მირიან I (იბერიის მეფე)

მირიან I (იბერიის მეფე)

(mirian I - iberiis mefe)


მირიან I, მირვანი, ქართლის (იბერიის) მეფე; ქართლის საისტორიო ტრადიციის თანახმად, ფარნავაზიანთა დინასტიის მე-3 წარმომადგენელი (ფარნავაზისა და საურმაგის შემდეგ), რომელიც მეფობდა ძვ. წ. II საუკუნის დასაწყისში. "მოქცევაჲ ქართლისაჲს" ცნობით, მას აღუმართავს ქალღმერთ დანინას კერპი და აუშენებია არმაზი. "ქართლის ცხოვრება" მოგვითხრობს, რომ მირიან I-ს დროს ჩრდილოეთიდან კახეთს შემოესივნენ დურძუკნი და ჭართალელნი, რომლებიც მეფემ სასტიკად დაამარცხა, გაიარა დარიალის კარი, დურძუკეთი და ჭართალი დაიმორჩიალი, დარიალის გადმოსასვლელნი ქვის ციხე-ზღუდეებით ჩაკეტა.


მირიან II (იბერიის მეფე)

მირიან II (იბერიის მეფე)

(miriam II - iberiis mefe)


მირიან II, მირვანი, ქართლის (იბერიის) მეფე, ფარნავაზიანთა დინასტიის მე-4 მეფის ფარნაჯომის ძე. "ქართლის ცხოვრების" ცნობით, მირიან II აღიზარდა სპარსეთში, სადაც გახიზნეს მამამისის მოკვლის შემდეგ (ერთი წლისა). შემდეგ მირიანი სპარსელთა ლაშქრით ქართლს შემოესია, დაამარცხა ქართლის მეფე ბარტომი, დაეუფლა ტახტს და ცოტა ხანს იმეფა. "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" მას მიაწერეს მცხეთაში ქალაქის მშენებლობის დაწყებას.


მირდატი (ბაქარის ძე) (იბერიის მეფე)

მირდატი (ბაქარის ძე) (იბერიის მეფე)

(mirdati (baqaris dze) iberiis mefe)


მირდატი ან თრდატი (ქსე-ში - მითრიდატე V), ქართლის (იბერიის) მეფე IV საუკუნის 60-70-იან წლებში. „მეფეთა ცხოვრება“ ცნობით, იგი იყო ქართლის გამაქრისტიანებელი მეფის მირიანის შვილიშვილი; ამ თხზულებაში მას მირდატ ბაქარის (იგივე ბაკურის) ძე ეწოდება. ხოლო, „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს ცნობით მას ეწოდება თრდატი, ძმა ბაკურისი, რევის ძე.

„ქართლის ცხოვრებით“ მირდატი ზრუნავდა ეკლესიების მშენებლობაზე; კერძოდ, მას აუშენებია ეკლესია თუხარისის ციხის შიგნით, შეუმკია ერუშეთისა და წუნდის ეკლესიები.


საურმაგ I (იბერიის მეფე)

საურმაგ I (იბერიის მეფე)

(saurmag I - iberisi mefe)


საურმაგი — ქართლის (იბერიის) მესამე მეფე "მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ს თანახმად, "მეფეთა ცხოვრების" თანახმად - მეორე; ფარნავაზაინთა დინასტიის დამფუძნებლის, ფარნავაზ I-ის ვაჟი და ტახტის მემკვიდრე. მეფობდა საუკუნეში, დაახ. ძვ. წ. 240 წლიდან.

საურმაგის შესახებ "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" მოკლედ შენიშნავს, რომ მან აღმართა გზის პირას აღმართა აინინას კერპი და დაიწყო არმაზის შენება.

"მეფეთა ცხოვრება" შედარებით ვრცლად გადმოგვცემს, რომ საურმაგის წინააღმდეგ ქართლის ერისთავებს შეთქმულება მოუწყვიათ და საურმაგის მოკვლა გადაუწყვეტიათ. თუმცა საურმაგს შეუტყვია შეთქმულების შესახებ და დედულეთში, დურძუკეთს გადახვეწილა (თანამედროვე ვაინახთა მხარე). დურძუკთა და ოსთა დახმარებით, საურმაგმა შეძლო შეთქმულების ჩახშობა და დიდგვაროვანთა ახალი კლასი ჩამოაყალიბა, რომლებიც პირდაპირ მეფეს ექვემდებარებოდნენ. ამავე წყაროს თანახმად საურმაგს მცხეთის გზაზე აღუმართავს ორი კერპი - აინინა და დანანა. მას მიეწერება ჩრდილო კავკასიიდან კავკასიელ ტომთა გადმოსახლება საქართველოს მთიანეთში. მის დროს ქართლის სამეფო სელევკიდების ვასალი იყო. მას ცოლად მოუყვანია სპარსი ცოლი, ბარდაველი ერისთავის ასული, რომელთანაც ჰყოლია ორი ასული. ამის გამო სპარსეთიდან უშვილებია თავისი ცოლი ნათესავი (დედის დისწული), სახელად მირვანი, ნებროთიანი. მისთვის მიუთხოვებია ერთი ასული და მიუცია ქალაქი გაჩიანი და სამშვილდის საერისთავო. მეორე ასული მიუთხოვებია ეგრისის ერისთავ ქუჯის ძისთვის, თავისი მამის დისწულისთვის. მემატიანეს თქმით, საურმაგს უმეფია ბედნიერად მრავალი წელი.


ქარძამი (იბერიის მეფე)

ქარძამი (იბერიის მეფე)

(qardzami - iberiis mefe)


ქართამ I - (ძვ. წ. II საუკუნის 60-იანი წ.) - არმაზის იბერიის პირველი მეფე დაახლ. ძვ. წ. 60 - ძვ. წ. 30 წლებში.
ძე ადეროკისა. ქართამი ტახტზე ავიდა ადეროკის გარდაცვალების შემდეგ, მაგრამ მას კონკურენტი გაუჩნდა - არშაკ II-ის ძე ბარტომი. მან აიღო მცხეთა და თვითონ გამეფდა. თუმცა ქართამ I-მაც შეინარჩუნა მეფობა არმაზში, ამრიგად, იბერია მტკვარზე ორად გაიყო: ჩრდილოეთში (დედაქალაქი მცხეთა) გამეფდა ფარნავზაიანთა შთამომავალი ბარტომ II, ეს მხარე ("ზენა სოფელი") განთავისუფლდა სომხეთის ვასლობისგან; სამხრეთში (დედაქალაქი არმაზი) გამეფდა ქართამ I, რომელიც სომეხთა ვასლად დარჩა (მას და მის მემკვიდრეებს "გურგაქის დიდ პიტიახშებად" მოიხსენიებდნენ). ძვ. წ. 34 წელს ქართამ I და მცხეთელი ფარსმან I დაეხმარენ სომხეთის მეფე არტაშეს II-ს რომაელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. ქართამის შემდეგ გამეფდა მისი ძე კაოსი.


იშხანიკი (ჰერეთის მეფე)

იშხანიკი (ჰერეთის მეფე)

(ishxaniki - heretis mefe)


იშხანიკი, ჰერეთის მეფე დაახლოებით 943 — X საუკუნის 50-იან წლებში, ადარნასე პატრიკის ძე. იშხანიკის თანამმართველი იყო დედამისი, დინარ დედოფალი, ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა სახლის წარმომადგენელი. იბნ ჰაუკალის თხზულების მიხედვით, იშხანიკის მეფობის დროს ჰერეთი დეილამის მთავრების — სალარიდების სახელმწიფოს ვასალი იყო. X საუკუნის 50-იან წლებში იშხანიკმა სახელმწიფოში შინაფეოდალური ომებით და ხარკის მიცემა შეწყვიტა.

ქართული წყაროების მიხედვით, იშხანიკის მეფობის დროს ჰერეთმა უარყო მონოფიზიტობა და აღიარა ქალკედონური მრწამსი. ეს ფაქტი იმას მოასწავებდა, რომ ჰერეთის პოლიტიკური ორიენტაცია მიმართული იყო ქართლისაკენ.


საჰლი (ჰერეთის მთავარი)

საჰლი (ჰერეთის მთავარი)

(sahli - heretis mtavari)


საჰლი (IX ს-ის I ნახ. - დაახ. 853), ჰერეთის მთავარი, "რანთა მეფე". მისი მმართველობის დროს ჰერეთი დიდად გაძლიერდა. 822 წელს საჰლი თავის ვაჟთან, ადარნერსესთან (ატერნერსეჰ) ერთად შეიჭრა მარჯვენა ნაპირის ალბანეთში, დაამარცხა ამ უკანასკნელის მმართველი, მიჰრანიდი ვარაზ-თრდატი, ამოჟლიტა მიჰრანიდთა საგვარეულო და მიითვისა მათი ტიტული "რანთა მეფე".

საჰლი ფორმალურად არაბთა ვასალად ცნობდა თავს და მხარს უჭერდა სახალიფოს პოლიტიკას ამიერკავკასიაში. 837 წელს გორისის ციხეში (თანამედროვე ყარაბახის ტერიტორიაზე) მან შეიპყრო და არაბებს გადასცა ალბანეთში ხურამიტული აჯანყების ხელმძღვანელი ბაბექი.

მაგრამ, როგორც ჩანს, ჰერეთის მიერ ვასალობის აღიარება სრულებითაც არ ნიშნავდა საჰლის ხალიფასადმი უსიტყვო მორჩილებას. არაბთა სარდალმა ხალიდ იბნ იაზიდმა, IX ს. 20-იან წლებში საქართველოში მოწყობილი ლაშქრობის დროს, ჰერეთიც დალაშქრა. ეს უნდა ყოფილიყო საჰლის მიერ 822 წელს ალბანეთში მოწყობილი ლაშქრობის პასუხი.

853 წელს, არაბთა ახალი შემოსევისას, საჰლს კონფლიქტი მოუვიდა არაბთა სარდალთან, ბუღა თურქთან, რომელმაც შეიპყრო იგი და სახალიფოში გაგზავნა. ამის შემდეგ ჰერეთი ხარკს უხდიდა არაბებს.


სუმბატი (ჰერეთის მთავარი)

სუმბატი (ჰერეთის მთავარი)

(sumbati - heretis mtavari)


სუმბატი (VIII-IX საუკუნეების მიჯნა), ჰერეთის (რანთა) მთავარი. მისი მოღვაწეობის შესახებ არავითარი ცნობა არ მოგვეპოვება. იგი ნახსენებია წყაროებში, როგორც ჰერეთის მთავარ საჰლის მამა.


იოანე სენექერიმი (ჰერეთის მეფე)

იოანე სენექერიმი (ჰერეთის მეფე)

(ioane seneqerimi - heretis mefe)


იოანე სენექერიმი, ჰერეთის მეფე დაახლოებით 960 — X საუკუნის ბოლოს, იშხანიკის ძე. თავის სამეფოს შეუერთა მარჯვენა ნაპირის ალბანეთის ნაწილი. მოვსეს კალანკატვაცი მას „ალბანეთის სამეფოს აღმდგენლად“ მოიხსენიებს. იოანე სენექერიმს კეთილი დამოკიდებულება ჰქონდა აზერბაიჯანის სალარიდთა დინასტიის წარმომადგენლებთან (დეილემის მთავართა საგვარეულო) და ტაოს მეფე დავით III დიდ კუროპალატთან.



გრიგოლ ჰამამი (ჰერეთის მთავარი)

გრიგოლ ჰამამი (ჰერეთის მთავარი)

(grigol hamami - heretis mtavari)


გრიგოლ ჰამამი
(დაახ. IX ს. IV მეოთხედი - 897), ჰერეთის მთავარი, ჰერეთის მეფე 893 წლიდან. მის დროს იწყება ჰერეთის ახალი გაძლიერება. სამთავროს შემადგენლობაში ამ დროისათვის შედის მარჯვენა ნაპირის ალბანეთის ნაწილი. გრიგოლ ჰამამმა დაიპყრო კახეთის ტერიტორიის ნაწილიც და 893 წელს მეფედ ეკურთხა.


ადარნერსე (ჰერეთის მთავარი)

ადარნერსე (ჰერეთის მთავარი)

(adarnerse - heretis mtavari)


ადარნერსე, იგივე ატრნერსეჰ (დაახ. 853-დან - დაახ. IX ს. III მეოთხედი), ჰერეთის მთავარი, საჰლის ძე. შესაძლოა იგი ყოფილიყო მთავარი საჰლის შემდეგ, თუმცა ჩვენთვის ცნობილ წყაროებში არ მოიპოვება ცნობები იმის შესახებ, თუ ვინ მართავდა ამ დროს ჰერეთს.


ადარნასე პატრიკი (ჰერეთის მეფე)

ადარნასე პატრიკი (ჰერეთის მეფე)

(adarnase patriki - heretis mefe)


ადარნასე პატრიკი, ჰერეთის მეფე (დაახლოებით 915—944). მისი მეფობის დროს კახთა მთავარმა კვირიკე I-მა და აფხაზეთის მეფე კონსტანტინემ დალაშქრეს ჰერეთი (915). ვეჯინის შეთანხმების თანახმად ადარნასე იძულებული გახდა კვირიკესთვის დაეთმო ორჭობი, ხოლო კონსტანტინესათვის — გავაზნი და არიში.