ფარიკაობა (ხევსურული) (ქართული ხალხური თამაშები)

farikaoba xevsuruli qartuli xalxuri tamashebi qartuli tradiciebi
ხევსურული ფარიკაობა — ხევსურების სამხედრო-ფიზიკური აღზრდის შემადგენელი ნაწილი, ცივი იარაღის ფლობის ერთ-ერთი ფორმა, გორდით ფარიკაობა, ფარის აუცილებელი გამოყენებით.
მისი სპეციალური შესწავლა XX საუკუნის 50-იანი წლებიდან დაიწყო. მანამდე, მოგზაურები და ეთნოგრაფები (ა. ზისერმანი, გ. რადე, ვაჟა-ფშაველა, ნ. ხუდადოვი, ნ. ურბნელი (ხიზანიშვილი), რ. ერისთავი, პ. უვაროვი, ვ. გურკო-კრიაჟინი, ვ. შკლოვსკი, ა. ყამარაული, ა. შანიძე, გ. თედორაძე, ს. მაკალათია, ვ. ბარდაველიძე, გ. ჩიტაია, რ. ხარაძე) ხევსურულ ფარიკაობას მხოლოდ ზოგადად აღწერდნენ, მათ მიზანს არ წარმოადგენდა მისი ფორმებისა და ილეთების ტექნიკის შესწავლა.
აღსანიშნავია, რომ ფარიკაობის ჩვეულება და წესები XX საუკუნის 50-იანი წლებისთვის უფრო შემონახული იყო პირაქეთა ხევსურეთში, ვიდრე პირიქითაში, სადაც ეს ჩვეულება თითქმის უკვე მთლიანად დავიწყებას იყო მიცემული.
ფარიკაობის შესწავლა იწყებოდა 6-8 წლის ასაკში, ეტაპობრივად და თანდათან რთულდებოდა 14-15 წლის ასაკამდე, როდესაც უკვე გადადიოდნენ ხის სასწავლო იარაღიდან საომარზე.


ყაბახი (ქართული ხალხური თამაშები)

yabaxi qartuli xalxuri tamashebi qartuli tradiciebi
ყაბახი — ძველი ქართული ცხენოსნური თამაში.

თამაშის მიზანი
ანძაზე (ყაბახზე) შემოდებული ნიშნის (უმთავრესად თასის) ისრით ჩამოგდება.

შინაარსი და წესები
მშვილდოსანი მხედრები მწკრივდებიან სასტარტო ხაზთან. მსაჯის ნიშანზე ერთ-ერთი მხედარი ჭენებით უახლოვდება ანძას, რომელზეც შემოდებულია სანიშნო საგანი. ანძასთან სასურველ მანძილზე მიახლოვებისას მხედარი ისარს გაისვრის მიზნის მიმართულებით, შემდეგ გადაკვეთს ფინიშის ხაზს და ჩერდება. მას შემდეგ, რაც შეჯიბრის მონაწილენი დაამთავრებენ პირველ ცდას, მათ ეძლევათ მეორე ცდის უფლება; ამჯერად უკვე ფინიშის ხაზი სტარტის ხაზად იქცევა.
შეჯიბრების შედეგები ვლინდება იმის მიხედვით, თუ რამდენჯერ შეძლებენ მხედრები სამიზნის გადმოგდებას და რამდენ დროს დახარჯავენ ამისათვის.

მოედანი და ინვენტარი
ყაბახი ტარდება მონდორზე, რომლის სიგრძეა 75-100 და სიგანე – 20-30 მეტრი. მოედნის ცენტრში იდგმება 6 მეტრის სიმაღლის ანძა, ხოლო ანძაზე – 30 სანტიმეტრის სიმაღლის თასი. მოედნის თავსა და ბოლოში გავლებულია სტარტისა და ფინიშის ხაზები.
მხედრისათვის აუცილებელია მშვილდ-ისარი.
ძველად ყაბახი დიდი ინტერესით ტარდებოდა. ძველ თბილისში ყაბახისათვის სპეციალური მოედანიც კი ყოფილა მოწყობილი.


მოთქმა (ქართული ადათ-წესები)

motqma qartuli tradiciebi qartuli adat wesebi
მოთქმა, ქართული სამგლოვიარო რიტუალის შემადგენელი ნაწილი, ზეპირსიტყვიერების იმპროვიზაციული სახეობა. ასრულებს მოტირალი (იგივეა, რაც „ხმით მოტირალი“, „გლოვის მგოსანი“, „გოდების შემსხმელი“, „მომთქმელი“) გლოვის გამოსახატავად და მიცვალებულის ღირსებათა წარმოსაჩენად. მოთქმის ზოგიერთი ფორმა ახლაც გვხვდება საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში (მოთქმის ნიმუშები იხილეთ წიგნებში: „ხალხური სიბრძნე“, ტ. 4, თბ., 1965; „ქართული ხალხური პოეზია“, ტ. 5, 1976).


სადღეგრძელო (ქართული ადათ-წესები)

sadgegrdzelo qartuli tradiciebi da adat cesebi
სადღეგრძელო, სუფრაზე ვისიმე დღეგრძელობისათვის, კეთილდღეობისათვის წარმოთქმული სიტყვა და შესმული სასმელი. წარმოთქვამს თამადა, ვარიანტების სახით იმეორებენ თანამესუფრენიც. არსებობს ტრადიციული ლექსითი სადღეგრძელოები, რომლებშიც იცვლებიან ადრესატები. განასხვავებენ სალხინო და მოსაგონარ სადღეგრძელოებს.
სადღეგრძელოს ნუმუშები იხილეთ წიგნებში:


ქართული ოცნება / qartuli ocneba


ქართული ოცნება / qartuli ocneba / ბერა


კეჭნაობა (ხევსურეთი)

კეჭნაობა (ხევსურეთი)

kenchaoba - xevsureti


თავსისხლიანობასთან ხევსურეთში შურისძიების უფორო მსუბუქი ფორმაც არსებობს, რომელსაც კეჭნაობას უწოდებენ.
კეჭნაობა ხევსურეთში ჩვეულებრივი მოვლენაა და იშვიათია ხევსური დაუკენჭავი იყოს და მას თავ-ოირი დაშნითა და საცერულოთი დასერილი არ ჰქონდეს, ამიტომ კეჭნაობაში და იარაღის ხარებაში ხევსურები პატარაობიდან ვერჯიშობენ, ჯერ ხის დაშნებითა და ფარებით, შემდეგ კი ნამდვილ ხმლებზე და ფარებზე გადადიან.
კეჭნაობაში მთავარია, გავარჯიშებული ხელი და კარგი ხმალი გქონდეს, ისე, რომ ხმლის ერთი მოქნევით მეუღლეს მსუბუქი ჭრილობა მიაყენო, სისხლი გამოადინო და საფოთლეს (საექიმო) გარდა არაფერი გადაგხდეს. მძიმე დაკეჭნა სირცხვილია: იტყვიან, მკლავი ვერ დაიმორჩილა და მეშუღლეც იმიტომ გასწირა, მძიმედ დაკეჭნაო.
კეჭნაობა ან შუღლობა ხდება მიცვლაებულის რიგებში, ქორწილში, ხატობაში და სხვა. მიზეზი ამისა მრავალია: პირადი შეურაცხყოფა, შური, სიმთვრალე, დედისა და მამის სრულის შეგინება და სხვა. კეჭნაობა ვაჟკაცობად ითვლება და ქალაქებში კარგი მიკეჭნავე დიდ მოწონებაში: ”ქალისპირა ბიჭს უფრო მაუდის ჩხუბი და კეჭნა ქალების სათვალფეროდ”-ო. ვინც კანჭაობას გაურბის, მას ზრახვენ, ბეჩავი და მხდალიო, მაგრამ კეჭნაობაში მარტო პირადი ვაჟკაცობა და გულადობა არ კმარა, საჭიროა აგრეთვე დრამის გადასახდელად ქონებრივი შესაძლებლობა, რომელიც ყველა ხევსურს არ მოეპოვება.
ამიტომ ღარიბი ხევსური კენჭაობისაგან თავს იკეთებს, შეძლებული კი სახელს ეძებს, მუდამ შარზე დგას და დაკეჭნილს ეუბნება: ”თეთრი ოქროთი აგილესავ მაგ ჭრილობას” ან ”ბაჯაღლო ოქროთი შეგიმკობ მაგ ჭრილობასო”.
კეჭნაობის სისხლი გვარზედ და თემაზედ გადადის და, სანამ შერიგება არ მოხდება, შუღლი მე-4-5 თაობამდე გრძელდება, ამიტომ მეშუღლეები ფარ-ხმალით არიან შეიარაღებულები და სადაც ერთმანეთს შეხვდებიან, იქვე კეჭნაობა გაიმართება.


სწორფრობა (ხევსურეთი)

სწორფრობა (ხევსურეთი)

(sworfroba - xevsureti)

გართობას ახალგაზრდობა ხევსურეთში მოკლებულია, რადგან ქალ-ვაჟების იქ ერთად ყოფნა და მოლხენა საძრახისია. ხატში, ქორწილში და სხვა გასართობ ადგილებში ქალ-ვაჟნი ერთად არ იყრებიან და იგინი განცალკევებით დგებიან. მათ სორის ცელქობა და არშიყობა სასირცხოდ და ადათით აკრძალულია. ბედნიერ დრეებში მამაკაცები ცალკე სხდებიან და დროს სმაში ატარებენ, ქალები კი მოშორებით დგანან და მათ ისე შესცქერიან.
ხევსურეთში ლხინი და ცეკვა-თამაშიც არ იციან, აქ არ შეხვდებით არც მთიულურ ტაშფანდურს და არც ქალ-ვაჟების ცეკვაში გაჯიბრებას: ასეთ მხიარულ გართობას ხევსურეთის ახალგაზრდობა მოკლებულია. ხევსურებს სიმღერა და მუსიკა არ ემარჯვებათ. ხევსური იშვიათად დაიმღერებს, ისიც ხატში შეზარხოშებული მამაკაცები სიმღერა მონოტონურია, უკილოო და სევდიანი. მას არ ახასიათებს ხმების ნაირობა და სიჭრელე და მსმენელზე ის მძიმე და არამუსიკალურ შთაბეჭდილებას ახდენს.
საკრავებში აქ ფანდურს უკრავენ. ფანდური სამლარიანია. ფანდურის გულის ფიცარი ლითონის ცვრებით არის შემკული. ფანდურს კაცებიც და ქალებიც უკრავენ და საგმირო სიმღერებს დამღერიან. ამ ბოლო ხანებში აქ შემოსულა გარმონიც ბუზიკანტი, რომელსაც ხევსურულად უკრავენ და დამღერიან.
მხიარულ გართობასთან ერთად ხევსურეთის ახალგაზრდობა მოკლებულია ერთმანეთის ტრფობასა და გამიჯნურების რომანტიკას, რომლის გამომჟღავნება თემური ადათით სასირცხოდ ითვლება და აკრძალულია. ქალ-ვაჟს გამიჯნურება უნამუსობაში ჩაეთვლება და მიჯნურთ თემში აძაგებენ. მაგრამ ერთმანეთის მოტრფიალენი ცდილობენ თავიანთი სიყვარულის გრძნობები დაფარონ სწორფრობის ნებადართული წესებით.
სწორფრობა ხევსურეთში გავრცელებული წესია, რომელსაც ძმობილობასაც უწოდებენ. როდესაც ქალ-ვაჟნი ასაკში ჩადგებიან, ირჩევენ თავიანთ სწორფრობის ნებადართული წესებით.
არჩევანი პირად მოწონებაზეა და სიყვარულზეა დამოკიდებული. თუ ქალ-ვაჟს ერთმანეთი მოეწონათ, ვაჟი ქალს ძმობას ეტყვის და ამის შემდეგ მათ შორის დაიწყება სწორფრობის რომანტიკა. სწორფერობენ ერთი თემისა და გვარის ქალ-ვაჟნი, ნათესავთა შორის სწორფრობა იშვიათია. სწორფერ ვაჟს უნდა ახასიათებდეს რაინდობა და ნაძმობი ქალისადმი თავდადება და ერთგულება. ამასთანავე, ძმობილი უნდა იყოს ზრდილი და დარდიამნდი


სისხლის აღება (ხევსურეთი)

სისხლის აღება (ხევსურეთი)

(sisxlis ageba - xevsureti)


ხევსურეთის საზოგადოებრიობას დღესაც ახასიათებს სისხლის აღების ადათი.
ადამიანის მოკვლა ხევსურეთში დიდ დანაშაულად ითველაბა: მკვლელზე ძმებმა და ბიძაშვილებმა შური უნდა იძიონ და სისხლი აიღონ. ეს ადათი ხევსურს ძვალ-რბილში აქვს გამჯდარი; ”ხევსურული რჯულით” სისხლის აღებულობა თემში უდიდესი სირცხვილია და მოკლულის სულიც, მათი წარმოდგენით, საიქიოში იტანჯება. ამიტომ ხევსურეთი თავისი ძმათაშვილის სისხლს არავის შეარჩენს, სანამ მოსისხლეთა გვარი არ ამოწყდებოდა.
მკვლელობის გამომწვევი მიზეზები აქ მრავალია: მშობლის შეგინება და შეურაცყოფა, სიმთვრალე ხატში და ქორწილში, მამულზე დავა და სხვა.
ხევსურული რჯულით სისხლი მოეთხოვება მკვლელსა და მის ოჯახს. მტრობენ აგრეთვე მკვლელის დედის ძმებს და ბიძებს, რომლებსაც შურის მაძიებელი ვერ მოკლავს, მაგრამ დასჭრის.
მოხდება თუ არა მკვლელობა, მეხელე და მისი ოჯახი მაშინვე იხიზნება. მაგრამ, რათა მოკლულის პატრონმა მეხელის ოჯახი არ დაარბიოს, ირჩევენ შუაკაცებს, რომლებიც დასარბევად წამოსულებს წინ მიაგებებენ კურატს, ცხვარს, სამ ”ჩარექ რვალს” (სპილენძს) და ეტყვიან: ”შუაკაცები გეახლათ, რაც ვალია, ინებეთო”. ცხვარს იქვე დაკლავენ მკვდირს სულის ასახსნელად, მაგრამ ხორცს არ შეჭამენ, ვინმე იქ დამსწრეს აჩუქებენ, ტყავს კი შუაკაცები აიღებენ. ხარს მეშუღლეები წაიყვანენ. ამის შემდეგ რჯულით მეშუღლეს ნება არა აქვს, მეხელეს ოჯახი დაარბიოს.
მოკლულის დასაფლავების დღეს მეხელე შუაკაცების ხელით ჭირისუფალს უგზავნის მიწად შასვლის საკლავს. ამ საკლავს მიცვალებულის ოჯახში მიიყვანენ, იქ დაჰკლავენ და შენდობას ეტყვიან.
ამას უნდა მოჰყვეს საგვარო, რომელიც მეხელემ ფულით ან საკლავით უნდა გადაიხადოს. საკლავს დაკლავენ და მოკლულის სულს მოიხსენეიბენ; ამით მეხელისა და მოკლულის გვარი რიგდება, რის შემდეგ მკვდრის პატრონს საქმე აქვს მეხელესთან და მის ძმასთან და ბიძებთან.
საბოლოო შერიგება ხდება თვ-სისხლის გათავების შემდეგ, რომლის დრო წინათ თითქმის განუსაზღვრელი იყო და 7-8 თაობამდე გრძელდებოდა, ამ ხნის განმავლობაშჳ მეხელე მტრობისა და სისხლის აღების შიშის ქვეშ უნდა ყოფილიყო, რაც მეტად მძიმე პიროებებში აყენებდა მეხელესა და მის ოჯახს. ხევსურეთის თემებს ბოლოს შეუგნიათ ასეთი უსაზღვრო ვადის მავნებლობა და ამ 15 წლის წინათ თავ-სისხლის გათავების ვადა განუსაზღვრავთ 80 წლით, რასაც დრესაც მტკიცედ იცავენ. ამ ხნის განმავლობაში მკვლელმა ყოველ წლისთავზე მოკლულის ჭირისუფალს საკლავი უნდა მიართვას მიცვალებულის სულის მოსახსნელად.
ხევსურული რჯულით კაცის სისხლი შეფასებულია 80 ძროხად, ქალისა კი 30 ძროხად, მაგრამ რიგის გადახდის შემდეგ მკვლელი იხდის 16 ძროხის საფასურს, რადგანაც დანარჩენს რიგის ყენებაში უბრიან.
ცოლის ან შვილის მოკვლისათვის სასისხლო არ არის, დაწესებულია მხოლოდ მცირედი გადასახადი. ქმარმა რომ ცოლი მოკლას ან მამამ შვილი, დედულებს ხუთი ძროხა უნდა მისცეს.
სისხლის საფასური ხევსურეთში ძროხებით არის გამოანგარიშებული.
მესისხლეობა და მასთან დაკავშირებული მკვლელობა ხევსურეთის სოციალური სენია.
ამ ნიადაგზე ხევსურეთში მკვლელობა წინათ ხშირად ხდებოდა და იყო შემთხვევები, რომ მესისხლეობით არა ერთი გვარი ამოხოცილა. ეს საფრთხეს უმზადებდა თვით ხევსურეთის ფიზიკურ არსებობასაც. საბჭოთა ხელისუფლების დროს ამ მავნებელი მამპამური ადათის წინააღმდეგ დაიწყო ბრძოლა.
ამგვარად, მესისხლეობისა და ხევსურული რჯულის წინააღმდეგ თვით ხევსურები იბრძვიან და პირველი ნაბიჯიც არხოტელებმა გადადგეს. ხევსურეთის დანარჩენი თემებიც ცდილობენ არხოტელებს მიბაძონ და მათი ეს დადგენლება თავიანთ თემებშიც გაატარონ.


სტუმარ-მასპინძლობის ტრადიცია (ხევსურეთი)

სტუმარ-მასპინძლობის ტრადიცია (ხევსურეთი)

(stumar-maspindzlobis tradicia - xevsureti)


სტუმარ-მასპინძლობის ადათი ხევსურეთში დღესაც დაცულია და სტუმარსაც პატივისცემით იღებენ. შატილში სტუმარი ჯერ მიდის ”საფეხვნოში” (სასაუბრო), რომელიც სოფლის მისავალშია გამართული, და იქ დაიცდის. შემდეგ მასთან მასპინძელი მივა და თავის ოჯახში დაიწვევს.
ეს საფეხნო ქვა-ყორით ნაგები დაბაზი და ზედ სიპით არის დახურული. საფეხნო წინ ღიაა და შიგ ქვის სკამებია გამართული. შუაში ძევს ხიმუნი, რომელშიაც ტყავი იძილება. საფეხნოში მხოლოდ მამაკაცები იკრიბებიან და დედაკაცს იქ მისვლა არ შეუძლია. შესავლაში, საფეხნოს თავში, უფორსებისა და ხატის მსახურთა სკამია გამართული; შატილიელები აქ იკიბებიან კვირა-უქმეებში, საქმობენ და თან საუბრობენ; ზოგი მუშას გრეხავს, ზოგი ტყავს ზელავს და სხვა; სასოფლო და რჯულის საქმეებიც აქ ირჩევა. საქმის დღეებში კი დილით იკრიბებიან საქმეზე წასვლის წინ და საღამოთი, როცა სამუშაოდან ბრუნდებიან.
სტუმარსაც პირველად საფეხნოში მიიღებენ და აქ ერთმანეთს მოიკითხავენ. სტუმარი ოჯახში ხელცარიელი ვერ მივა, მას მიაქვს სასმელად არაყი ან ლუდი. სტუმარს ყველანი ფეხზე უდგებიან და კარგად უმასპინძლდებიან. საპატიო სტუმარს მასპინძელი ზოგჯერ ცალ მუხლზე დაჩოქილი ემსახურება. სტუმრის შეურაცხყოფა ან დაკეჭნა არ შეიძლება და ამზე სამაგიერო პასუხი მასპინძელს მოეთხოვება.
ოჯახში შემოსულ სტუმარს მასპინძელი ასე მიესალემება: ”მაგვიხვე მშვიდობით!” სტუმარი პასუხობს ”დამხვდით მშვიდობით! აშენდით! სრუ მუდამ ლხინზედა, მშვიდობაზედამც შეიყრებით”-ო.



ჯიხვის რქების შეწირვის ტრადიცია

ჯიხვის რქების შეწირვის ტრადიცია

(jixvis rqebis shewirvis tradicia)


სოფელ სნოში არის მთა რომელსაც “წვერის ძირის მთა” ჰქვია, ეს მთა ზღვის დონიდან 2095 მ სიმაღლეზეა. ამ მთის წვერზე არის სალოცავი” წვერის სპათანგელოზი”, რომელიც სალოცავებს შორის ყველაზე მაღალაა ზღვის დონიდან.
თქმულების თანახმად ჯარი ომში წასვლის წინ აქ ამოდიოდა სალოცავად.
აქ ასვლა არც ისე მარტივია და ყველა ვერც მოახერხებს ასვლას. მორწმუნეები სალოცავად და ღამისთევისთვის ამოდიან “ათენგენობის” ღამეს.
სალოცავზე ამოსულებს ხვდებათ ჯიხვის რქები, სანთლები და დოქი, რომელშიც სასმელი მუდმივად არის, დაილოცება ამ სასმელით და სამაგიეროს დატოვებს.
ამ სალოცავზე ხდება მონადირეებისაგან ჯიხვის რქების შეწირვა.


ძმადგაფიცვის ტრადიცია ხევში

ძმადგაფიცვის ტრადიცია ხევში

(dzmadgaficvis tradicia xevshi)


მოხევეთა ზნე-ჩვეულების სისტემაში მნიშვნელოვანი ადგილი განეკუთვნებოდა ნათესაური ურთიერთობების ფორმებს. ამათგან აღსანიშნავია სისხლითი, მოყვრობითი და ხელოვნური ნათესაობის კატეგორიები. მათ შორის, მესამე სახის ნათესაობა იქმნებოდა ნათელ-მირონობით ან ძმადგაფიცვის მეშვეობით. ძმადგაფიცვის წესი სრულდებოდა სხვადასხვა ხასიათის საშუალებებით: თითების გაჭრით და სისხლის შეზიარებით, სასმისში ვერცხლის ჩათლით, ტყვიების გაცვლით.
ძმადგაფიცვა ხევში ერთგულებისა და ურთიერთგატანის გარანტიას ქმნიდა და საგანგებო სიტუაციაში მასობრივ ხასიათს ატარებდა. ვაჟების ძმადგაფიცვასთან ერთად ეს პროცესი ფართოვდებოდა ქალების ჩართვითაც.
ალექსანდრე ყაზბეგის თხზულებებიდან ნათლად ჩანს, რომ მთიელთა შორის ამ წმინდა ტრადიციის საფუძველი იყო აღზრდის ხალხური სისტემა და მამაპაპური ჩვეულება, რომელიც გამორიცხავდა უპირობისა და ღალატის შესაძლებლობას.
ალ. ყაზბეგის თხზულებებშიც ნათლად ჩანს, რომ ძმადგაფიცვის წესი ქართველ და ვაინახ (საერთო სახელწოდებაა ჩეჩნებისა და ინგუშებისა) მთიულთა ცხოვრებაში საყოველთაოდ გავრცელებული იყო, რაც ადამიანთა ურთიერთობის განმტკიცების საშუალებას წარმოადგენდა და თანაც დანათესავების ერთ-ერთ კატეგორიას განეკუთვნებოდა. ყველა ვითარებაში მისი შესრულება მხარეთა სურვილით ხორციელდებოდა და ფიცის ნიშნად ტყვიების გაცვლის ან ჯოხის დაჭდევის წესი გამოიყენებოდა, მაგრამ საგნობრივ განსხვავებას არსებითი მნიშვნელობა არ ენიჭებოდა, ვინაიდან ტყვიაც ან ჭიდიანი ჯოხიც ფიცის განმტკიცების ემბლემა იყო კავკასიელ მთიელთა ცხოვრებაში. საყოველთაოდ მოქმედი ეს ჩვეულება იმდენად ფესვმაგარი და შეურყეველი იყო, რომ მის შესრულებას ხელს არ უშლიდა არც ეთნიკური და არც სარწმუნოებრივი კუთვნილება. ამის დამადასტურებელია თუნდაც ის გარემოება, რომ ვაინახები ხატობას ქართველ მთიელთა ხატობის ანალოგიურად აწყობდნენ და ალკოჰოლურ სასმელსაც კი იყენებდნენ. ეს იმაზე მიგვანიშნებს, რომ გამაჰმადიანებულ მოსახლეობაში ქრისტიანული დღესასწაულის ნაკვალევი ჯერ კიდევ არ იყო გამქრალი.


სააღდგომო ტრადიციები სნოში

სააღდგომო ტრადიციები სნოში

(saagdgomo tradiciebi snoshi)


ხევი ერთ-ერთი მრავალმხრივ საინტერესო, მდიდარი ისტორიული წარსულის მქონე მაღალმთიანი რაიონია, კარგად შემონახული ქართულ-ქრისტიანული ტრადიციებით, რომელსაც საყრდენი მართლმადიდებლური ეკლესიის წიაღში ჰპოვა. ისე, როგორც მთელი მართლმადიდებლური სამყარო, ხანგრძლივი მარხვისა და გულწრფელი მონანიების შემდეგ სხვა ქრისტიანულ დღესასწაულთაგან გამორჩეულად აღნიშნავს ქრისტეს ბრწყინვალე აღდგომის დღესასწაულს, ხევშიც ამ დღეს განსაკუთრებული სადღესასწაულო განწყობა სუფევს.
ხევის სოფლელბში აღდგომის აღნიშვნის სხვადასხვანაირი ტრადიცია არსებობდა. სოფელ სნოში ამ დღეს ახალგაზრდა ვაჟთა შვილდ-ისრებიანი ჯგუფი იკრიბებოდა, რომელსაც სოფლისათვის პატივსაცემი უფროსი ასაკის მამაკაცი ხელმძღვანელობდა. ჯგუფი მთელ სოფელს მოივლიდა და აუცილებლად სოფლის მცხოვრებთა ყველა ეზოში შევიდოდა. ჭიშკართან ჯგუფის უფროსი ხმამაღლა იძახდა — ”ქრისტე აღსდგა!” რასაც ახალგაზრდები ჩვეული ქრისტიანული წესით ერთდროულად პასუხობდნენ — ”ჭეშმარიტად”. მოსულთ, ოჯახის წევრებიც გამოეგებებოდნენ პასუხით — ”ჭეშმარიტად, ჭეშმარიტად! შეგეწიასთ იმისი მადლი თქვენცა და მთელს თქვენს ხევსა”. ამის შემდეგ ოჯახის დიასახლისს შესაწირი გამოჰქონდა — წინასწარ შეღებილი სააღდგომო კვერცხი, რომელსაც ეზოს შუაგულში მწკრივად აწყობდნენ ოჯახის წევრთა ”სადღეგრძელოდ” და ხმამაღლა იძახდნენ ვის სახელზე იდებოდა კვერცხი. პირველ შესაწირს მოხევეები ოჯახიდან შორს მყოფთათვის და მოგზაურთა “სადღეგრძელოდ” დებდნენ. მწკრივში დალაგებულ კვერცხს ახალგაზრდები, უფროსის მიერ დადგენილი რიგის მიხედვით, მონაცვლეობით ესროდნენ ისრებს, მანამ, სანამ ყველა მათგანს არ მოხვდებოდა ისარი. ბედნიერად ითვლებოდა ის ვის სახელზე დადებული კვერცხიც პირველად გატყდებოდა. ხშირად შესაწირში კვერცხთან ერთად მოხევეები სხვადასხვა საჭმელს და ფულსაც დებდნენ. დღის ბოლოს მოგროვილით საერთო საზეიმო ტრაპეზი იმართებოდა, ფული კი აუცილებლად სოფლის სასარგებლო საქმეს ხმარდებოდა.
აღდგომის დღეს მოხევეები თვით ახალ შესვენებულ მიცვალებულსაც კი არე მოიხსენიებდნენ. მათთვის აღდგომის მეორე დღეს სპეციალურად იღებებოდა კვერცხები. ორშაბათ დღეს მომლოცველები ზუსტად იგივე წესით შემოივლიდნენ სოფელს, ოღონდ შესაწირს ამ დღეს ოჯახი მიცვალებულთა სახელით გაიღებდა.
ბრწყინვალე აღდგომის აღნიშვნის ხალხური ტრადიციები, მართალია, გარკვეული სახეცვლილებით, მაგრამ ხევში დღესაც არსებობს.