V საუკუნე - კლარჯეთი



დაახლოებით 370 წელს კლარჯეთი მეფე ვარაზ-ბაქარს განუდგა და ბერძნებს (ბიზანტიას) დაექვემდებარა. დაახლოებით 400 წელს მეფე მირდატი უშედეგოდ ცდილობდა დაებრუნებინა მამამისის მიერ დაკარგული პროვინცია. კლარჯეთის შემოერთება მხოლოდ ვახტანგ გორგასალმა შეძლო. ჯუანშერის მიხედვით, ვახტანგის მცირე აზიაში ლაშქრობის შემდეგ მას „უკუმოსცა კეისარმან საზღვარი ქართლისა, ციხე თუხარისი და კლარჯეთი ყოველი“. ვ. გოილაძის აზრით, ეს 456 წლის ბოლოს მოხდა. დავით ხოშტარია ჯუანშერის ცნობას კლარჯეთის შემოერთების შესახებ სარწმუნოდ მიიჩნევს და იქვე აღნიშნავს, რომ V-VI საუკუნეების მიჯნიდან მაინც კლარჯეთი სხვა წყაროებითაც კვლავ ქართლის შემადგენლობაში ჩანს.
ვახტანგ გორგასალმა კლარჯეთის ერისთავად თავისი ძუძუმტე — არტავაზი დანიშნა. ქართული ისტორიული წყაროები ვახტანგ გორგასლის პერიოდ უკავშირებს კლარჯეთში სამშენებლო საქმიანობებს. მეფემ და ერისთავმა ერთად მოიარეს ახლადშემოერთებული პროვინცია და დიდი მშენებლობა დაგეგმეს. როგორც ჯუანშერის ცნობებში ჩანს, იმ პერიოდში კლარჯეთში ორი დიდი ციხე იყო — თუხარისი და ახიზა, რომელიც მეფეს დაზიანებული დახვდა. მეფის ბრძანებით არტავაზმა განაახლა ახიზა და ააშენა ახალი ციხე არტანუჯში. ჯუანშერი არაფერს წერს მეფისა და ერისთავის მიერ მონახულებულ ეკლესიებზე. არსებობს აზრი, რომ V საუკუნის II ნახევარში კლარჯეთში მხოლოდ ერთი ეკლესია იყო, რომელიც მირდატ მეფის მიერ აგებულ თუხარისის ციხეში მდებარეობდა. ჯუანშერის თხზულების მიხედვით, ვახტანგის მითითებით არტავაზმა ააშენა მონასტერი ოპიზაში და სამი ეკლესია: დაბა მერისა, შინდობისა და ახიზისა. გარდა ამისა, არსებობს ტრადიცია, რომელიც ვახტანგ მეფეს უკავშირებს თუხარისის წმინდა გიორგის ეკლესიის მშენებლობასაც.
ვახტანგის პერიოდს მიეწერება ასევე კლარჯეთში საეპისკოპოსო კათედრის დაარსება. მანამდე კლარჯეთში ცალკე საეპისკოპოსო არ ჩანს. რადგანაც მხარე თითქმის ერთი საუკუნის განმავლობაში ბიზანტიის იმპერიას ეკუთვნოდა, სავარაუდოა, რომ იგი იმპერიაში შემავალი პოლემონის პონტოს ეპარქიის ნაწილს წარმოადგენდა და ექვემდებარებოდა ტრაპეზუნტის კათედრას. V საუკუნის II ნახევარში ქართლის სამეფოს სხვა მხარეებტან ერთად კათედრა კლარჯეთშიც დაარსდა. ჯუანშერის ცნობით, ვახტანგმა „დასუა ერთი ეპისკოპოსად კლარჯეთს, ეკლესიასა ახიზისასა“.
აღსანიშნავია, რომ ჯუანშერის „ვახტანგ გორგასლის ცხოვრების“ ცნობებს ზოგიერთი მეცნიერი არ ენდობა — 1910-იანი წლებიდან მას საკმაოდ არასანდო ისტორიული წყაროს რეპუტაცია დაუმკვიდრდა. ეს ძირითადად განაპირობა ისეთი ავტორების დამოკიდებულებებმა, როგორებიც არიან ივანე ჯავახიშვილი და კორნელი კეკელიძე. ივანე ჯავახიშვილი აღნიშნავდა, რომ ეს თხზულება „ზღაპარს უფრო მიაგავს, ვიდრე ნამდვილ ისტორიას“. მისივე თქმით, იგი ვახტანგის დროსი ისტორიისათვის, რამდენიმე უმნიშვნელო ცნობის გარდა, თითქმის გამოუსადეგარია. ბოლო დროის მკვლევართა დამოკიდებულება მკვეთრად შეიცვალა ჯუანშერის თხზულებისადმი. დღეს შედარებით მეტი მეცნიერი იზიარებს მარი ბროსეს მიერ გამოთქმულ მოსაზრებას, რომ თხზულებაში მოყვანილ ზღაპრულ ამბებს რეალური ისტორიული საფუძველი გააჩნია.



Loading...

ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.