შავშეთის ქედი ( საქართველოს ქედები )

shavshetis qedi saqartvelos qedebi shuaxevis xelvachauris raionebi
შავშეთის ქედი - ქედი შუახევის, ქედისა და ხელვაჩაურის რაიონებში, საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში, თურქეთის საზღვარზე. სიგრძე დაახლოებით 65 კმ, სიმაღლე 2812 მ-მდე (მთა ხევა). ჭარბობს პლატოსმაგვარი ზედაპირები. აგებულია ქვიშაქვებით. ქედის ფერდობებზე ფართოფოთლიანი და ნაძვნარ-ფიჭვნარია, თხემზე - სუბალპური მდელოები.


შავანის ქედი ( საქართველოს ქედები )

shavanis qedi saqartvelos qedebi kavkasioni mdinare xdisa da armis
შავანის ქედი (შანის ქედი) — კავკასიონის ჩრდილოეთ გამყოლი ქედის შემადგენელი ერთეული, მდინარეების ხდისა და არმხის (თერგის მარჯვენა შენაკადები) წყალგამყოფი. მაქსიმალური სიმაღლე 4491 მეტრი (მწვერვალი შავანა).
ქედი აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. ორივე კალთაზე დაკიდებული მყინვარებია, მყინვარებისაგან თვისუფალი ადგილები კლდოვანია ან ღორღნალებითა და ალპური მდელოს ბალახეულითაა დაფარული.
შავანის ქედზე გაბატონებულია მთა-მდელოსა და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტები.
[left][/left]


ოკრიბის ქვაბული ( საქართველოს ქვაბულები )

okribis qvabuli saqartvelos qvabulebi kavkasionis samxret mtiswineti kolxetis dablobi
ოკრიბის ქვაბული, ქვაბული კავკასიონის სამხრეთ მთისწინეთში, კოლხეთის დაბლობის აღმოსავლეთი კუთხის ჩრდილოეთით, დაახლოებით ემთხვევა ტყიბულის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას.
გეოლოგიურად მიეკუთვნება საქართველოს ბელტს და წარმოადგენს დამრეც ტექტონიკურ გუმბათს, რომლის პერიფერიული ნაწილები — ნაქერალის, ოკრიბა-არგვეთისა და სამგურალის ქედები აგებულია ცარცული კირქვებით. შუა ნაწილი ეროზიის გამო გათავისუფლებულია ცარცული წყებების საფრისაგან, რის შედეგად გაშიშვლებულია იურული ფორმაციები (უმთავრესად ბაიოსის პორფირიტული სერია და ბათური ასაკის ფიქლები). ოკრიბის ქვაბულის რელიეფი ზოგადად დაბალმთიან-ბორცვიანია, ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება რაჭის საშუალმთიანი ქედის დასავლეთი ნაწილი, რომლის მონაკვეთები ცნობილია ნაქერალის, მოხოულის (მოხვეულის) და სხვა სახელებით. ბუნებრივი მცენარეული საფარია ფართოფოთლოვანი ტყე, რომლის ქვეშ განვითარებულია ყვითელმიწა და ყომრალი ნიადაგები.


თიანეთის ქვაბული ( საქართველოს ქვაბულები )

tianetis qvabuli saqartvelos qvabulebi daba tianetis midamoebi kaxeti
თიანეთის ქვაბული, ივრის ხეობის გაფართოებული მონაკვეთი დაბა თიანეთის მიდამოებში. შესაზღვრულია კახეთისა (აღმოსავლეთი) და ქართლის (დასავლეთი) ქედებითა და მათი შტოქედებით, რომლებიც ვრცელდება ზღვის დონიდან 1060-იდან 1700 მ-მდე. ქვაბულის ფსკერი ბრტყელი აკუმულაციური ვაკეა, აგებულია ალუვიურ-პროლუვიური მასალით, რომლის სისქე რამდენიმე ასეულ მეტრს უდრის, გასდევს მდ. იორს და მის შენაკადებს ქუსნოსა და საგამს. დაბა თიანეთთან ქვაბულის ფსკერის სიგრძეა 17 კმ, სიგანე 3-5 ჯმ. თიანეთის ქვაბულის ფერდობები აგებულია ცარცული ასაკის კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებით, დანაწევრებულია ხევებით.
თიანეთის ქვაბული მთლიანად შემოსილი იყო შერეული ფართოფოთლოვანი ტყით. ამჟამად მხოლოდ ფერდობებზეა შემორჩენილი. ქვაბულის ფსკერი კულტურულ მცენარეულობას უჭირავს. ადგილ-ადგილ გვხვდება მეორეული მდელო-ბუჩქნარი.


თბილისის ქვაბული ( საქართველოს ქვაბულები )

tbilisis qvabuli saqartvelos qvabulebi mtkvris xeobis monakveti teletis qedi fonichala
თბილისის ქვაბული — მტკვრის ხეობის მონაკვეთი მუხადგვერდის ვიწრობის ბოლოდან (ზემო ავჭალა) თელეთის ქედის ბოლომდე (ფონიჭალა). შემოსაზღვრულია: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან თრიალეთის ქედის განშტოების — საწკეპელის, მსხალდიდის, მთაწმინდის, თაბორისა და თელეთის ფერდობებით; აღმოსავლეთიდან — ივრის ზეგნის ჩრდილოეთი ნაწილით; ჩრდილოეთიდან — საგურამოს ქედის კალთებით. სიგრძე 21 კმ, სიგანე 7 კმ. ქვაბულის ფსკერის დონე 350-450 მ ფარგლებში იცვლება. კალთები ზოგან 1500 მ აღწევს. აგებულია უმთავრესად ტერიგენული და ტუფოგენური ქანებით. სამხრეთ ნაწილში განვითარებულია შუა ეოცენის ვულკანოგენური წყება. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია მეოთხეულ (მდინარეულსა და ტბურ) ნალექებს. ქვაბულის ჩრდილოეთი ნაწილი ალუვიური ვაკეა, ცნობილია დიღმის ვაკის სახელწოდებით. უფრო სამხრეთით, მტკვრის ხეობაში კარგადა გამოხატული ტერასული საფეხურები, რომელზეც გაშენებულია ქალაქი თბილისი.
ქალაქის აღმოსავლეთით, მდინარე მტკვრის პარალელურად, გაჭიმულია მტკვრის ძველი ხეობა, სადაც ადრე მცირე მლაშე ტბები იყო, ახლა კი, სამგორის სარწყავი სისტემის აგების შემდეგ, თბილისის წყალსაცავია. თბილისის ქვაბულში მტკვრის მარჯვნიდან ერთვის მდინარეები დიღმისწყალი, ვერე და წავკისისწყალი, მარცხნიდან — გლდანისხევი. ტბებიდან აღსანიშნავია ლისისა და კუს ტბები. თბილისის ქვაბული ოდესღაც ტყით იყო შემოსილი, რომელიც ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ მთის კალთების მაღალ, ძნელადმისადგომ ნაწილებში, ქვაბულის ფსკერი კულტურული მცენარეულობას უჭირავს, გავრცელებულია აგრეთვე ჯაგეკლიანი სტეპი. აქა-იქ ტუგაის ტყეებია.


ნიჩბისი

nichbisi mcxetis municipaliteti sofeli
ნიჩბისი - მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლების ახალი ნიჩბისის, ზემო ნიჩბისისა და ქვემო ნიჩბისის ძველი სახელწოდება.
ნიჩბისი მცხეთასთან და მეჯვრისხევთან ერთად მეჭურჭლეობის კერა იყო. პირველად სოფელი იხსენიება გიორგი მეორის სიგელში. ნიჩბისი მიეკუთვნებოდა შიომღვიმის მონასტერს.
1615 წელს მეფე ლუარსაბ მეორემ ნიჩბისი გადასცა ციციშვილების საგვარეულოს წარმომადგენლებს მერაბ და ქაიხოსრო ციციშვილებს, რომლებმაც სოფლის ტერიტორიაზე საცხოვრებელი ციხე-დარბაზი აიშენეს.
ნიჩბისი მნიშვნელოვნად დაზიანდა XVIII საუკუნეში ლეკიანობის დროს. სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ნიჩბისის განძი.
ამჟამად ნიჩბისის თემში შედიან სოფლები: ახალი (ქვემო) ნიჩბისი, შუა ნიჩბისი და ზემო ნიჩბისი.


ქვემო ნიჩბისი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

qvemo nichbisi mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi

ქვემო ნიჩბისი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ნიჩბისის თემი), მდებარეობს მდინარე ნიჩბისისწყლის ხეობაში, ნიჩბისის სერის ძირას. სოფელში გადის სასხორი - დიდგორის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზა.

ისტორია
ქვემო ნიჩბისი იყო ნაწილი სოფელ ნიჩბისისა, რომელიც მე-12 საუკუნიდან წარმოადგენდა შიომღვიმის მონასტრის საკუთრებას, ხოლო მე-17 საუკუნიდან კი ციციშვილების საგვარეულოს საკუთრება გახდა.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე რამდენიმე ისტორიული ძეგლი დგას. მათ შორის ღვთისმშობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია; იოანე მახარობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია. სამშენებლო წარწერის ტანახმად ეს ეკლესია აგებულია ელიოზის ძეების მიერ. სოფელში დგას ღვთისმშობლის სახელობის დარბაზული ეკლესია, რომელიც აშენებულია 1871 წელს. სოფლის განაპირას დგას მე-4 საუკუნის დარბაზული ეკლესია "ღვთაება", რომელსაც, ასევე, კიკოლიანთ საყდარად მოიხსენიებენ.
სოფლის სასაფლაოებზე მრავლადაა მე20 საუკუნის დასაწყისის საფლავის ქვები. სოფლის ცენტრში მოქმედებს 1933 წელს გაყვანილი წყარო, რომელიც წარწერის თანახმად გაყვანილია სოციალური უზრუნველყოფის სახალხო კომისარიატის მიერ.

ციციშვილების ციხე
სოფლის ცენტრში დგას ციციშვილების ციხე-დარბაზი, რომელიც აშენებულია XVII საუკუნეში, 1615 წელზე გვიან. ციხის ტერიტორიაზე დგას კოშკი, აბანო. შემორჩენილია (სავარაუდოდ) ლაზარეთის, აფთიაქის, ეკლესიისა და სკოლის ნანგრევები.

წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
სოფლის განაპირას დგას წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ეკლესია. ეკლესიას ჯვარ-გუმბათოვანი ფორმა აქვს, თუმცა გუმბათი არ ადგას. ლეგენდის თანახმად, ეკლესიის მშენებელი მცხეთის ეპისკოპოსმა მოაკვლევინა, რის გამოც ეკლესია დაუმთავრებელი დარჩა. ეკლესია აშენებულია XVI-XVII საუკუნეებში. ეკლესიის პერანგი XVIII საუკუნეს მიეკუთვნება. პერანგი მხოლოდ დასავლეთ ფასადზეა შემორჩენილი. ამავე ფასადზე გამოსახულია ჩუქურთმები.
სოფლიდან 10 კმ. დაშორებით მდებარეობს არქეოლოგიური ძეგლი ნატბეური.


ახალი ნიჩბისი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

axali nichbisi mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
ახალი ნიჩბისი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ნიჩბისის თემის ტერიტორიული ორგანო), თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან – 580 მეტრი, მცხეთიდან – 15 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 619 კაცი.


დიდგორი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

didgori mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi

დიდგორი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (დიღმის თემის ტერიტორიული ორგანო), დიდგორის მთის სამხრეთ კალთაზე, დიღმისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან – 900 მეტრი, მცხეთიდან – 23 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 90 კაცი.


ახალუბანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

axalubani mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
ახალუბანი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ნატახტარის თემის ტერიტორიული ორგანო). მდებარეობს მუხრანის ვაკის ჩრდილოეთ კიდეზე. ზღვის დონიდან 560 მეტრი, მცხეთიდან 11 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 421 კაცი.


ხალდაბა (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

axaldaba mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
ახალდაბა - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (მისაქციელის თემის ტერიტორიული ორგანო), ლომის-ალევის ქედის სამხრეთ დაბოლოებაზე, მდინარე ნარეკვავის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან – 900 მეტრი, მცხეთიდან – 22 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 65 კაცი.


აღდგომელაანთკარი (მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები)

agdgomelaantqkari mcxetis municipalitetis soflebi saqartvelos kutxeebi
აღდგომელაანთკარი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ნატახტარის თემის ტერიტორიული ორგანო). მდებარეობს მუხრანის ვაკეზე. მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 580 მეტრი, მცხეთიდან 15 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 411 კაცი.