კ2 - იმაღლით მეორე მწვერვალი ევერესტის შემდეგ

chineti mtebi chinetshi chogori dedamiwa meore mwvervali everestis shemdeg
კ2 (K2, ასევე ჩოგორი — დიდი მთა, გამარტ. ჩინური — 乔戈里峰) — დედამიწაზე სიმაღლით მეორე მწვერვალი ევერესტის შემდეგ. მისი სიმაღლე 8611 მეტრია ზღვის დონიდან. მდებარეობს პაკისტანში (ტახკორღანის ტაჯიკური ავტონომიური ოლქი) და ყარაყორუმის მთათა სისტემას ეკუთვნის, ჰიმალაის დასავლეთით.


შიშა-პანგმა ( ჩინეთის მთები )

shisha hangma dedamiwis umaglesi mwvervali chinetis mtebi
შიშა-პანგმა (ჩინ. 希夏邦马峰, Xīxiàbāngmǎ Fēng) — დედამიწის ერთერთი უმაღლესი მწვერვალი. მისი სიმაღლეა 8027 მ. ამ მაჩვენებლით იგი მე-14 ადგილზეა მსოფლიოს ყველაზე მაღალ მწვერვალებს შორის. ის რვაათასიანების ბოლო მწვერვალია. ტიბეტური სახელი ”ში შა სბანგ მა” სიტყვასიტყვით ითარგმნება, როგორც მწვერვალი ბალახიანი ვაკეების თავზე.

მდებარეობა
შიშა-პანგმა მდებარეობს სამხრეთ-ცენტრალურ ტიბეტში, ნეპალის საზღვრიდან რამდენიმე კილომეტრში. ის არის ერთადერთი რვაათასიანი, რომელიც მთლიანად ჩინეთის ტერიტორიაზეა.


ჩო-ოიუი ( ჩინეთის მთები )

cho oiui himalai chinetis mtebi mta chinetshi sichuanis provincia mtata sistema chinetis mtebi
ჩო-ოიუი (ჩინ. 卓奥友山 Zhuó'àoyǒu Shān) — ჰიმალაის მთებში მდებარე ერთ-ერთი რვაათასიანი მწვერვალი. სიმაღლე — 8201 მ. სიმაღლით მსოფლიოს მე-6 მწვერვალი. მაკალუსა და ლჰოცზესთან ერთად შედის ევერესტის მასივის შემადგენლობაში.


ცინშენშანი ( ჩინეთის მთები )

cinshenshai chinetis mtebi mta chinetshi sichuanis provincia mtata sistema chinetis mtebi
ცინშენშანი (ჩინ. 青城山) — მთა ჩინეთში, სიჩუანის პროვინციის ქალაქ დუძიანუანში. მთა შედგება 36 მწვერვალისაგან. წარმოადგენს დაოსიზმის უმნიშვნელოვანეს ცენტრს ჩინეთში. დაოსისტური მითოლოგიის თანახმად, ამ ადგილას სწავლობდა ყვითელი იმპერატორი (ხუან-დი). აქ მდებარეობს აღნიშნული რელიგიის მრავალი ტაძარი. XX საუკუნის დასაწყისში, ამ მონასტრებში 500-მდე ბერი ცხოვრობდა. 60-იან წლებში კომუნისტებმა ტაძრები დახურეს, მაგრამ მრავალი ბერი კვლავ განაგრძობდა მრავალსაუკუნოვანი დაოსისტური ტრადიციების შესრულებას.
1980-იან წლებში, ჩინეთის იმჟამინდელმა ხელისუფლებამ, მონასტრები ოფიციალურად გახსნა, ხოლო 2000 წელს, იუნესკომ ისინი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.


ხუანშანი ( ჩინეთის მთები )

xuanshani yviteli mtebi chinetis mtebi mtata sistema mtebi mwvervaleebi
ხუანშანი (ჩინ. 黃山, ყვითელი მთები) — მთათა სისტემა აღმოსავლეთ ჩინეთში, ანხოის პროვინციის სამხრეთ ნაწილში. გამოირჩევა თავის პეიზაჟებით, განსაკუთრებულად გამოკვეთილი გრანიტის მწვერვალებით, ხუანშანის ფიჭვის ხეებით. ხშირად ხუანშანი ტრადიციული ჩინური მხატვრობისა და ლიტერატურის შთაგონების წყაროა, ისევე როგორც თანამედროვე ფოტოგრაფიის. დღეს ის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლსა და ჩინეთის ერთ-ერთ უმთავრეს ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.
მთათა სისტემა მრავალ მწვერვალს მოიცავს, ზოგიერთი მათგანის სიმაღლე 1000 მეტრია ზღვის დონიდან. მსოფლიო მემკვიდრეობის ზონაში მოქცეულია 154 კმ² ტერიტორია, 142 კმ² კი ბუფერულ ზონას წარმოადგენს. ეს მთები მეზოზოურ ერაში, 100 მილიონი წლის წინ ჩამოყალიბდა.
ცინის დინასტიის ზეობისას, მთების სახელი იშანი იყო, თანამედროვე სახელი მას 747 წელს პოეტმა ლი ბომ უწოდა.
რეგიონის მცენარეულობა დამოკიდებულია სიმაღლეზე. 1100 მეტრის დაბლა გავრცელებულია ზომიერი ტყეები, 1800 მეტრამდე - ფოთოლმცვივანი ტყეები, მის მაღლა კი ალპური ვეგეტაცია, რომელიც ძირითადად ფიჭვისა და დაბალი მცენარეულობისგან შედგება.
ხუანშანი მწვერვალები ხშირად ღრუბლების მაღლა ექცევიან და და წარმოქმნიან სანახაობრივ ფენომენს, ე.წ ღრუბლების ზღვას, რომელიც უზომოდ შთამბეჭდავია და უამრავ ტურისტს იზიდავს.


აკონკაგუა ( მწვერვალი )

akonkagua mtebi mwvervaleebi samxret amerika argentina
აკონკაგუა (ესპ. Aconcagua) - მწვერვალი სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინის ანდებში. სიმაღლე 6960 მ (უმაღლესი მწვერვალი დასავლეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროში). აგებულია დანალექ ქანებზე შეცოცებული ანდეზიტებით, რის გამოც შეცდომით ვულკანად იყო მიჩნეული. დაფარულია მუდმივი თოვლით. ფერდობებზე 7 მყინვარი ეშვება. მის დალაშქვრას ართულებდა ყინულით დაფარული ფერდობის არსებობა. პირველად 1897 წელს ავიდა მასზე ექსპედიცია ედუარდ ფიცჯერალდის მეთაურობით.


იალბუზი ( მწვერვალი )

ialbuzi mwvervali mtebi elbrusi kavkasioni
იალბუზი (რუსულად - Эльбрус, ყაბარდოულად - Ошхомахо, ბალყარულად - Мингитау) — კავკასიონის მთათა სისტემის უმაღლესი მწვერვალი, დაახლოებით 2000 წლის წინ ჩამქრალი სტრატოვულკანია და მდებარეობს გვერდით ქედზე, ყაბარდო-ბალყარეთსა და ყარაჩაი-ჩერქეზეთში, რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე, საქართველოს საზღვართან. მისი დასავლეთი (5642 მ) და აღმოსავლეთი (5325 მ) მწვერვალები გაყოფილია ღრმა უნაგირათი. ეს არა მხოლოდ ევროპის უმაღლესი მთაა (იმის მიხედვით თუ სად გადის კონტინენტის საზღვარი), არამედ რუსეთის უმაღლესი წერტილიც.
იალბუზი წარმოადგენს ძირითადად ანდეზიტებით აგებულ კონუსს ჩამქრალი ვულკანისა, რომელიც დგას გრანიტისა და კრისტალური ფიქალის ფუნდამენტზე. დაფარულია თოვლისა და ყინულის საფარით, საიდანაც ყველა მიმართულებით ეშვება 54 მყინვარი. მათ შორის უდიდესებია: დიდი აზაუ, ირიკი, ტერსკოლი. მყინვარების საერთო ფართი 134 კვ.კმ-ია.
იალბუზის აღმოსავლეთ მწვერვალზე პირველად ავიდა ყაბარდოელი კ. ხაშიროვი 1829 წელს, დასავლეთზე — ინგლისელი ალპინისტები ფ. გროვეს მეთაურობით 1874 წელს. საბჭოთა პერიოდში იალბუზის რაიონი გახდა მასობრივი ალპინიადების ცენტრი. 1967 წელს აქ ერთდროულად 2400 ადამიანი ავიდა. იალბუზის რაიონი სამთო-სათხილამურო სპორტისა და ტურიზმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრია. აქ არის ტურბაზები, თავშესაფრები, ალპინისტური ბანაკები. ჩეგეტის მთაზე აგებულია საბაგირო გზა 2719 მ-სა და 3040 მ-ს შორის. ერთ-ერთ სადგურზე მდებარეობს 1941-1945 წლების პერიოდის იალბუზის დამცველთა საბრძოლო დიდების მუზეუმი.


კილიმანჯარო

kilimanjaro geografia mwvervaleebi mtebi mta mwvervali vulkanuri
კილიმანჯარო — ვულკანრი წარმოშობის მთა ჩრდილო–აღმოსავლეთ ტანზანიაში, მოიცავს აფრიკის უმაღლეს პიკს (უჰურუს/კიბოს პიკი, 5.895 მ). ეს არის უზარმაზარი სტრატოვულკანი, ამჟამად არააქტიური, გაზის ამომშვები კრატერებით, რომლის მთავარი ამოსასვლელი მდებარეობს მწვერვალ კიბოზე (ასევე უჰურუ).
უცნობია სახელი "კილიმანჯაროს" წარმოშობა, თუმცა რამდენიმე თეორია არსებობს. ევროპელმა მოგზაურებმა ეს სახელი 1860 წელს დაამკვიდრეს და მათი ცნობით ეს იყო ამ მთის სახელი სუაჰილის ენაზე, რომლის თანახმადაც სიტყვა "კილიმანჯარო" წარმოქმნილი იყო სიტყვათშერწყმით "კილიმა" (გორაკი, მცირე მთა) და "ნჯარო", რომლის სავარაუდო წარმომავლობა თეორიაზეა დამოკიდებული — ერთი ვარაუდით ეს უძველესი სუაჰილი სიტყვაა და ნიშნავს "თეთრს" ან "მანათობელს", ან არა-სუაჰილი წარმოშობის, სიტყვა კიჩაგას ენაზე "ჯარო" ნიშნავს "ქარავანს". თუმცა საორჭოფოა თუ რატომ იქნა გამოყენებული დამაკნინებელი "კილიმა" ნაცვლად შესაფერისი სიტკვისა "მლიმა" (მთა). ეს სახელი შეიძლება ადგილობრივი ხუმრობა იყოს, გულისხმობს რა, რომ "ნჯაროს მცირე გორაკი" აფრიკის კონტინენტის უდიდესი მთაა და მთამსვლელთა გიდების გადმოცემით ეს მთა ნჯაროს ხალხისა იყო. მეორე მოსაზრებით, ეს სახელი მომდინარეობს კიჩაგას ენაზე სიტყვიდან "კილმანარე" ან "კილეაჯაო" და ნიშნავს "ფრინველის/ლეოპარდის/ქარავნის მძლეველს". თუმცა ეს თეორია ვერ ხსნის იმას თუ რატომ არ გამოიყენებოდა ეს სიტყვა კიჩაგას ენაზე მე-19 საუკუნის შუა წლებიდან ევროპაში მიღებამდე.
ალტერნატიული თეორია ამგვარია: 1848 წლის 10 ნოემბერს გერმანელმა მისიონერმა რებმანმა საკუთარ დღიურში ჩაიწერა: ამ დილით ჩვენ ჯაგას მთა ყველაზე მკაფიოდ დავინახეთ". ჯაგას ევროპელები ეძახდნენ "ჩაგას". კილიმანჯარო შესაძლოა ასევე იყოს ევროპელების გამოთქმული ჩაგას ფრაზა "კილე-ლემა-ირჰო" რაც ნიშნავს "ჩვენ ვერ შევძელით მასზე ასვლა". თუ ასეა, მაშინ ეს სახელი, კილე-ლემა-ირჰო / კილიმანჯარო, იქნებოდა ჩაგას ხალხის მიერ მთის მანათობელი კიბოსა და მავენზის პიკებზე ახალმოსულთა შეკითხვაზე პასუხი. კიბოს პიკი ჩანს კიბოშოს მხრიდან, ხოლო მავენზისა კი — მარანუდან.
[10]


კოსციუშკო (მთა)

kosciiushko mta mwvervali geografia mtebi
კოსციუშკო — მწვერვალი ავსტრალიის ალპებში. მდებარეობს კოსციუშკოს ეროვნულ პარკში. წარმოადგენს ავსტრალიის (არ ითვლება მისი საგარეო ტერიტორიები) უმაღლეს მწვერვალს, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2,228 მეტრია. სახელი უწოდა პაველ ედმუნდ სტშელეცკიმ 1840 წელს, პოლონელი ეროვნული გმირის, გენერალ ტადეუშ კოსტიუშკოს საპატივსაცემოთ.


მაკ-კინლი ( მწვერვალი )

mak kinli mwvervali geografia mtebi
მაკ-კინლი (ინგლ. McKinley; ზოგჯერ დენალი) — ჩრდილოეთ ამერიკის უმაღლესი მწვერვალი, ალასკის ქედზე[1]. მისი სიმაღლეა 6193[1] მ. სახელი დაერქვა აშშ-ის 25-ე პრეზიდენტის უილიამ მაკ-კინლის პატივსაცემად.


ალპები

alpebi
ალპები, არის ერთ-ერთი უდიდესი მთათა სისტემა ევროპაში. გადაჭიმულია ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროდან შუა დუნაის დაბლობამდე, შვეიცარიის, იტალიის, საფრანგეთის, ავსტრიის, გერმანიის, ლიხტენშტაინის ტერიტორიაზე. ალპების უმაღლესი მწვერვალია მონბლანი, ზღვის დონიდან 4808 მეტრზე.


ბაფინის მიწა

bafinis miwa
ბაფინის მიწა (ინუკტიტუტი:ᑭᖅᑖᓗᒃ, Qikiqtaaluk, ფრანგ. Île de Baffin, ძველი ნორვეგიული: Helluland) - კანადის ტერიტორიის ნუნავუტის უდიდესი კუნძული, მდებარეობს კანადის არქტიკულ არქიპელაგში. კუნძულს ფართობის მხრივ კანადაში პირველი, ხოლო მსოფლიოში მეხუთე ადგილი უკავია. მისი ფართობი შეადგენს 507,451 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა – 11,000 (2006). კუნძულს სახელი უწოდეს ინგლისელი მკვლევარის უილიამ ბაფინის საპატივსაცემოდ, მან ამ მიდამოებში იმოგზაურა პრე-კოლუმბამდელ პერიოდში, უილიამმა აგრეთვე გამოიკვლია ისლანდია და გრენლანდია, იგი ძირითადად ეყრდნობოდა ისლანდიურ საგებს.
კუნძულზე ჩატარებული არქეოლიგიური გათხრების შედეგად, მრავალი რამ იქნა აღმოჩენილი. ბაფინის ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან სახლობდნენ ადამიანები, აქ აღმოჩენილი ადამიანის ჩონჩხის ფრაგმენტები თარიღდება ძვ.წ 1000 წლით. სულ პირველად ეს ტერიტორიები ვიკინგებმა აღმოაჩინეს, თუმცა მათ მოგვიანებით ეს ადგილები დაივიწყეს.