მალდივის კუნძულები

maldivis kundzulebi
მალდივის რესპუბლიკა, სახელმწიფო სამხრეთ აზიაში, მალდივის კუნძულებზე (ინდოეთის ოკეანე). მალდივის არქიპელაგი მოიცავს 1.190 მცირე კუნძულ-ატოლს, რომელთაგან მხოლოდ 220 არის დასახლებული. ინდოეთისგან სამხრეთ-დასავლეთით განლაგებული, კუნძულები გადაჭიმულია 764 კმ-ით ჩრდილოეთით სამხრეთამდე და 130 კმ-ით აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე ფართობით 115 298 კმ2.


კანარის კუნძულები

kanaris kundzulebi
კანარის კუნძულები (Islas Canarias) არის ესპანეთის ავტონომიური გაერთიანება. მდებარეობს ამავე სახელწოდების კუნძულებზე აფრიკის დასავლეთ სანაპიროსთან, მოიცავს 7 დიდ და 6 პატარა კუნძულს:
კანარის კუნძულები
ტენერიფე, ლას-პალმასი, გომერა, იერო, გრან-კანარია, ფუერტევენტურა, ლანსაროტი.

ფართობი - 7,3 ათასი. უმაღლესი მწვერვალია პიკო დე ტეიდე, 3.718 მ.
მოსახლეობა - 1.400 ათასი.
ადმინისტრაციული ცენტრი - სანტა-კრუს-დე-ტენერიფე.
საკანონმდებლო ორგანო – 60 წევრიანი პარლამენტი.

ისტორია

1402 წელს აღმოაჩინეს რომაელებმა, სადაც ბევრი ძაღლი უნახავთ (canis ლათინურად), სახელიც აქედან შეერქვა. 1415 – ზღვაოსანმა ჟან დე ბეტანკურმა დაიკავა კუნძულები და მეფე გახდა. 1479 – განადგურებულ იქნენ კუნძულების ავტოქტონური მოსახლენი გუანშები, რომლებიც ბერბერებს ენათესავებოდნენ. 1902 – ავტონომისტური მოძრაობა ჩაახშეს. 1978 – გაძლიერდა თვითგამორკვევისა და დამოუკიდებლობის მოძრაობა. 1993 – იუნესკომ ბიოსფერულ ნაკრძალად გამოაცხადა.


კაიმანის კუნძულები

kaimanis kundzulebi
კაიმანის კუნძულები (ინგლ. Cayman Islands) — გაერთიანებული სამეფოს ტერიტორია ვესტ-ინდოეთში, კარიბის ზღვაში.
სამფლობელოს შემადგენლობაში შედის დიდი კაიმანი, მცირე კაიმანი და კაიმანი-ბრაკი. ფართობი — 264 კმ². მოსახლეობა — 49 ათ. კ. (2009) — მულატები, ევროპული რასა, ნეგროიდები. მოსახლეობის 80% კუნძულ დიდ კაიმანზე ცხოვრობს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ჯორჯტაუნი. მოსახლეობის ძირითადი სამუშაო — ტურისტების მომსახურება, კუთა აღზრდა


მთა ვეზუვი

mta vezuvi
მთა ვეზუვი (იტალ.: Monte Vesuvio, ლათ.: Mons Vesuvius) — ვულკანი ნეაპოლის აღმოსავლეთით, იტალიაში. ერთადერთი ვულკანი ევროპის კონტინენტზე, რომელიც ბოლო 100 წლის განმავლობაში აქტიური იყო, თუმცა ამჟამად ჩამცხრალია. დანარჩენი ორი მსგავსი ვულკანი იტალიაში (ეტნა და სტრომბოლი) კუნძულებზე მდებარეობს.


გრენლანდია (კუნძული)

granlandia
გრანლანდია (დან. Grønland – "მწვანე ქვეყანა"; გრენ. Kalaallit Nunaat – "ადამიანთა მიწა") — კუნძული ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანესა და ატლანტის ოკეანეში, ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტთან.

მსოფლიოს უდიდესი კუნძული, ამჟამად დანიის დაქვემდებარებაშია.გრენლანდია მსოფლიოს უდიდესი კუნძლია. ფართობი — 2 166 086 კმ². მოსახლეობა (2005, აღწ.) — 56 375 ადამიანი, მათ შორის 90% – ესკიმოსები. 1386 წლიდან კუნძული ეკუთვნოდა ნორვეგიას, 1814 წელს კი დანიის დაქვემდებარებაში მოექცა. 1979 წელს დანიის პარლამენტმა გრენლანდიას ფართო ავტონომია მიანიჭა.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ნუუკი (გოტჰობი).


ნასაუ (ბაჰამის კუნძულების დედაქალაქი)

nasau bahamis kudnzulebis dedakalaki
ნასაუ არის ბაჰამის კუნძულების დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი, ნასაუ წარმოადგენს ბაჰამის კომერციულ კულტურულ და ეკონომიკურ ცენტრს.

აქ ცხოვრობს 260,000 ადამიანი (2008 აღწერით), მოსახლეობის 80 პროცენტი არის ეთნიკურად ბაჰამელი (330,000).
ლინდელ რიდლინგის საერთაშორისო აეროპორტი არის ნასაუს და სრულიად ბაჰამის უდიდესი აეროპორტი, აეროპორტი მდებარეობს დედაქალაქიდან დასავლეთით 16 კილომეტრის დაშორებით, აქედან ხორციელდება საერთაშორისო რეისები აშშ-ში, გაერთიანებულ სამეფოსა და კარიბების ზღვის აუზის ქვეყნებში. დედაქალაქი მდებარეობს კუნძულ ნიუ-პროვიდენსზე და ეს ტერიტორია განეკუთვნება ფედერალურ ოლქს.


ნასაუ დაარსებულია ესპანელების მიერ 1695 წელს, ქალაქზე უდიდესი გავლენა მოახდინა ჰოლანდიელების და ფრანგების მცირეხნიანმა მმართველობამ. 1776 წელს ნასაუსთან გაიმართა ბრძოლა აშშ-ის ცამეტ კოლონიასა და ბრიტანეთის იმპერიას შორის, ეს ბრძოლა აშშ-ის დამოუკიდებლობის ბრძოლის რიგითი ნაწილია.
ბაჰამის დედაქალაქი მოქცეულია ტროპიკულ კლიმატურ სარტელში. ნასაუდან საზღვაო გზებით ხორციელდება დაკავშირება მაიამთან, კუბასთან და კარიბის ზღვის აუზის სხვა ქვეყნებთან. ქალაქში ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა საკმაოდ მცირეა და ის შეადგენს 56.9 მმ-ს.


ბაჰამის კუნძულები (კუნძული)

bahamis kundzulebi kundzuli
ბაჰამის თანამეგობრობა(Commonwealth of The Bahamas) -- დამოუკიდებელი ინგლისურენოვანი ერი ვესტინდოეთში. საშუალო და მცირე ზომის 700-მდე კუნძულის არქიპელაგი, ბაჰამები მდებარეობს ატლანტის ოკეანეში, აშშ-ის ფლორიდის აღმოსავლეთით, კუბისა და კარიბების ჩრდილოეთით, ბრიტანეთის პროტექტორატი ტურკს-და-კაიკოს კუნძულების ჩრდილო-დასავლეთით.


ახალი გვინეა (კუნძული)

axali gvinea kundzuli
ახალი გვინეამსოფლიოში სიდიდით მეორე კუნძული, რომლის ფართობი შეადგენს 786,000 კმ²-ს. კუნძული მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. გეოგრაფიულად ეს ტერიტორია მიეკუთვნება მალაის არქიპელაგს ეს კუნძული წარმოადგენს აზიის და ოკეანეთის გამყოფს. ახალი გვინეა მიეკუთვნება ავსტრალიის კონტინენტს ახალი გვინეა ავსტრალიისგან გამოყოფილია ტორესის სრუტის მეშვეობით. ეს ტერიტორია მიიჩნევა მელანეზიის კუნძულების ჯგუფის ნაწილად. რაც შეეხება პოლიტიკურ თვალსაზრისს, ახალი გვინეა იყოფა ორი ნაწილისგან. დასავლეთი პაპუა შედის ინდონეზიის შემადგენლობაში რიგით პროვინციას სახით. აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს, სუვერენული სახელმწიფო პაპუა ახალი გვინეა. კუნძულზე დაახლოებით ცხოვრობს 7.5 მილიონი ადამიანი, ეს ტერიტორია ერთ-ერთი ყველაზე მეჩხრად დასახლებული ადგილია (8 კაცი/კმ2).
ახალი გვინეა გეოლოგიური თვალსაზრისით, მოქცეული ტექტონიკურად აქტიურ ზონაში. აქ არის მრავალი ვულკანი, მათ შორის სიმაღლის თვალსაზრისით უმაღლესია პუნჩაკ-ჯაია, სიმაღლე 4,884 მ (16,023 ფტ). კუნძული მდიდარია ფლორის და ფაუნის მრავალფეროვნებით, აქ არის მრავალი ენდემური ჯიშის ცხოველი და მცენარე.
კუნძულზე ადამიანის უძველესი ნასახლარები 40,000 წლით თარიღდება, ახალ გვინეაზე ადამიანი აზიის კონტინენტიდან მოხვდა. XVI საუკუნეში კუნძულზე პირველად მივიდნენ ევროპელები, ესენი იყვნენ ესპანელები, მათ ახალ აღმოჩენილ კუნძულს ნუევა გვინეა უწოდეს. მოგვიანებით ეს ტერიტორია შევიდა ჰოლანდიის იმპერიის შემადგენლობაში, ახალი გვინეა გაერთიანდა ჰოლანდიურ ოსტ-ინდოეთში. გერმანიის იმპერიის გაძლიერების შემდეგ, გერმანელებმა მოახდინეს კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილის ანექსირება, აქ შეიქმნა გერმანული ახალი გვინეა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ როდესაც მოხდა გერმანიის და მისი მოკავშირეების დამარცხება, ვერსალის ხელშეკრულების საფუძველზე, კუნძული ავსტრალიას გადაეცა. 1975 წელს კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილს დამოუკიდებლობა მიენიჭა.

პოლიტიკური დაყოფა

პოლიტიკური თვალსაზრისით კუნძული ახალი გვინეა იყოფა, თითქმის თანაბარ ორ ნაწილად, ესენია:
დასავლეთ ნაწილი (იხილეთ დასავლეთი პაპუა (რეგიონი)), მისი საზღვარი გადის, 141°E განედზე. ეს საზღვარი მხოლოდ ერთ მონაკვეთში მიუყვება მდინარე ფლაის სანაპირო ზოლს. ეს ტერიტორია ადრე შედიოდა ჰოლანდიის შემადგენლობაში, ამჟამად კი ამ ადგილს ინდონეზია აკონტროლებს, აქ არსებობს ინდონეზიის ორი პროვინცია. ესენია:
დასავლეთი პაპუა, რომლის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენს ქალაქი მანოკვარი.
პაპუა, რომლის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენს ქალაქი ჯაიაპურა.
კუნძულის აღმოსავლეთი ნაწილი უკავია, პაპუა-ახალ გვინეას, რომელმაც დამოუკიდებლობა მოიპოვა 1975 წელს. მანამდე ეს ტერიტორია სხვადასხხვა სახელმწიფოთა შემადგენლობაში შედიოდა. პაპუა-ახალი გვინეა შედგება შემდეგი რეგიონებისგან:
პაპუას რეგიონი. ეს ტერიტორია შედგება შემდეგი პროვინციებისგან: დასავლეთი, გულფი, ცენტრალური, ორო (ჩრდილოეთით) და მილი-ბეი.
ჰეილენდსის რეგიონი. ეს ტერიტორია შედგება შემდეგი პროვინციებისგან: სამხრეთ ჰეილენდსი, ენგას პროვინცია, დასავლეთი ჰეილენდსი, სიმბუს პროვინცია და აღმოსავლეთი ჰეილენდსი.
მომასეს რეგიონი, ეს ტერიტორია შედგება შემდეგი პროვინცებისგან: მორობე, მადანგი, დასავლეთი სეპიკი და სანდაუნი.
კუნძულების რეგიონი. ეს ტერიტორია შედგება შემდეგი პროვინციებისგან: მანუსი, დასავლეთი ახალი ბრიტანეთი, აღმოსავლეთი ახალი ბრიტანეთი და ახალი ირლანდიის პროვინცია და ბუგენვილის ავტონომიური რეგიონი.

მოსახლეობა

ახალი გვინეა მსოფლიოში გამორჩეულია თავისი, მოსახლეობის მრავალფეროვნებით აქ მრავალი სხვადასხვა ტომის წარმომადგენელი ცხოვრობს. ისინი ძირითადად აბსოლუტურად განსხვავებულ ენებზე მეტყველებენ, რის გამოც ეს ადგილი მსოფლიოში ლინგვისტური თვალსაზრისით ყველაზე მრავალფეროვანია. აქედან 826 ენაზე მოსაუბრენი პაპუა ახალ გვინეაში ცხოვრობენ, ხოლო 257 ენაზე მოსაუბრენი ირიან ჯაიაში (დასავლეთი პაპუა). ეს ენები თავისი ენათა ოჯახების მიხედვით მიეკუთვნება პაპუას ენებს და ავსტრონეზიულ ენებს.
აქ მცხოვრები პაპუასები არიან, კუნძულის უძველესი მოსახლეობის შთამომავლები.

ახალი გვინეა წარმოადგენს მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს კუნძულს, რომელიც მიეკუთვნება ავსტრალიის კონტინენტს. კუნძული კონტინენტისგან გამოყოფილია, არაფურის ზღვით აღმოსავლეთით, ხოლო დასავლეთიდან ტორესის სრუტის და მარჯნის ზღვის მეშვეობით. ეს კუნძული განიხილება მალაის არქიპელაგის შემადგენელ ნაწილად, ახალი გვინეა მდებარეობს არქიპელაგის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მსოფლიოს მეორე უდიდესი კუნძულის სამხრეთით არის ავსტრალია და კარპენტარიის ყურე. დასავლეთით მდებარეობს ბისმარკის და სოლომონის კუნძულების არქიპელაგები.
კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში არის ქედი, რომელიც გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან-დასავლეთისაკენ 1600 კილომეტრის სიგრძეზე. ახალი გვინეის დასავლეთ ნაწილში არის კუნძულის და საერთოდ, მთელი ოკეანეთის უმაღლესი მწვერვალი, რომლის სიმაღლე 4,884 მეტრს შეადგენს. აქ არის დიდი სიმაღლის მთები, რამდენიმე მწვერვალის სიმაღლე აღემატება 4,000 მეტრს, კუნძულის ზოგიერთი მთა მყინვარებითაა დაფარული. კუნძული მოქცეულია ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელში.
ახალი გვინეაში არსებული, უდიდესი მწვერვალებია:
პუნჩაკ-ჯაია, ამ მწვერვალს ზოგჯერ მოიხსენიებენ თავისი ყოფილი ჰოლანდიური სახელით. პუნჩაკ-ჯაია მოქცეულია ინდონეზიის ტერიოტირაზე. სიმაღლე 4.884 მეტრი. თავისი სიმაღლით ახალი გვინეა წარმოადგენს მსოფლიოში ყველაზე მაღალ კუნძულს.
პუნჩაკ-ტრაკორა ეს მწვერვალი მოქცეულია ინდონეზიის ტერიორიაზე. სიმაღლე 4,750 მეტres (15,584 ფტ).
ვილჰელმი მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში და ის წარმოადგენს პაპუა ახალი გვინეის უმაღლეს მწვერვალს. სიმაღლე 4,509 მეტრი (14,793 ფტ). ვილჰელმი აგრეთვე წარმოადგენს ბისმარკის ქედის უმაღლეს მწვერვალსაც.
გილუვე 4,368 მეტres (14,331 ფტ) არის პაპუა ახალი გვინეაში სიმაღლის თვალსაზრისით მეორე მწვერვალი. სიმაღლის თვალსაზრისით ეს ვულკანი, ოკეანეთში ერთ-ერთ უმაღლესია.
მნიშვნელოვანია კუნძულის ჩრდილოეთით და სამხრეთით არსებული, ვაკეები და დაბლობები. ეს ტერიტორიები გადაჭიმულია ასობით კილომეტრზე. ახალი გვინეის ვრცელი ტერიტორიები უკავია სავანეებს, ჭაობებს და მანგოს ტყეებს. სწორედ დაბლობების ტერიტორიაზე, ინდონეზიაში არის ლორენცის ეროვნული პარკი, რომელიც 1999 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობად გამოაცხადა.
ეს ტერიტორია მდიდარია თავისი ჰიდროგრაფიული ქსელით, აქ მრავლად არის წყალუხვი მდინარეები, მათგან აღსანიშნავია: სეპიკი, მამბერამო, ფლაი და დიგული.
კუნძული მდიდარია ფლორისა და ფაუნის მრავალფეროვნებით, აქ მრავალი ენდემური ჯიშის წარმომადგენელი სახლობს. მდიდარია კუნძულის მწვანე საფარი, ახალ გვინეაში არსებს დაახლოებით 11,000 - 20,000 მცენარის სახეობა. აქ ცხოვრობს დაახლოებით 650 ფრინველის სახეობა მათგან აღსანიშნავია სამოთხის ფრინველისებრნი, მეკარვიასებრნი, თუთიყუშისნაირნი და კაზუარი. 400 ამფიბიის, 455 პეპელის სახეობა.

ისტორია

პირველი ადამიანები ახალ გვინეაზე დასახლდნენ დაახლოებით 40,000 წლის წინ. უძველესი მაცხოვრებლების ნასახლარები აღმოჩენილია, კუნძულის მთიან რეგიონებში. ნასახლარებში არის აღმოჩენილი, უძველესი სასოფლო-სამეურნეო სარწყავი სისტემები. დადგენილი არ არის კერძოდ მოსავლის რომელი სახეობის მოყვანა ხდებოდა ამ პერიოდში. კუნძულზე შაქრის ლერწამი ჯერ კიდევ ჩვენს ერამდე 6000 წლის წინ არსებობდა.
ახალი გვინეაზე გავრცელებული იყო, წყნარ ოკეანური ლაპიტას კულტურა. ამას მეტყველებს კუკის ძველი სამიწათმოქმედო დასახლება. ეს ადგილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობად მიიჩნია.
XVI საუკეში პირველი ევროპელები გახდნენ, ესპანელები და პორტუგალიელები, რომლებმაც დაამყარეს, კონტაქტი ახალ გვინეასთან. 1525-27 წლებში პორტუგალიელმა ხორხე დე მენესესი ჩავიდა კუნძულის დასავლურ ნაწილში.
1545 წელს ესპანელი ნავიგატორი იუნიგო ორტის დე რეტესი თავისი გემით ახალი გვინეის ჩრდილოეთ სანაპირო ზოლის სიახლოვეს დაცურავდა. ის მდინარე მამბერამოს გავლით კუნძულზე დაეშვა, სწორედ ამ ნავიგატორმა უწოდა ახალ ტერიტორიას ნუევა გვინეა. უკვე მოგვიანებით 1606 წლისათვის, ესპანელმა ნავიგატორმა ლუის ვაზ დე ტორესმა მოახდინა, აღმოსავლეთ ტერიტორიის გამოკვლევა. მისი ექსპედიცია აგრეთვე მოეწყო ბასილაკის კუნძულზეც.
1828 წელს კუნძულის დასავლეთი ნაწილი ჰოლანდიის იმპერიის საკუთრება გახდა. 1883 წელს, მოხდა საფრანგეთის მიერ კუნძულ ახალი ირლანდიის მცირე ხნით ანექსირება. რაც შეეხება კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს, ეს ტერიტორია შედიოდა ბრიტანეთის იმპერიის შემადგენლობაში. მას შემდეგ რაც ევროპაში მოხდა გერმანიის გაძლიერება. 1884 წელს ახალი გვინეის ჩრდილო-აღმოისავლეთი ნაწილი მოექცა გერმანიის იმპერიის შემადგენლობაში, აქ შეიქმნა გერმანულის ახალი გვინეა (აგრეთვე ე.წ კაიზერ ვილჰელმის მიწა). 1898 წლიდან 1902 წლამდე ქალაქ მონოკვარში არსებობდა, პირველი ჰოლანდიური ადგილობრივი მთავრობა. ხოლო კუნძულის სამხრეთით ბრიტანელებს შექმნილი ჰქონდათ, ბრიტანული ახალი გვინეა.
1905 წელს ბრიტანელებმა საკუთარ გამგებლობაში არსებულ ტერიტორიას გადაარქვეს, სახელი და მას პაპუას ტერიტორია უწოდეს. 1906 წელს ეს ტერიტორია ოფიციალურად გადაეცა ავსტრალიას. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ავსტრალიურმა შეიარაღებულმა ძალებმა მოახდინა, გერმანელების მიერ კონტროლირებადი მიწების დაკავება, 1920 წელს აქ შეიქმნა ახალი გვინეის ტერიტორია. ომის დასრულების შემდეგ ერთა ლიგამ ავსტრალიას ეს ადგილები სამანდატო გადასცა.
1938 წლის 4 აგვისტოს რიჩარდ არჩბოლდმა აღმოაჩინა ბალიემის ხეობა, ეს ხეობა ამავე სახელწოდების მდინარის მიდამოებში მდებარეობს. ამ მიდამოებში ცხოვრებდა დანის ეთნიკური ჯგუფი.
1942 წელს იაპონიამ მოახდინა, ჰოლანდიური ახალი გვინეის და ავსტრალიური ტერიტორიის დაპყრობა. ავსტრალიის ტერიტორია რომელსაც სამხედრო ადმინისტრაცია მართავდა, ცნობილი იყო უბრალოდ ახალი გვინეის სახელით. კუნძულის სიახლოვეს მნიშვნელოვანი ბრძოლები იმართებოდა იაპონიასა და აშშ-ს შორის. საბოლოოდ მოკავშირეების გამარჯვების შემდეგ, კუნძულიდან გაძევებული იქნა იაპონელები. კუნძულის დასავლეთ ნაწილში აღდგენილი იქნა ჰოლანდიელების მმართველობა. 1949 წლის დეკემბრიდან, ამ მიწების კონტროლი ინდონეზიის ხელში გადავიდა. რამდენიმე წლის შემდეგ აქ კვლავ აღდგენილი იქნა ჰოლანდიელების მმართველობა.
1950-იანი წლებიდან ნიდერლანდებმა და ავსტრალიამ დაიწყეს მოლაპარაკება ამ რეგიონის სრული დამოუკიდებლობის მინიჭების საკითხზე. დასავლეთ პაპუაში შეიქმნა სპეციალური ორგანო, შემუშავდა დასავლეთ პაპუის გერბი, დროშა, ჰიმნი და სხვა სახელმწიფოს ატრიბუტები. ამ ყველაფერმა ინდონეზიის გაღიზიანება გამოიწვია, მან დაიწყო მისი არმიის მობილიზება, ინდონეზიას ამავე პერიოდში სამხედრო დახმარება გაუწია საბჭოთა კავშირმა. ჰოლანდიელები მზად იყვნენ წინააღმდეგობა გაეწიათ ინდონეზიელებისთვის, დაიწყო დიპლომატიური მოლაპარაკებები. 1962 წლის 1 ოქტომბერს ჰოლანდიამ ეს ტერიტორია სამართავად გადასცა გაეროს. 1963 წლის 1 მაისს კუნძულის დასავლეთი ნაწილი გადავიდა ინდონეზიის კონტროლის ქვეშ, ინდონეზიელებმა ამ ტერიტორიას დასავლეთი ირიანი უწოდეს, ხოლო შემდგომ ირიან-ჯაია დაარქვეს. რამდენიმე წლის შემდეგ, კუნძულის დასავლეთ ნაწილში ინდონეზიის წინააღმდეგ ბრძოლა დაიწყო, მაგრამ ეს ბრძოლა მარცხით დასრულდა დაიღუპა მრავალი ადგილობრივი მოსახლე.
1971 წლამდე აღმოსავლეთი ახალი გვინეა კვლავ ავსტრალიის კონტროლის ქვეშ რჩებოდა. ამა წლის 16 სექტემბერს ჩამოყალიბდა ახალი სრულიად დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა ახალი გვინეა.
2000 წელს ირიან-ჯაიას ოფიციალურად ეწოდა „პაპუას პროვინცია“, ამ პროვინციას მიენიჭა სპეციალური ავტონომიური სტატუსი.




მყინვარწვერი (მყინვარწვერები / მთები)

myinvarwveri myinvarwverebi mtebi
მყინვარწვერი, იგივე მწვერვალი ყაზბეგი (რუს. Казбек) - მწვერვალი საქართველოში, ყაზბეგის რაიონში, ხოხის ქედზე. სიმაღლე 5047 მ, წარმოშობა ვულკანური, აღმართულია საქართველოს სამხედრო გზის გვერდით . მის ფერდობებზე სუბალპური მდელოებია, ზემოთ - მარადიული თოვლი. აქედან ეშვება მყინვარები: სუატისი, მნა, ორწვერი, დევდარაკი და სხვა, რომელთა საერთო ფართობია 135 კვ. კმ. ერთ-ერთი მყინვარიდან სათავეს იღებს მდინარე თერგი. მთას აქვს ორმაგი კონუსის ფორმა, რომლის ძირი 1770 მ-ზეა. მყინვარწვერი ალპინიზმისა და ტურიზმის რაიონია. მასზე პირველი ასვლა განახორციელეს ინგლისელებმა დუგლას ფრეშფილდმა, ადოლფ მურმა და ჩარლზ თეკერმა 1868 წელს. მყინვარწვერის კალთაზე, გერგეთის მყინვარის მხრიდან 3680 მ სიმაღლეზე მდებარეობს მეტეოროლოგიური სადგური, რომლის ნაწილი ალპინისტთა თავშესაფრად არის მოწყობილი. იოანე ბატონიშვილი, თავის ენციკლოპედიურ თხზულება კალმასობაში ("ხუმარსწავლი" 1813-1830) (გვ. 541), წერს:იოსებ მოხევე, მღვდელი, ესე იყო ფრიად სიწმინდის მოყვარე და მემარხულე, რომელ ყოველგან განითქვა სათნოება ამისი. ესე ნებითა ღვთისათა აღვიდა მყინვარის მთასა შინა, კაცთაგან შეუვალსა და იხილა მუნ კარავი და აკვანი აბრაამისა მამამთავრისა, რომელ ჯერეთსცა არვინ აღსრულარს მთასა მას, და მოართო მეფისა ირაკლის ნაჭერი კარავისა მის. და ესეცა მიიწია საზომსა სასწაულთ-მოქმედებისასა და ესრეთ უფლისად დაიძინა. მყინვარწვერთან დაკავშირებულია ბევრი ძველი ლეგენდა. დაახლოებით 3800 მეტრის სიმაღლეზე 80 მეტრიანი კლდოვანი კედლის შიგნით მდებარეობს ბეთლემის გამოქვაბული. ”ქართლის ცხოვრების” მიხედვით, ეს მონასტერი წარმოადგენდა საეკლესიო სიწმინდეების და განძის საცავს, სადაც ბერები ჯაჭვის კიბეებით ადიოდნენ. მონასტერთან დაკავშირებული კიდევ ერთი ლეგენდა პოეტურად აქვს აღწერილი ილია ჭავჭავაძეს. სხვა ლეგენდის მიხედვით, მყინვარწვერზე იყო მიჯაჭვული პრომეთე. დარიალის ხეობის მთავარი მშვენება და სიმბოლოა წმინდა სამების მონასტერი, სადაც ერთ დროს ინახებოდა წმინდა ნინოს ჯვარი. მონასტერი მდებარეობს მყინვარწვერის ფონზე, პირდაპირ დაბა სტეფანწმინდის თავზე, ხოლო 3900 მეტრის სიმაღლეზე დგას თანამედროვე პატარა ეკლესია.


მყინვარწვერები / მთები - ჯიმარა

jimara myinvarwverebi mtebi
ჯიმარა, ჯიმარაი-ხოხი, გიმარაი-ხოხი - მწვერვალი ყაზბეგის რაიონში, ხოხის ქედზე, მდებარეობს მყინვარწვერიდან დასავლეთით 9 კმ-ზე. სიმაღლე 4780 მ. აგებულია თიხის ფიქალის, მეტამორფული ქანებისა და დიაბაზისაგან. დაფარულია თოვლით და ყინულით - გამყინვარების ფართობი 37 კვ.კმ-ს შეადგენს. ჯიმარას ფერდობებიდან ეშვება მყინვარები: დასავლეთით - მიდაგრაბინი, აღმოსავლეთით - სუატისი.


შხარა (მყინვარწვერები / მთები)

shxara myinvarwverebi mtebi
შხარა
შხარა - ცხრა თავიანი მწვერვალი მესტიის რაიონში, სვანეთის კავკასიონზე. იგი წარმოადგენს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის უმაღლეს მწვერვალს და მდებარეობს მის ცენტრალურ ნაწილში. სიმაღლე 5068 მ. აგებულია გრანიტისა და კრისტალოვანი ფიქალისაგან. ჩრდილოეთის მხრიდან მყინვარი ბეზენგია, სამხრეთიდან - მყინვარი შხარა. საბჭოთა ალპინისტები შხარაზე პირველად ავიდნენ 1933 წელს.


ჯანღა (მყინვარწვერები / მთები)

janga myinvarwverebi mtebi
ჯანღა
ჯანღა, ჯანგითაუ - მწვერვალი სვანეთის კავკასიონზე, საქართველოსა (ყაზბეგის რაიონი) და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე. სიმაღლე 5058 მ. აგებულია გრანტებისაგან. ამ რაიონში იღებს სათავეს კავკასიონის ერთ-ერთი უდიდესი მყინვარი ბეზენგი.