ბურიანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

buriani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
ბურიანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, საგურამოს ქედის ჩრდილოეთ კალთის ძირას, მდინარე თეზმის (მდინარე არაგვის შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან – 860 მეტრზე, მცხეთიდან დაშორებულია 20 კმ-ით.


ბიწმენდი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

biwmendi mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
ბიწმენდი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (გალავნის ტერიტორიული ორგანო), საგურამოს ვაკეზე, მდინარე ახატნისხევის (არაგვის მარცხენა შენაკადი) ორივე ნაპირას. ზღვის დონიდან 645 მეტრი, მცხეთიდან – 18 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 526 კაცი.


ბევრეთი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

bevreti mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
ბევრეთი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე, მდინარე დიღმისწყლის სათავეში. ზღვის დონიდან – 1080 მეტრზე, მცხეთიდან დაშორებულია 20 კმ-ით.


მისაქციელი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

misaqcieli mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
მისაქციელი – სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე არაგვის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 600 მეტრი, მცხეთიდან 15 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 2105 კაცი.


ცხვარიჭამია (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

cxvarichamia qanda mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi

ცხვარიჭამია - სოფელი მცხეთის რაიონში, საბუდარის ქედზე. მდ. თეზამის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1180 მ. კურორტი მდიდარია მცენარეული საფარით. ზაფხული თბილი და ხანგრძლივია. ცხვარიჭამია ითვლება რეკრეაციულ-კლიმატურ საკურორტო ზონად, სასუნთქი ორგანოების მკურნალობისა და პროფილაქტიკისთვის.



სასხორი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

sasxori qanda mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
სასხორი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ნიჩბისისწყლის ხეობაში, ნიჩბისის სერის ძირას. სოფელში გადის სასხორი - დიდგორის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზა.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე რამდენიმე ისტორიული ძეგლი დგას. მათ შორის ღვთისმშობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია; წმინდა გიორგის სახელობის დარბაზული ეკლესია, მთავარანგელოზის სახელობის დარბაზული ეკლესია. ეს უკანასკნელი სამშენებლო წარწერის თანახმად ააშენა ნიკოლოზ მაღალაძემ 1704 წელს მისი დის, ხვარაშანის საფლავზე. სოფლის ტერიტორიაზე დგას საბრძოლო კოშკი.


გოროვანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

gorovani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
გოროვანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (წეროვნის თემის საკრებულო), სხალტბის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან – 650 მეტრი, მცხეთიდან – 9 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 487 კაცი. წყაროებში პირველა იხსენიება XII საუკუნის ბოლოს, სოფელში შემორჩენილია XI-XII საუკუნეების ბაზილიკური ეკლესია.


ვარდისუბანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

vardisubani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi

ვარდისუბანი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ქსოვრისის თემის ტერიტორიული ორგანო), მდებარეობს მუხრანის ვაკეზე, მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 570 მეტრი, მცხეთიდან 27 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 98 კაცი.


კარსანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)კარსანი

karsani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
კარსანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 700 მ, მცხეთიდან 8 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 კაცი.

მდებარეობა და ისტორია
კარსანი მდებარეობს საქართველოს დღევანდელ და ანტიკურ დედაქალაქებს — თბილისი, მცხეთა — შორის მოქცეულ პატარა ხეობაში, სამხრეთი კავკასიის უდიდესი მდინარეების მტკვრისა და არაგვის შესართავთან — სამხრეთი კავკასიის ისტორიულ გზა-ჯვარედინზე და აკავშირებდა ისტორიულად ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიის გზებს, ცენტრალურ კავკასიასთან და აქედან სამხრეთი კავკასიის გავლით შავიზღვისპირეთთან, ასევე დასავლეთ კავკასიას აღმოსალეთთან და კასპიის ზღვის აუზით — ცენტრალურ აზიასთან.
ხეობა სიგრძეში სულ შვიდიოდე კმ წარმოადგენს და დონეთა სხვაობა ხეობის თავსა და ბოლოს შორის 500 მეტრს აღემატება, რის შედეგადაც ხეობა გამოირჩევა წარმტაცი ბუნებითა და ეკომრავალფეროვნებით.
კარსნის ხსენება ქართულ წყაროებში უკვე საქართველოს ისტორიის პირველ სტადიას უკავშირდება და მჭიდროდაა დაკავშირებული ქართველური ტომების ეთნოკრეაციულ პროცესებთან, შესაბამისად მოცულია ლეგენდებისა და გადმოცემების შარმით.
ამ გადმოცემების თანახმად, კარსნის სიახლოვესაა დაკრძალული ქართველთა ეთნარქი — ქართლოსი, რის გამოც ეს მთა მთავარ სიწმინდედ იყო აღიარებული ანტიკური პერიოდის ქართველურ ტომებში.
ქართული საისტორიო-საეკლესიო ტრადიციის მიხედვით, იბერიის მეფეებს ნაბუქოდონოსორისაგან დევნილი ებრაული თემისთვის მიუციათ კარსანი სამკვიდროდ. ამავე ტრადიიციით სწორედ ეს თემი იყო საფუძველი საქართველოს გაქრისტიანების, რასაც უამრავი გადმოცემა უკავშირდება.
მისი სულიერი მნიშვნელობიდან გამომდინარე შუა საუკუნეებში კარსანი მცხეთის — სულიერი დედაქალაქის გვერდითაა და უშუალო დაქვემდებარებაშია მცხეთელი კათალიკოსის — საქართველოს ეკლესიის მეთაურის.
XX საუკუნის პირველ წლებში 1904 წელს სოფელში იყო თბილისის ფიზიკური (შემდეგ გეოფიზიკური) ობსერვატორიის განყოფილება, რომელიც 1935 წლიდან გადატანილ იქნა დუშეთში (დუშეთის გეოფიზიკური ობსერვატორია). ამ პერიოდისაა ხეობის თავში აშენებული ნაგებობა.
II მსოფლიო ომის პერიოდში, თვითმხილველების გადმოცემით, აქ — სსრკ კგბ შეფ ლ. ბერიას ხელმძღვანელობით მუშაობდნენ ფიზიკოსები, მაშინ საიდუმლო იარაღზე, რის გამოც ხეობა სამოქალქოებისაგან დაცლილი და გადაკეტილი ყოფილა.
ომის შემდგომ, მას შემდეგ რაც, რამდენიმე კმ მოშორებით მოხდა „ფიზიკოსები“ გაფართოება — მცხეთის რეაქტიროს ფორმირება — კარსნის კომპლექსი გადაეცა არქეოლოგებს, რომლებიც აქვე არმაზისხევი-ბაგინეთი-კარსნის არქეოლოგიურ ნაკრძალში მუშაობდნენ.
მოგვიანებით, ამ კომპლექსში განთავსდა ტუბსავადმყოფო, ლანდშაპტური პირობებისა და დიდი დასახლებებიდან იზოლაციის გამო. სავადმყოფომ ფუნქციონირება შეწყვიტა 1980-იანი წლების ბოლოს და ხან ერთი და ხანაც მეორე სამთავრებო უწყებების ხელიდან-ხელში გადადის.
1996 წლის შემოდგომაზე კარსანში გადმოვიდა ბავშვთა სარეაბილიტაციო ცენტრის მც. ჯგუფი.


მსხალდიდი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

msxaldidi mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
მსხალდიდი – სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ლისის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1140 მეტრი, მცხეთიდან 21 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 472 კაცი.


გალავანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

galavani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
გალავანი — (ძველი სახელი – ბოკოწინი) სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მუხრან-საგურამოს ვაკის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე თეზმის (მდინარე არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან – 750 მეტრზე, მცხეთიდან დაშორებულია 18 კმ-ით.
სოფელს სახელი გალავანი, ეწოდა XX საუკუნის დასაწყისში, იქ შემორჩენილი XVII - XVIII საუკუნეების ციხე-გალავნის მიხედვით.


ძველი ქანდა (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

dzveli qanda mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
ძველი ქანდა - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მუხრანის თემში.
მდებარეობს მუხრანის ვაკეზე, მდინარე ქსნის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 520 მ. სოფელში ცხოვრობენ ასირიელები.