წედისი (ონის მუნიციპალიტეტი)

wedisi onis municipaliteti sofeli oni qedis dasavlet kaltaze
წედისი - სოფელი ონის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს კუდაროს ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ჯეჯორის მარჯვენა მხარეზე. ქალაქ ონიდან წედისამდე 16 კილომეტრი მანძილია.
წედისს აღმოსავლეთის მხრიდან ესაზღვრება სამაჩაბლო, დაწყებული ქვედრულის ტბიდან დამთავრებვული მდინარე ჯეჯორამდე. დასავლეთის საზღვარი არის მდინარე ჯეჯორასა და მდინარე ქვედრულას შესართავი. ჩრდილოეთით ესაზღვრება სოფელი სხანარი, ხოლო სამხრეთით სოფელი ირი. სოფელი გაშენებულია ტაფობში, მას ირგვლივ აკრავს მთები და ბორცვები. დასავლეთ მხარეზე ორ ბორცვს ერთმენეთიდან ჰყოფს რვა-ბნელა ღელის წყალი, რომელიც ერთვის მარჯვენა მხრიდან მდინარე ჯეჯორას. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 163 კაცი.


ცხმორი ( ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები )

cxmori sofeli onis municipalitetshi rachis qedi mdinare jejeri saqartvelos kutxeebi
ცხმორი — სოფელი ონის მუნიციპალიტეტში, რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ჯეჯერის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. სოფსაბჭოს ცენტრი (სოფლები: ბაჯიხევი, ლესორა, ღუნდა, ფსორი, ჩორდი). ზღვის დონიდან 1280 მ, ონიდან 10 კმ. სოფელში არის საშუალო სკოლა, ბიბლიოთეკა, კლუბი.


შქმერი ( ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები )

shqmeri sofeli saqartveloshi racha lechxumisa da qvemo svanetis mxareebi usholta xaristvali saqartvelos kutxeebi
შქმერი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. ამავე სახელწოდების თემის ცენტრი. (სოფლები: შქმერი, უშოლთა, ხარისთვალი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 1720 მ-ზე, ონიდან 21 კმ-ში.

გეოგრაფია
სოფელი მდებარეობს მდ. ხეორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ზემო ნაწილში. ნიადაგის საფარი საშუალო, ხოლო მცენარეული საფარი სუბალპური ზონისაა. ხასიათდება ცივი ზამთრით და გრილი ზაფხულით. ულამაზესია ძნელად მისადგომი ხეორის კანიონი (ხეორის ძველი კალაპოტი. მის ქვეშ, ე.წ. ბრმა ხეობაში, 1 კმ სიგრძეზე მიედინება მდინარე ხეორი).


შოვი ( ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები )

shovi sofeli onis municipalitetshi glola mdinare chanchaxi saqartvelos kutxeebi mxareebi geografia
შოვი - სოფელი ონის მუნიციპალიტეტში (გლოლის თემის ტერიტორიული ორგანო), მდებარეობს მდინარე ჭანჭახის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ოსეთის სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ონიდან 30 კილომეტრი.
შოვი რესპუბლიკური მნიშვნელობის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. არის ნოტიო ჰავა, იცის ცივი ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა -6°) და გრილი ზაფხული (აგვისტოს თვის საშუალო ტემპერატურა 16°). სამკურნალო ფაქტორი:მთის ჰავა და ნახშირმჟავა-ჰიდროკარბონატული ნატრიუმ-კალციუმიანი მინერალური წყაროების წყალი. სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვის ორგანოთა, კუჭ-ნაწლავის, სანაღველე და საშარდე გზების დაავადებანი, ლიმფადენიტი, მეორეული სისხნაკლებობა და სხვა. შოვში არის სანატორიუმები, დასასვენებელი სახლები, პანსიონატები ტურბაზა და სხვა. საკურორტო სეზონი გრძელდება - ივნის-ოქტომბერში.


ღები ( ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები )

gebi ghebi sofeli mdebareobs rachashi onis municipaliteti mdinare rioni saqartvelos kutxeebi mxareebi chiora glola
ღები — სოფელი მდებარეობს რაჭაში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1350 მ. ონიდან 35 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 492 კაცი. ღების საისტორიო წყაროებში მოიხსენიება 1503 წლიდან.
მთის რაჭა მდებარეობს მდინარე რიონის სათავისა და გლოლის ან ჭანჭახის წყლის შორის. იგი მოქცეულია კავკასიონის მთავარი ქედისა და შოდა-კედელას ქედს შორის და თავისი საშუალო სიმაღლით 3800 მეტრს აღემატება ზღვის დონიდან. მთის რაჭა შემოზღუდულია მაღალი მთებით: ფასისმთა — 3786 მეტრი, გეზე — 3870 მეტრი, ლაბო და წითელი — 4317 მეტრი, წიხვარგა — 4137, ბურჯულა — 4356, შოდა — 3607 მეტრი და სხვა. აქ წლის განმავლობაში ცივი ამინდებია (წლის საშუალო ტემპერატურა 50-ია, ზამთარი კი ძლიერ ცივია და თოვლიან-ყინვებიანი. იანვრის ტემპერატურა (-120)-დან (-180)-დე, გაზაფხული გვიან დგება, შემოდგომა ადრე. ზაფხული გრილია და მოკლე.
მთის რაჭა შეიცავს ღებისა და გლოლის თემს და შესდგება სამი სოფლისაგან: ღები (1500 მეტრი), ჭიორა (1500 მეტრი) და გლოლა (1400 მეტრი).


ფარახეთი ( ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები )

faraxeti sofeli saqartveloshi onis municipaliteti axali chordi gerbi faraxetis drosha faraxetis paraxeti
ფარახეთი - სოფელი ონის მუნიციპალიტეტში, ფარახეთის თემის ცენტრი (სოფლები: ახალი ჩორდი, სევა, შარდომეთი, ჭიბრევი). მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთზე. ონიდან 13 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 1000 მეტრის სიმაღლეზე. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 105 კაცი


უწერა ( ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები )

uwera sofeli racha lechxumis da qvemo svanetis mxareshi onis municipaliteti rioni
უწერა — სოფელი რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში, მდ. რიონის ნაპირებზე. თემის ცენტრი (სოფლები: უწერა, ნაკიეთი, ნიგავზები, ფარავნეში, ღარი). ზღვის დონიდან 1050 მ, ონიდან 10 კმ.

ისტორია
ფეოდალურ ხანაში უწერა შედიოდა რაჭის ანუ რაჭა-თაკვერის საერისთაოში. 1687 წ. იმერეთის მეფემ ალექსანდრე IV-მ რაჭაში ლაშქრობის დროს გადაწვა უწერა.


უშოლთა ( ონის მუნიციპალიტეტის სოფლები )

usholta sofeli saqartveloshi racha lechxumi da qvemo svaneti onis municipaliteti
უშოლთა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, შქმერის თემში. მდებარეობს მდინარე ხეორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობის ზედა ნაწილში, მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1700 მეტრზე. სოფლები უშოლთა, შუა შქმერი და ხარისთვალი ქმნიან შქმერის თემს.


სარკინე ( მცხეთა )

sarkine didi mcxetis ubani mcxeta mckheta kurxeebi saqartvelos ubnebi soflebi
სარკინე — დიდი მცხეთის უბანი, მცხეთის კალოუბნის დასავლეთით მდებარე ე. წ. ჯოჯოხეთის ხევიდან შიომღვიმის მისადგომებამდე — სავანეთის ქედსა და გრძელ მინდორზე. ძველი ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით, სარკინე დიდი მცხეთის უბნად ან დამოუკიდებელ ქალაქად არის მიჩნეული. არქეოლოგიური გათხრები არ იძლევა საფუძველს მცხეთის დედაქალაქობის ხანაში, ან უფრო გვიან, სარკინე დამოუკიდებელ ქალაქად მივიჩნიოთ. არქეოლოგიურმა ძიებამ (ნ. ღამბაშიძე) და გათხრებმა (ა. აფაქიძემ გ. გობეჯიშვილი, ა. ბოხოჩაძე, ა. სიხარულიძე) ძველი დედაქალაქის ლითონის სახელოსნო უბნის 2 ნაწილი გამოავლინა:
ლითონის (რკინის, ტყვიის) საწურ და სადნობ ქურათა ნანგრევები გრძელ მინდორზე
უბნის სამლოცველო-კულტის ადგილი სავანეთის ქედზე, სადაც 50-იანი წლების I ნახევარში დიდი კარიბჭე გათხარეს (გ. გობეჯიშვილი), 70-იან წლებში აქ აღმოჩნდა ტერაკოტული ნიღბები (ა. ბოხოჩაძე), ხოლო 1980 — კარიბჭიდან ქედის ტოტს აყოლილი ალიზის გალავანი (ა. სიხარულიძე, ა. აბუთიძე).
როგორც არქეოლოგიური აღმოჩენები გვიჩვენებს, ელინისტურ და მომდევრო ხანაში სახელოსნო უბანი და საკულტო ადგილებიც გალავან-კოშკებითა და კარიბჭით ყოფილა გამაგრებული. სახელოსნო უბანზე აღმოჩენილია დიდი რაოდენობით ლითონის წიდა, რკინის ქვისაგან გამოწურული ლუგვი („სადედნე“ და „სახელადე“) რკინა; რკინის საწური ბრძმედისა და ლითონსადნობი ქურის ნანგრევები; ერთ ქურაში რკინას წურავდნენ, მეორეში — ტყვიას ადნობდნენ, მესამეში — სპილენძს. სახელოსნოს დასავლეთ ნაწილში საოქრომჭედლო ყოფილა გამართული. აღმოჩენილია საოქრომჭედლო ტვიფრები და მცირე ტიგელები, რკინის გამოსაწური ქურის ძირზე დარჩენილია რკინის წიდა, ხოლო ტყვიის გამოსადნობი ქურის ძირზე თითქმის სუფთა (98%) ტყვიაა დაღვენთილი.
მრავალფეროვანია სარკინის სახელოსნოების ნაწარმი: რკინის ცულები, ქვის სათლელების ნამზადები, რკინის ნაირნაირი ხელსაწყო-იარაღი, ქურის გამოსაწმენდი რკინისტარიანი ნიჩაბი, ბრინჯაოს ისრისპირები, რომლებიც ხანძრის დროს ხელახლა გადამდნარა. როგორც ჩანს, სარკინე დედაქალაქს ამარაგებდა ლითონის იარაღით, აბჯღით და საოქრომჭედლო ნაწარმითაც.
ალიზის ზღუდეებისა და კოშკების, ქვათლილებით ნაგები კარიბჭისა და რკინის ბჭის კარის, ჩუქურთმიანი ხუროთმოძღვრული ელემენტების, მელითონეთა სახელოსნოებისა და საკულტო-სასახიობო ტერაკოტული ნიღბების აღმოჩენა მიუთითებს „მუხნარით კერძი ქალაქის“ ამ უბნის მნიშვნელობაზე. არქეოლოგიური აღმოჩენები ცხადყოფენ, რომ სარკინე ტიპურია დიდი მცხეთის სხვა უბანთა (არმაზციხე, წიწამური, საპიტიახშო და სხვა) გვერდით.


ჯავახეთის ქედი ( საქართველოს ქედები )

javaxetis qedi saqartvelos qedebi dmanisi da walkis municipalitetebi mtiani
ჯავახეთის ქედი, კეჩუთის ქედი - ქედი ნინოწმინდის, დმანისის და წალკის მუნიციპალიტეტებში (აგრეთვე სომხეთში), ჯავახეთის მთიანეთში. სიგრძე დაახლ. 30 კმ-ია, სიმაღლე 3196 მ (მთა აჩკასარი). აგებულია ძირითადად ლავური წარმოშობის ქანებით. ქედი მდებარეობს ნოტიო ჰაერის მასების მოძრაობის გზაზე, ამიტომ მის დასავლეთ კალთებზე დიდი ოდენობის ნალექი მოდის. გავრცელებული ლანდშაფტებია: მთის სტეპები, სუბალპური და ალპური მდელოები.


ხოხის ქედი ( საქართველოს ქედები )

xoxis qedi kavkasionis chrdiloeti gverditi qedi saqartvelos qedebi saqartvelos kutxeebi
ხოხის ქედი — კავკასიონის ჩრდილოეთ გვერდითი ქედი. მარადთოვლიან-მყინვარებიან თხემზე აღმართულია მწვერვალები: წითიხოხი (3905 მ), სივერაუტი (3768 მ), ჯიმარა (4780 მ), მაილი (4506 მ), სუათისი (4466 მ), ჩათა (4099 მ), მყინვარწვერი (5047 მ) და სხვ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით, რომლებიც გამსჭვალულია დიაბაზების ძარღვებით. ღერძული ზონა გარღვეულია დიორიტებითა და ინტრუზიებით.
ხოხის ქედი კავკასიონის მთელი აღმოსავლური ნახევრის ყველაზე მაღალი და ყველაზე ვრცელი გამყინვარების მქონე ნაწილია. იგი მთავარ ქედთან გადაბმულია გარდიგარდმო სერით — არდონისა და თერგის წყალგამყოფით, რომელზეც თრუსოს უღელტეხილი (ზღვის დონიდან 3150 მ) მდებარეობს. ხოხის ქედის მაღალი, მნიშვნელოვან დადაბლებებს თითქმის მოკლებული თოვლ-ყინულოვანი თხემი ძნელი გადასალახავია; აქ უღელტეხილები, შეიძლება ითქვას, მხოლოდ ალპინისტებისათვის არსებობს. აღმოსავლეთით ხოხის ქედი მყინვარწვერის მასივით თავდება. ქედზე მყინვარული, ძველმყინვარული, ვულკანური და ეროზიული რელიეფის ფორმებია. ქედზე ბევრი მყინვარია, მ.შ. გერგეტი, დევდარაკი, აბანო, მნა, ჩათა, სუათისი და სხვ.
დამახასიათებელია სუბალპური ტყეების, სუბალპური მდელოს, ალპური მდელოს, სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტები.


შოდა-კედელას ქედი ( საქართველოს ქედები )

shoda kedelas qedi saqartvelos qedebi racha lechxumi kavkasioni
შოდა-კედელას ქედი — რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთი შტოქედი. გამოეყოფა ლეჩხუმის ქედს მწვერვალ ლუხუნისწვერთან. გადაჭიმულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის გასწვრივ დაახლოებით 56 კილომეტრზე და უერთდება მას მწვერვალ კოზი-ხოხთან. საშუალო აბსოლუტური სიმაღლე 3050-3080 მ, უმაღლესი მწვერვალია შოდა (3609 მ). აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული კარბონატული ქანებით. სამხრეთი მხრიდან გამოეყოფა ქვაციხის, საკაოსმთის, ხეორისწვერის, გორმაღალის, საუხოხისა და სხვ. შტოქედები. მდინარე რიონის ხეობით იყოფა ორ ნაწილად - შოდად და კედელად. შოდა-კედელას ქედის თხემური ნაწილისათვის დამახასიათებელია ტიპიური ალპური რელიეფი (მოკლე ტროგული ხეობები, ცირკები და სხვა). 1900-2000 მეტრზე ზემოთ კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით. იყენებენ საძოვრად და სათიბად.