არშაკ I - იბერიის მეფეები

არშაკ I - იბერიის მეფე დაახლ. ძვ. წ. 170 - ძვ. წ. 145 წლებში. ძე სომხეთის მეფე არტაშეს I-სა. სწორედ მამამისმა გაამეფა იგი, მას შემდეგ რაც იბერიის კანონიერი მეფე ფარნაჯომი დაამარცხა და გააძევა. მისი მეფობით დაიწყო არტაშესიანთა დინასტიის და სომხეთის მძლავრობის ხანა იბერიაზე. არშაკის დროსვე დაკარგა იბერიამ დასავლეთ ტერიტორიები და ისინი კოლხეთის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. არშაკის შემდეგ გამეფდა მისი ძე არტაგ I.


არტაგ III - იბერიის მეფეები

არტაგ III — არმაზის იბერიის ბოლო მეფე დაახლოებით 5-25 წლებში. ძე ქართამ II-სა. მისი მეფობა იმით დასრულდა, რომ მცხეთის იბერიის მეფემ მირდატ III-მ იგი დაამარცხა, მოკლა (ან გააძევა) და იბერია კვლავ ერთიან სახელმწიფოდ აქცია.


ვახტანგ I გორგასალი – ქართლის მეფე

vaxtang pirveli I gorgasali qartlis mefe mefeebi samefo saqartvelos istoria
ვახტანგ I გორგასალი (დ. დაახლ. V საუკუნის 40-იანი წ.წ. – გ. 502) — ქართლის მეფე, პოლიტიკური მოღვაწე და სარდალი. „გორგასალი“ (სპარს. მგლისთავა) იმიტომ შერქმევია, რომ მუზარადზე მგელი ჰქონია გამოსახული. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად. ხსენების დღე 13 დეკემბერი.


ბრატმანი ( იბერიის მეფეები )

bratmani iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi istoria
ბრატმანი, ბარტომი, „მოქცევაჲ ქართლისაჲს" მიხედვით ქართლის (იბერიის) მე-8, ხოლო ლეონტი მროველის მიხედვით მე-7 მეფე. წყაროები მას მიაწერენ მცხეთის გალავნის და ქართლის ციხესიმაგრეთა გამაგრებას. არსებობს მოსაზრება (პ. ინგოროყვა, გ. მელიქიშვილი), რომ ბრატმანი არის დიონ კასიოსის "რომის ისტორიაში" ძვ. წ. 36 ამბებთან დაკავშირებით მოხსენიებული ფარნავაზი.


ბუზმარი ( იბერიის მეფეები )

buzmari iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi istoria
ბუზმარი, ბუზმარიოსი, პოლიტიკური მოღვაწე ქართლში V საუკუნის 10-20-იან წლებში. პეტრე იბერის ცხოვრების სირიული რედაქციის მიხედვით, ქართლის მეფე. ქართულ ისტორიის წყაროებში ამ სახელის მქონე მეფე არ იხსენიება. ი. ჯავახიშვილს და სხვებს მისი მეფობა საეჭვოდ არ მიჩნდათ. არსებობს მოსაზრება, რომ ბუზმარი ქართლის სპასპეტი იყო. მოღვაწეობდა ჯერ ბაკურ მეფის, შემდეგ კი არჩილ მეფის დროს. ირანისადმი ქართლის ვასალობის გამტკიცების მიზნით შაჰს მისთვის შვილი უთხოვია მძევლად. ამასვე მოითხოვდა მისგან ბიზანტიის იმპერატორი თეოდოსი II (400-450). ბუზმარს ერთმორწმუნე ბიზანტიული ორიენტაცია უმჯობინებია და თავისი ერთადერთი ძე მურვანოსი (შემდგომ პეტრე იბერის სახელით ცნობილი) 421-424 წლების შუა ხანებში კონსტანტინოპოლს გაუგზავნია.


დაჩი (ქართლის მეფე)

dachi qartlis mefe iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi istoria
დაჩი , ქართლის მეფე VI საუკუნის დამდეგს, ვახტანგ I გორგასლის ძე. უჯარმაში იზრდებოდა და ცნობილია უჯარმელის ზედწოდებით. ჯუანშერის ცნობით, დაჩიმ დაასრულა ვახტანგ გორგასლის დროს დაწყებული თბილისის ზღუდის მშენებლობა და მამის ანდერძის თანახმად სატახტო ქალაქი მცხეთიდან თბილისში გადაიტანა, მცხეთა დარჩა საკათალიკოსო ცენტრად. მის დროს თბილისში მოსახლეობა მომრავლდა, აშენდა მარიამწმიდის ეკლესია.


ბარტომ II ( იბერიის მეფეები )

bartom II iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi istoria
ბარტომ II - მცხეთის იბერიის მეფე დაახლ. ძვ. წ. 60-ძვ. წ. 40 წლებში. ძე არშაკ II-სა. იგი ხანგრძლივი დროის მანძილზე გაძევებული იყო სამშობლოდან დაახლ. ძვ. წ. 60 წლისთვის, როდესაც გარდაიცვალა არტაგ II, იგი იბერიის ტახტისთვის ბრძოლაში ჩაება, თუმცა მხოლოდ ნახევარი სამეფოს დაუფლება შესძლო. იბერია ორად გაიყო. მისი მეფობის დროს - პონტოს მეფის ფარნაკე II-ის ჯარები მესხეთში შემოიჭრნენ და გაძარცვეს ქ. ლევკოთეა.


ბაკურ IV ( იბერიის მეფეები )

bakur meotxe iberiis mefeebi istoria qartuli mefe
ბაკურ IV, მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით, ქართლის 38-ე მეფე, ძე მეფე დაჩი უჯარმელისა. „ქართლის ცხოვრების“ მეფეთა სიის მიხედვით, 35-ე მეფე, ძე მეფე დაჩისა. მეფობდა VI საუკუნის დამდეგს.


რევ II (იბერიის მეფეები)

roki II iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
რევ II, ქართლის მეფე IV საუკუნის დასაწყისში. „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით, ქართლის გამაქრისტიანებელი მეფის მირიან III-ის მამა. ამ წყაროში იგი შეცდომით მოხსენიებულია როგორც „ლევი“, რასაც მკვლევარები ასწორებენ "რევად". ასეთი შესწორების სასარგებლოდ ლაპარაკობს ის, რომ მირიან მეფის ძესაც რევი ერქვა (ალბათ პაპის სახელი).


როკი (მეფე) (იბერიის მეფეები)

roki mefe iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
როკი , ან ადერკი ქართლის (იბერიის) მეფე ძვ. წ. II საუკუნის I ნახევარში, რომლის მეფობის შემდეგ დაიწყო ქართლში ორმეფობის ხანა. მისი მეფობის წლების შესახებ აზრთა სხვადასხვაობაა.

საისტორიო წყაროები

„მოქცევაჲ ქართლისაჲ“–ს თანახმად ქართლის მეთერთმეტე მეფე იყო როკი: "და მეფობდა როკ, რომელმან რაჲთურთით მცხეთაჲ განიშორა". როკის მეოფიბის შემდეგ სამეფო ორად გაყოფილა და ერთი მეფე დამჯდარა არმაზში და ერთიც – მცხეთაში.
"მეფეთა ცხოვრებაში" ამ მეფეს ადერკი ეწოდება და იგი ყოფილა "ძე ქართამისი, ასულის წული ბარტომ მეფისა". ბარტომ მეფეს არ ჰყოლია ძე, ამიტომ ეგრისიდან მოუყვანია ქუჯი ერისთავის ძისწული ქართამი, მისთვის მიუცია ცოლად თავისი ასული და უშვილებია. ორივე, ქართამი და ბარტომიც, სამეფო ტახტის სხვა პრეტენდენტთან, მირვანთან ბრძოლაში დაღუპულა. ფეხმძიმედ დარჩენილ ქართამის ცოლს სომხეთისთვის შეუფარებია თავი და იქ გასჩენია ადერკი. ადერკი აღიზარდა სომხეთში, "იყო კაცი ასაკით შუენიერი, ტანით დიდი და გოლიათი, მრავალ–გზის გამოცდილ იყო ბრძოლასა სომეხთა და ასურთასა, და მას მოეკლა მრავალი ბუმბერაზი და სახელოვან ქმნილ იყო იგი". ადერკიმ ითხოვა ჯარი სომეხთა მეფისაგან და გამოემართა ქართლისკენ, თავისი დედის ძმის, არშაკის წინააღმდეგ, რომელიც ქართლში გამეფებულიყო. არშაკს ქართლის ერისტავები და სპარსელები დაეხმარნენ და მოწინააღმდეგეებმა თრიალეთში დაიბანაკეს. აქ გამართულა ადერკის და არშაკს შორის პირისპირ ხანგრძლივი ბრძოლა, რომლის ბოლოსაც ადერკიმ ისრით მოკლა არშაკი. გამეფდა ადერკი, ცოლად სომეხთა მეფის ასული შეირთო და, როგორც მემატიანე აღნიშნავს "ოცდაათის წლისა მეფე იქმნა და ორმეოც და ჩვიდმეტ წელ მეფობდა". "მეფეთა ცხოვრების" თანახმად, ამ ადერკის დროს "იშვა უფალი ჩუენი იესო ქრისტე, ბეთლემს ურიასტანისასა". შესაბამისად, მისივე მეფობის დროს დებს მემატიანე ელიოზ მცხეთელის მიერ მცხეთაში ქრისტეს კვართის მოტანას და ეგრისსა და აფხაზეთში ანდრია პირველწოდებულისა და სვიმონ კანანელის მიერ ქრისტიანობის ქადაგებას. ადერკი მეფე გასწყრომია მეგრელებს წარმართული რჯულის დატოვებისთვის, გაუგზავნია თავისი ერისთავი და იძუელებით ისევ წარმართობაზე მიუქცევია. წყარო მოგვითხრობს ასევე ადერკის ადერკის სამშენებლო საქმიანობაზე: მას გაუმაგრებია ქართლის ყველა ქალაქი და ციხე, მაგრამ განსაკუთრებით მცხეთის ზღუდეები, მტკვრის ორივე მხარეს. ქართლში ორმეფობის გაჩენას "მეფეთა ცხოვრება" ადერკის ორ ძეს უკავშირებს: "და ვიდრე ადერკის მეპობამდე ერთი დაჯდის ქართველთა მეფედ, რაზომცა მრავალნი იყვნიან შვილნი მეფეთანი. ხოლო ამას ადერკის ესხნეს ორნი ძენი, რომელთა ერქუა სახელად ერთსა ბარტომ და მეორესა ქართამ. და ამათ განუყო ყოველი ქუეყანა თჳსი" – მცხეთა, შიდა ქართლი და მტკვრის ჩრდილოეთით ქვეყანა მისცა ბარტომს, ხოლო არმაზი, მტკვრის სამხრეთით მდებარე ქართლი და კლარჯეთი – ქართამს.


რევ I მართალი (იბერიის მეფეები)

rev I martali iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
რევი I მართალი - იბერიის მეფე დაახლ. 265-285 წლებში. ძე სასანიდი უფლისწულის ჰორმიზდისა, რომელიც 272 წელს ირანის შაჰიც გახდა (ჰორმიზდ I) და დისწული იბერიის მეფის ამაზასპისა. მისი ნამდვილი სახელი იყო ჰორმიზდაკი[საჭიროებს წყაროს მითითებას]. 265 წლისთვის ამაზასპი გადაუდგა ირანელებს. მათ ეგრისის ერისთავების და სომხების დახმარებით გუთისხევთან ბრძოლაში დაამარცხეს ამაზასპი (რომელიც ბრძოლაში დაიღუპა) და იბერიის ტახტზე დასვეს ჰორმიზდაკი. ამდენად ჰორმიზდაკი ირანული პოლიტიკის გამტარებელი იყო და იბერიაც ირანის ვასალი გახდა. თუმცა რევ მართალის სასახელოდ უნდა ითქვას, რომ იგი იყო სამართლიანი და გულმოწყალე მმართველი, სხვადასხვა რელიგიათა შემწყნარებელი. სწორედ ამიტომ ქართველმა ხალხმა მას უწოდა მართალი. მის დროს დაახლ. 275 წელს იბერიაში ქრისტიანობის ერთ-ერთი განშტოება (მანიქეველობა) იქადაგა ვინმე მარ-ამომ თვითონ მანის მოწაფემ[საჭიროებს წყაროს მითითებას]. რევ მართალს ცოლად ჰყავდა ბერძენი ქალი სახელად სეფელია. მისგან დარჩა ერთადერთი ძე მირიანი (რომელმაც შემდეგ საქართველოში ქრისტიანობა შემოიღო)[საჭიროებს წყაროს მითითებას].


ფარნაჯომი (იბერიის მეფეები)

farnajomi iberiis mefeebi samefo saqartvelos mefeebi
ფარნაჯომი, ფარნაჯობ - იბერიის მეფე დაახ. ძვ. წ. 185 -ძვ. წ. 170 წლებში. მირიან I-ის ძე. მას აღუმართავს ზადენის კერპი ზედაზენის მთაზე და მისი თაყვანისცემა შემოუღია საქართველოში. მან გააძლიერა და განამტკიცა მცხეთა და ქართლის სხვა ციხე-ქალაქნი. კახეთში ააშენა ნეკრესი. შეუდგა სპარსულ ცეცხლთაყვანისმცემლობას. მცხეთაში სპარსელი მოგვები (ქურუმები) მოიყვანა და ხალხშიც სპარსული რელიგიის გავრცელებას აპირებდა, მაგრამ მეფობის ბოლო პერიოდში იბერიას შემოუტია გაძლიერებულმა სომხეთმა. ბოლოს სომხეთის მეფე არტაშეს I-მა ფარნაჯომი დაამარცხა, ტახტიდან გადააგდო და იბერიის მეფედ თავისი ძე არშაკი (არსუკი) დასვა. ამრიგად იბერია სომხეთის გავლენაში მოექცა. ფარნაჯომს დარჩა ერთი ძე სახელად მირიან II, რომელის შემდგომში გამეფდა იბერიაში.