ფოთის ხელშეკრულება (1918)

 (ხმები: 1)


ფოთის ხელშეკრულება იყო დროებითი შეთანხმება გერმანიის იმპერიასა და საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის, სადაც ამ უკანასკნელმა მიიღო გერმანიის პროტექცია მფარველობა და აღიარება. ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას, 1918 წლის 28 მაისს, გერმანიის მხრიდან ხელს აწერდა გენერალი ოტო ფონ ლოსოუ (General Otto von Lossow) და საქართველოს მხრიდან საქართველოს პრემიერ მინისტრი ნოე რამიშვილი და საგარეო საქმეთა მინისტრი აკაკი ჩხენკელი, ხელშეკრულება გაფორმდა საქართველოს შავი ზღვის პორტ ფოთში.

1917 წლის 9 მარტს, შეიქმნა სპეციალური ამიერკავკასიის კომიტეტი, რომლის წევრები იყვნენ სახელმწიფო დუმის-სათათბიროს წევრები, ვ.ა. ხარლამოვი - თავმჯდომარე, იმპერატორის მეფისნაცვალის, რუსეთის დიდი მთავარი ნიკოლოზ ნიკოლოზის ძის (1856-1929) შემცვლელი კავკასიის ფრონტზე რუსეთის დროებითი მთავრობის წარმომადგენელი ამიერკავკასიაში, როგორც სამოქალაქო ადმინისტრაციის უმაღლესი ორგანო. აკაკი ჩხენკელი საქართველოს მხრიდან იყო მისი წევრი. 1917 წლის ნოემბერში, შეიქმნა დამოუკიდებელი ამიერკავკასიის (ალბათ უფრო სწორი იქნება ტრანსკავკასიის) პირველი მთავრობა თბილისში - "ამიერკავკასიის კომისარიატი (ამიერკავკასიის სეიმი)" რომელიც შემდეგ შეიცვალა "ამიერკავკასიის კომიტეტით" ამ დროს ბოლშევიკებმა ჩაიგდეს ხელში ხელისუფლების პეტერბურგში. კომიტეტს ხელმძღვანელობდა საქართველოს წარმომადგენელი მენშევიკი სოციალ-დემოკრატი ნიკოლოზ ჩხეიძე.

1917 წლის 5 დეკემბერს, დაიდო ერზინჯანის დროებითი ზავი რომელიც გაფორმდა რუსეთსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. ერზინჯანის ხელშეკრულებით დასრულდა I მსოფლიო ომის ახლო აღმოსავლეთის თეატრზე სპარსეთისა და კავკასიის შეიარაღებული კონფლიქტური კამპანიები რუსეთსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის[1]. 1918 წლის 3 მარტს, ერზინკანის ხელშეკრულებას მოჰყვა ბრესტ-ლიტოვსკის ხელშეკრულების დადება რაც ნიშნავდა რუსეთის გასვლას მსოფლიო ომიდან.

1918 წლის 14 მარტს გაიმართა ტრაპიზონის სამშვიდობო კონფერენცია ოსმალეთის იმპერიასა და ტრანსკავკასიის (ამიერკავკასიის სეიმის) დელეგაციას შორის. ენვერ ფაშამ შესთავაზა ოსმალეთის ყველა ამბიციების დათმობა კავკასიაში, ბრესტ-ლიტოვსკის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ოსმალეთის აღმოსავლეთ ანატოლიის პროვინციის საზღვრების ცნობის სანაცვლოდ.[2] 5 აპრილს, ტრანსკავკასიის დელეგაციის მეთაური აკაკი ჩხენკელი თანხმდება და ღებულობს ბრესტ-ლიტოვსკის ხელშეკრულების შედეგებს შემდეგი მოლაპარაკებების საფუძვლად როგორც ბაზისად დ მოუწოდებს მთავრობის წევრებს და სახელმწიფო ორგანოებს მიიღონ და დასთანხმდნენ ამ პოზიციას[3]. განწყობა ტფილისში ძალიან განსხვავებული იყო. ტფილისმა აღიარა საომარი მდგომარეობა მასსა და ოსმალეთის იმპერიას შორის[4]. საომარი მოქმედებები განახლდა და ოსმალეთმა დაიკავა ახალი მიწები აღმოსავლეთით, და მიაღწია ომამდელ არსებულ საზღვრებს.

წამყვანი ქართველი პოლიტიკური მოღვაწეები გერმანიასთან ალიანს განიხილავდნენ როგორც ოსმალეთის იმპერიის ოკუპაციის თავიდან აცილების ერთადერთ გზას. სამშვიდობო კონფერენციის ჩავარდნის შემდეგ შეიარაღებული კონფლიქტი დაიწყო.

თავის მხრივ, გერმანია სავსებით მზად იყო გამოეყენებინა სიტუაცია თავისი პოზიციების გასამყარებლად მსოფლიო ომის ფონზე და გერმანულ-თურქული მეტოქეობაში კავკასიასა და მის რესურსებზე, კერძოდ კი ნავთობის ბაქოს კასპიის საბადოებზე და რკინიგზაზე და ნავთობსადენებზე რომლებიც საბადოებს აკავშირებდა შავ ზღვასთან - ბათუმთან (ბაქო-ბათუმის მილსადენი).

2. ხელშეკრულება

28 მაისს შეთანხმება ხელმოწერილი იქნა. ეს მოხდა საქართველოს მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადების (26 მაისი) ორი დღის შემდეგ და გერმანიის შუამავლობით მიმდინარე ტრაბზონის სამშვიდობო კონფერენციის დამთავრებიდან ოთხი დღის შემდეგ, რომელიც დაიხურა 1918 წლის 24 მაისს. გერმანელთა მისიით რომელსაც წარმოადგენდა ფრიდრიხ ბარონ ფონ კრესენშტეშინი (მეთაური) და ფრიდრიხ ვერნერ ფონ დერ შულენბურგი, იმედმიცემული საქართველო გამოვიდა ტრანსკავკასიის ფედერაციიდან და დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. თურქეთის შემოტევამდე მოკავშირეების სასოწარკვეთილი ძებნით ქართველი მინისტრები ფოთში ჩავიდნენ სასწრაფოდ ადაც გერმანიის დელეგაცია გრაფ ფონ ლოსოვის მეთაურობით იმყოფებოდა გემზე SS Minna Horn. დროებითი ხელშეკრულება გაფორმდა 28 მაისს ფოთის პორტში. საქართველომ მიიღო აღიარება და გერმანიის იმპერიის მფარველობა.

კონვენციით გათვალისწინებულ სხვათა შორის გერმანიას ქონდა:

საქართველოს რკინიგზის თავისუფალი და შეუზღუდავი გამოყენების უფლება და შეეძლოთ ქართულ პორტებში გერმანულ გემებს შეუზღუდავი შესვლა
გერმანული საექსპედიციო ძალებით სტრატეგიული წერტილების ოკუპაციის უფლება,
გერმანული ვალუტის თავისუფალი მიმოქცევა საქართველოში,
ერთობრივი ქართულ-გერმანული სამთო კორპორაციის შექმნა,
დიპლომატიური და საკონსულო წარმომადგენლობების გაცვლა
საიდუმლო დამატებითი წერილით ფონ ლოსოვი პირდებოდა დახმარებას საქართველოს საერთაშორისო აღიარებაში და მისი ტერიტორიულ მთლიანობის შენარჩუნებაში.

3. შემდეგ

ქართულ-გერმანული თანამშრომლობა იყო ხანმოკლე და არათანაბარი, მიუხედავად ამისა ის ახალგაზრდა ქართული რესპუბლიკისათვის აღმოჩნდა მეტად სასარგებლო და შეიტანა თავისი წვლილი ქვეყნის გადარჩენაში იმ ტურბულენტურ 1918 წელს. 11 მაისს ბათუმში გაიხსნა სამშვიდობო კონფერენცია სადაც ოსმალებმა გააფართოვეს თავიანთი მოთხოვნები ჩაერთოთ ტფილისი, როგორც ალექსანდროპოლი და ეჩმიაძინი, რკინიგზაში რომლის აშენებაც სურდათ და რომელიც დააკავშირებდა ყარსს და ჯულფას ბაქოსთან. რესპუბლიკის დელეგაციის ქართველმა და სომეხმა წევრებმა დაიწყეს დამუხრუჭება. 21 მაისს ოსმალების ჯარი ისევ გადავიდა საზღვარს. კონფლიქტმა მოიტანა ბრძოლები სარდარაპთან (21-29 მაისი), ბრძოლა ყარა კილისესთა (1918), (24-28 მაისი), ბაშ აბარანთან ბრძოლა (21-24 მაისი). 4 ივნისს, სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა იძულებული იქნა ხელი მოეწერა ბათუმის ხელშეკრულებაზე.

გერმანიის მისია წავიდა კონსტანცაში, და თან გაიყოლია საქართველოს დელეგაცია, რომლის შემადგენლობაში შედიოდა ჩხენკელი, ზურაბ ავალიშვილი და ნიკო ნიკოლაძე, რომლებსაც საქართველოს მთავრობისაგან დავალებული ჰქონდათ გერმანიასთან მოლაპარაკებების გამართვა რათა ბერლინში ხელი მოეწერათ საბოლოო შეთანხმებას.



Loading...

ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.