის ჩრდილოეთით. სახელი ეწოდა ჰოლანდიელი ზღვაოსანის ვილემ ბარენცის პატივსაცემად. ღრმა შელფური ზღვა (საშუალო სიღრმე 230 მ), ესაზღვრება ნორვეგიის ზღვა დასავლეთით, სვალბარგის კუნძული ჩრდილოდასავლეთით, კუნძული ფრანც-იოსეფის მიწა და ახალი მიწა ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით.
ბარენცის ზღვის სამხრეთი ნახევარი, პორტების მურმანსკისა და ვარდოს მიმდებარე, არ იყინება მთელი წლის განმავლობაში ჩრდილო ატლანტიკის თბილი ნაკადის წყალობით. სექტემბერში მთელი ბარენცის ზღვა მეტ-ნაკლებად ყინულისგან თავისუფლდება. ზამთრის ომამადე ფინეთს ბარენცის ზღვაზე გასასვლელი ჰქონდა, სადაც მისი ერთადერთი წლის განმავლობაში გაუყინავი ყურე იყო პეტსამო.


ნორვეგიის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

ნორვეგიის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Norvegiis zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)


ნორვეგიის ზღვა — ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის მოსაზღვრე ზღვა, რომელიც მდებარეობს სკანდინავიის ნახევარკუნძულს, ისლანდიასა და კუნძულ იან-მაიენს შორის.
ფართობი 1,4 მლნ კმ², სიღრმე 3970 მ-მდე (საშუალი სიღრმეები — 1600—1750 მ), მოქცევათა სიმაღლე 3,3 მ-მდე, სიმლაშე - დაახლოებით 35 ‰. ნორვეგიის ზღვისთვის დიდი მნიშვნელობა ნორვეგიის თბილ დინებას აქვს, რომელიც თავის მხრივ, გოლფსტრიმის გაგრძელებაა; ამის წყალობით, ზამთრობით ნორვეგიის ზღვა არ იყინება. ნორვეგიის ნაპირებთან ზღვა ღრმა არ არის, ხშირია მეჩეჩები.
განვითარებულია თევზჭერა და ნავთობის მოპოვება. მნიშვნელოვანია პორტებია ნორვეგიული ქალაქები ტრონჰეიმი, ტრომსე და ნარვიკი.
უდიდესი კუნძულებია: სიორეია, სეილანი, არნეია, რინგვასეია, კვალეია, სენია, ვესტეროლენის კუნძულები, ლოფოტენის კუნძულები, დიონა, ვეგა, ფრეია, ჰიტრა და სმიოლა ნორვეგიის ნაპირებთან.


პეჩორის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

პეჩორის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Pechoris zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)


პეჩორის ზღვა (რუს. Печорское море) - ზღვა რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროსთან, ბარენცის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კუნძული ახალი მიწა.
ზღვა საკმაოდ თავთხელია, საშუალო სიღრმე მხოლოდ 6 მეტრია, ხოლო ყველაზე ღრმა ადგული 210 მ. ფართობი შეადგენს 8.1263 კმ²-ს. ნოემბრიდან ივნისამდე ზღვა ჩახერგილია მოცურავე ყინულებით. აქ ჩამდინარე მნიშვნელოვანი მდინარეა პეჩორა.


კარის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

კარის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Karis zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)

კარის ზღვა - ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის განაპირა ზღვა. გაწოლილია კუნძულ ახალ მიწასა და ჩრდილოეთ მიწას შორის.

ფიზიკურ-გეოგრაფიული მდგომარეობა

სამხრეთით ესაზღვრება დასავლეთ ციმბირის დაბლობი. ჩდილოეთის ყინულოვანი ოკეანიდან გამოყოფილია ახალი მიწის, ფრანც-იოსების მიწისა და ჩრდილოეთის მიწის კუნძულებით. ფართობი - 893 400 კმ², საშუალო სიღრმე - 127 მ, მაქსიმალური სიღრმე - 620 მ. წყლის მოცულობა 112 ათ.კმ³. გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთისაკენ დაახლ. 1500 კმ-ზე, სიგანე ჩრდილოეთ ნაწილში - 800 კმ.
კარის ზღვაში ბევრია კუნძული, რომელთა საერთო ფართობია 10 ათ. კმ. კვ.
მთავარი ნავსადგურია - დიქსონი.

მორფოლოგია

კარის ზღვის აკვატორია ჩამოყალიბდა პლეისტოცენური გამყინვარების უკანდახევის შედეგად. ზღვის ფსკერი დაფარულია ლამით, ქვიშიანი ლამითა და ქვიშით.
კონტინენტის სანაპიროების გასწვრივ ფართო წყალმარჩხი ზოლია გადაჭიმული, რომელიც ჩრდილოეთით ცენტრალურ კარის მაღლობში გადადის. მაღლობი აღმოსავლეთიდან ვორონინის ღარით ისაზღვრება, დასავლეთიდან კი წმინდა ანას ღარით. ახალი მიწის ნაპირებთან ვიწრო და ღრმა ახალი მიწის ღრმულია გადაჭიმული. ცენტრალურ კარის მაღლობზე და განსაკუთრებით სანაპირო წყალმარჩხზე მრავალრიცხოვანი კუნძულებია. ნაპირები დაბალია, ფხვიერი ქანებით აგებული და ხმელეთში ღრმადშეჭრილი უბეებით ძლიერ დანაწევრებული; მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია: ბაიდარაცკის, ობის, გიდანისა და ენისეის უბეები.
სანაპირო ხაზის სიგრძე დაახლოებით 4,5-ჯერ მეტია, ვიდრე მანძილი კარის ჭიშკარსა და ვილკიცკის სრუტეს შორის.
წითელი არმიის, შოკალსკის და ვილკიცკის სრუტეებით კარის ზღვა ლაპტევების ზღვას უკავშირდება. ბარენცის ზღვასთან კავშირი კი უფრი იოლად მყარდება, რადგან იგი ხორციელდება არა მარტო სრუტეეებით, არამედ დიდ სივრცეებზეც - ახალი მიწიდან ფრანც იოსების მიწამდე. ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანიდან წყალი დაუბრკოლებლად გადადის კარის ზღვაში.

ჰიდროლოგიური რეჟიმი და მარილიანობა

ციმბირის მდინარეებს წლის განმავლობაში ზღვაში 1580³ კმ მტკნარი წყალი ჩააქვს. მდინარის შესართავებთან ზღვის წყლის მარილიანობა 3-10‰ -მდე ეცემა, მდინარის შესართავებიდან დაშორებით მარილიანობა იზრდება და ზედაპირზე მაქსიმუმ 34‰ აღწევს. ღრმა წყლის მარილიანობა ყველგან 35‰-მდეა. მდინარის წყლების გარდა კარის ზღვაში დასავლეთიდან და ჩრდილო-დასავლეთიდან შემოდის შედარებით უფრო თბილი და მარილიანი ატლანტის წყლები, ჩრდილოეთიდან კი ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის ცენტრალური ნაწილის ცივი წყლები.
კარის ზღვაში ჩაიედინება მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარეები ობი და ენისეი.
ზამთარში ზღვის ზედაპირზე ტემპერატურა უტოლდება შესატყვისი მარილიანობის მქონე წყლის გაყინვის ტემპერატურას. სექტემბერში ზღვა იყენება : ნაპირებთან წარმოიქმნება 25 კმ სიგანის უძრავი ნაპირის ყინული, იქ კი, სადაც ზღვის სიღრმე მეტია, მცურავი ყინული ჩნდება. ქარის ზემოქმედებით და წყლის მოქცევა-უკუქცევითი მოძრაობით ყინული აქ სკდება და ყინულღრუებს წარმოქმნის.
ივნისში ყინული დნობას იწყებს, მაგრამ მისი ნაწილი ყოველწლიურად რჩება შემდეგი ზამთრის სეზონამდე. მოძრავი ყინული ძალიან აბრკოლებს კარის ზღვაში ნაოსნობას. კარის ზღვის დინებები წრიულ სისტემებს წარმოქმნის ; წყალი საათის ისრის საწინაამღდეგო მიმართულებით მოძრაობს. მაქსიამლურ სიმაღლეს 1 , იგი ტოლის უბეში აღწევს.

კლიმატი

კარის ზღვის ჰავა არქტიკულია. კლიმატური პირობები ძალიან მკაცრია ზღვის მთელ სივრცეზე. სიმკაცრე მატულობს დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. 3-4 თვე პოლარული ღამეა, 2-3 თვე პოლარული დღე.
სამხრეთით, კონტინენტის მიმართულებით, ჰავა უფრო კონტინენტური ხდება. ზაფხული ხანმოკლეა და ნისლიანი. თოვლი ზაფხულის თვეებშიც კი მოდის. თბილი პერიოდის საშუალო ტემპერატურა აღმოსავლეთით - 1°, დასავლეთით +5°. ცივი პერიოდის საშუალო ტემპერატურა აღმოსავლეთით -26°, დასავლეთით - 15°.
ზაფხულში ქარები უმთავრესად ჩრდილო აღმოსავლეთისაა 5-6 მ/სეკ. სიჩქარით, ზამთარში კი სამხრეთ-აღმოსავლეთის 8-9 მ/სეკ. სიჩქარით მოძრაობს. კარის ზღვის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში ნალექების რაოდენობა 159-200 მმ აღწევს წელიწადში, ჩრდილო-აღმოსავლეთში 120-150 მმ.

ფაუნა

კარის ზღვის ფაუნა ბარენცის ზღვის ფაუნაზე მნიშვნელოვნად ღარიბია, რაც ზღვის წყლის დაბალი ტემპერატურით აიხსნება. ზღვაში ბიანდრობენ ზღვისა და მლაშე წყლის ცხოველური ფორმები. სარეწაო მნიშვნელობით ყველაზე პროდუქტიულია ზღვის დასავლეთი ნაწილი, კონტინენტის სანაპირო უბეები და მდინარის შესართავები. კარის ზღვაში მოიპოვება : ომული, მუქსუნი, ნავაგა, პეჩორის ქაშაყი, ნელმა, გოჭალა, კამბალა, ჭაფალა, ციმბირის ზუთხი.
ძუძუმწოვრებიდან ხშირად გვხვდება თეთრი დელფინი, იშვიათად მორჟი, თეთრი დათვი, სელაპი, ზღვის კურდღელი. ყველაზე მეტად განვითარებულია თეთრი დელფინის რეწვა. კუნძულებზე ბევრია ფრინველი (ჭარბობს ”ფრინველთა ბაზარი”).


კარის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

კარის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Karis zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)

კარის ზღვა - ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის განაპირა ზღვა. გაწოლილია კუნძულ ახალ მიწასა და ჩრდილოეთ მიწას შორის.

ფიზიკურ-გეოგრაფიული მდგომარეობა

სამხრეთით ესაზღვრება დასავლეთ ციმბირის დაბლობი. ჩდილოეთის ყინულოვანი ოკეანიდან გამოყოფილია ახალი მიწის, ფრანც-იოსების მიწისა და ჩრდილოეთის მიწის კუნძულებით. ფართობი - 893 400 კმ², საშუალო სიღრმე - 127 მ, მაქსიმალური სიღრმე - 620 მ. წყლის მოცულობა 112 ათ.კმ³. გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთისაკენ დაახლ. 1500 კმ-ზე, სიგანე ჩრდილოეთ ნაწილში - 800 კმ.
კარის ზღვაში ბევრია კუნძული, რომელთა საერთო ფართობია 10 ათ. კმ. კვ.
მთავარი ნავსადგურია - დიქსონი.

მორფოლოგია

კარის ზღვის აკვატორია ჩამოყალიბდა პლეისტოცენური გამყინვარების უკანდახევის შედეგად. ზღვის ფსკერი დაფარულია ლამით, ქვიშიანი ლამითა და ქვიშით.
კონტინენტის სანაპიროების გასწვრივ ფართო წყალმარჩხი ზოლია გადაჭიმული, რომელიც ჩრდილოეთით ცენტრალურ კარის მაღლობში გადადის. მაღლობი აღმოსავლეთიდან ვორონინის ღარით ისაზღვრება, დასავლეთიდან კი წმინდა ანას ღარით. ახალი მიწის ნაპირებთან ვიწრო და ღრმა ახალი მიწის ღრმულია გადაჭიმული. ცენტრალურ კარის მაღლობზე და განსაკუთრებით სანაპირო წყალმარჩხზე მრავალრიცხოვანი კუნძულებია. ნაპირები დაბალია, ფხვიერი ქანებით აგებული და ხმელეთში ღრმადშეჭრილი უბეებით ძლიერ დანაწევრებული; მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია: ბაიდარაცკის, ობის, გიდანისა და ენისეის უბეები.
სანაპირო ხაზის სიგრძე დაახლოებით 4,5-ჯერ მეტია, ვიდრე მანძილი კარის ჭიშკარსა და ვილკიცკის სრუტეს შორის.
წითელი არმიის, შოკალსკის და ვილკიცკის სრუტეებით კარის ზღვა ლაპტევების ზღვას უკავშირდება. ბარენცის ზღვასთან კავშირი კი უფრი იოლად მყარდება, რადგან იგი ხორციელდება არა მარტო სრუტეეებით, არამედ დიდ სივრცეებზეც - ახალი მიწიდან ფრანც იოსების მიწამდე. ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანიდან წყალი დაუბრკოლებლად გადადის კარის ზღვაში.

ჰიდროლოგიური რეჟიმი და მარილიანობა

ციმბირის მდინარეებს წლის განმავლობაში ზღვაში 1580³ კმ მტკნარი წყალი ჩააქვს. მდინარის შესართავებთან ზღვის წყლის მარილიანობა 3-10‰ -მდე ეცემა, მდინარის შესართავებიდან დაშორებით მარილიანობა იზრდება და ზედაპირზე მაქსიმუმ 34‰ აღწევს. ღრმა წყლის მარილიანობა ყველგან 35‰-მდეა. მდინარის წყლების გარდა კარის ზღვაში დასავლეთიდან და ჩრდილო-დასავლეთიდან შემოდის შედარებით უფრო თბილი და მარილიანი ატლანტის წყლები, ჩრდილოეთიდან კი ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის ცენტრალური ნაწილის ცივი წყლები.
კარის ზღვაში ჩაიედინება მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარეები ობი და ენისეი.
ზამთარში ზღვის ზედაპირზე ტემპერატურა უტოლდება შესატყვისი მარილიანობის მქონე წყლის გაყინვის ტემპერატურას. სექტემბერში ზღვა იყენება : ნაპირებთან წარმოიქმნება 25 კმ სიგანის უძრავი ნაპირის ყინული, იქ კი, სადაც ზღვის სიღრმე მეტია, მცურავი ყინული ჩნდება. ქარის ზემოქმედებით და წყლის მოქცევა-უკუქცევითი მოძრაობით ყინული აქ სკდება და ყინულღრუებს წარმოქმნის.
ივნისში ყინული დნობას იწყებს, მაგრამ მისი ნაწილი ყოველწლიურად რჩება შემდეგი ზამთრის სეზონამდე. მოძრავი ყინული ძალიან აბრკოლებს კარის ზღვაში ნაოსნობას. კარის ზღვის დინებები წრიულ სისტემებს წარმოქმნის ; წყალი საათის ისრის საწინაამღდეგო მიმართულებით მოძრაობს. მაქსიამლურ სიმაღლეს 1 , იგი ტოლის უბეში აღწევს.

კლიმატი

კარის ზღვის ჰავა არქტიკულია. კლიმატური პირობები ძალიან მკაცრია ზღვის მთელ სივრცეზე. სიმკაცრე მატულობს დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. 3-4 თვე პოლარული ღამეა, 2-3 თვე პოლარული დღე.
სამხრეთით, კონტინენტის მიმართულებით, ჰავა უფრო კონტინენტური ხდება. ზაფხული ხანმოკლეა და ნისლიანი. თოვლი ზაფხულის თვეებშიც კი მოდის. თბილი პერიოდის საშუალო ტემპერატურა აღმოსავლეთით - 1°, დასავლეთით +5°. ცივი პერიოდის საშუალო ტემპერატურა აღმოსავლეთით -26°, დასავლეთით - 15°.
ზაფხულში ქარები უმთავრესად ჩრდილო აღმოსავლეთისაა 5-6 მ/სეკ. სიჩქარით, ზამთარში კი სამხრეთ-აღმოსავლეთის 8-9 მ/სეკ. სიჩქარით მოძრაობს. კარის ზღვის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში ნალექების რაოდენობა 159-200 მმ აღწევს წელიწადში, ჩრდილო-აღმოსავლეთში 120-150 მმ.

ფაუნა

კარის ზღვის ფაუნა ბარენცის ზღვის ფაუნაზე მნიშვნელოვნად ღარიბია, რაც ზღვის წყლის დაბალი ტემპერატურით აიხსნება. ზღვაში ბიანდრობენ ზღვისა და მლაშე წყლის ცხოველური ფორმები. სარეწაო მნიშვნელობით ყველაზე პროდუქტიულია ზღვის დასავლეთი ნაწილი, კონტინენტის სანაპირო უბეები და მდინარის შესართავები. კარის ზღვაში მოიპოვება : ომული, მუქსუნი, ნავაგა, პეჩორის ქაშაყი, ნელმა, გოჭალა, კამბალა, ჭაფალა, ციმბირის ზუთხი.
ძუძუმწოვრებიდან ხშირად გვხვდება თეთრი დელფინი, იშვიათად მორჟი, თეთრი დათვი, სელაპი, ზღვის კურდღელი. ყველაზე მეტად განვითარებულია თეთრი დელფინის რეწვა. კუნძულებზე ბევრია ფრინველი (ჭარბობს ”ფრინველთა ბაზარი”).


ჩუკოტკის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

ჩუკოტკის ზღვა (ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე)

(Chukotkis zgva - chrdiloetis yinulovani okeane)


ჩუკოტკის ზღვა - ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის განაპირა ზღვა აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ნაპირებთან. გარს აკრავს ჩუკოტკის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ და ალასკის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირებს. დასავლეთით ლონგის სრუტით უკავშირდება აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვას, სამხრეთით ბერინგის სრუტით ბერინგის ზღვას. ჩრდილოეთი საზღვარი არქტიკულ აუზთან და აღმოსავლეთ საზღვარი ბოფორტის ზღვასთან პირობითია და გადის ბაროუს კონცხის მერიდიანზე. ფართობი 582 ათ. კმ2. წყლის მოცულობა 45,4 ათ კმ3, სიღრმე 77 მეტრი. დიდი ყურეებია:კოცებუ, კოლიუჩინი; კუნძულები:ვრანგელი, ჰერალდი და კოლიუჩინი. ჩუკოტკის ზღვაში ჩადის მდინარეები: ამგუემა, კობუკი, ნოატაკი. სანაპირო ხაზი სუსტადაა დანაწევრებული. ნაპირები უმთავრესად მთიანია. სანაპიროზე ბევრგან არის ლაგუნები და მონალექი ცელები. ჩუკოტკის ზღვაში ბინადრობს:ვეშაპი, სელაპი, მორჟი, თეთრი დათვი, სარეწაო მნიშვნელობის ტევზები. ზაფხულობით ბევრია ზღვის ფრინველი.


ცივი (მდინარე საქართველოში)

ცივი (მდინარე საქართველოში)

(civi - mdinare saqartveloshi)


ცივი, ცივა – მდინარე საქართველოში, სამეგრელოს და ზემო სვანეთის მხარის მარტვილის და სენაკის მუნიციპალიტეტებში, რიონის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ეგრისის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში 363 მეტრ სიმაღლეზე. სიგრძე 60 კმ., აუზის ფართობის 199კმ2. საზრდოობს წვიმის, მიწისქვეშა და თოვლის წყლით. მთელი წლის განმავლობაში იცის წყალმოვარდნები, უფრო ხშირი და მძლავრი ზაფხულში და შემოდგომაზე. იყენებენ წისქვილების ასამუშავებლად. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 6.17 მ3/წმ.


ძამა (მდინარე საქართველოში)

ძამა (მდინარე საქართველოში)

(Dzama - mdinare saqartveloshi)


ძამა — მდინარე ქარელისა და ხაშურის მუნიციპალიტეტებში, სათავე აქვს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, 2140 მეტრ სიმაღლეზე, ერთვის მტკვარს მარჯვნიდან ქარელთან. სიგრძე 42 კმ. აუზის ფართობი 342 კმ². მთავარი შენაკადებია: ტყემლოვანისწყალი, სათიბე და ღვანანა. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. ახასიათებს წყალმოვარდნები ზაფხულ-შემოდგომაზე.საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ ზღუდერთან 3.23მ³/წმ (1987 წლის მონაცემები). იყენებენ სარწყავად.