VI-VIII საუკუნეები - კლარჯეთი

 (ხმები: 0)


კლარჯეთის მხარეში VI-VII საუკუნეების სამშენებლო სამუშაოების შესახებ ცნობები პრაქტიკულად არ მოიპოვება. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ამ დროს უნდა დაარსებულიყო პარეხის მონასტერი, მდინარე დუგანალას ხეობაში, ბერთის ზემოთ. მკვლევართა სორის ასეთი მოსაზრების საფუძველს იძლევა „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრება“, რომელშიც ნათქვამია, რომ წმინდა შიოს ერთ–ერთი მოწაფე მიქაელი ჩავიდა კლარჯეთში, ერთი ხანი დაჰყო ოპიზაში და შემდეგ:
“აღაშენა უწყებითა საღმრთოჲთა მცირე ეგუტერი და შესაკრებელი მცირეთა ძმათაჲ ადგილსა კლდოანსა და უვალსა კაცთაგან, რომელსა პარეხ უწოდიან.”
„გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ მიხედვით კი “რაჟამს ხანცთაჲ იქმნა სახელოვან მადლითა და სიხარულევან სულიერთა შვილთაგან, მას ჟამსა მიძნაძოროჲთ ხანცთად მოვიდა დიდი მეუდაბნოე მიქელ მამაჲ, რომელიცა დაემკჳდრა პარეხთა, რამეთუ იყო იგი მეგობარ ნეტარისა მამისა გრიგოლისა. და ეძიებდა მარტოდ მყოფებასა და პოვა თავისა თჳსისა სამკჳდრებელი ბერთისა პარეხთა.”
პარეხი მონასტრის დაარსების თარიღი მკვლევართა შორის აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს. მათი ნაწილი, რომელიც „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში“ აღწერილ მოვლენებს VI-VII საუკუნეებით ათარიღებს, ფიქრობს, რომ პარეხის მონასტერი მართლაც წმინდა შიოს მოწაფე მიქაელმა დააარსა VI საუკუნის შუა ხანებში. მკვლევართა მეორე ჯგუფი, რომელიც სერაპიონ ზარზმელს IX საუკუნის მოღვაწედ მიიჩნევს, თვლის, რომ ორივე თხზულებაში მოხსენიებული მიქაელი ერთი და იგივე პირია, გრიგოლ ხანძთელის თანამედროვე; შესაბამისად VI-VII საუკუნეებში პარეხი არ არსებობდა.
VII საუკუნის მეორე ნახევრიდან და VIII საუკუნიდან კლარჯეთს მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა მურვან ყრუს ლაშქრობებმა თუ ქოლერის ეპიდემიამ (იხილეთ ქვეთავი VIII საუკუნე). სამონასტრო, საეკლესიო თუ სხვა სახის მშენებლობები ამ პერიოდში საერთოდ არაა ცნობილი. უფრო მეტიც, ამ პერიოდში დაიცალა ოპიზის მონასტერი, რომელიც 750–760 წლებში კვლავ განახლდა. VIII საუკუნის მიწურულისათვის, როდესაც კლარჯეთში გრიგოლ ხანძთელი ჩავიდა, მას ოპიზის გარდა სხვა მონასტერი არ დახვედრია.

„სომხური მონასტრები“
სამეცნიერო ლიტერატურაში ერთ დროს გავრცელებული იყო მოსაზრება, რომ არაბობამდელ პერიოდში კლარჯეთში სომხებმა რაღაც მონასტრები დააარსეს. ეს აზრი მომდინარეობს ნიკო მარისაგან, რომელიც თვლიდა, რომ VI-VII საუკუნეებში კლარჯეთის მოსახლეობა სომხური ემიგრაციული ტალღის გამო „გასომხდა“. „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ პირველი გამოცემის წინასიტყვაობაში ნიკო მარი გრიგოლ ხანძთელისა და მისი მოწაფეების მოღვაწეობის დასაწყისის შესახებ წერდა:
“ქართველ ბერებს კლარჯეთში სომხური სამონასტრო ნაგებობები რაღაც ნგრევის შემდეგ სრულიად გაპარტახებული და მოშლილი დახვდათ. ”
VIII საუკუნის შუახანებში ოპიზის მონასტრის აღდგენასთან დაკავშირებით კი ნიკოლოზ მარი აღნიშნავდა:
“პირველი ქართული სამონასტრო კოლონია კლარჯეთში დაფუძნდა ერთ–ერთი სომხური სავანის ახალთახალ ნაფერფლარზე (на одном из совершенно свежих пепелищ армянских обителей) ”
მოგვიანებით იგივე აზრი ჩამოაყალიბა კორნელი კეკელიძემაც:
“სომხებს გაუშენებიათ მონასტრები, როგორიცაა ოპიზა, ხანძთა, იშხანი, მიძნაძორი, შატბერდი და სხვა, სადაც კულტურულ–შემოქმედებითი და ლიტერატურული მოღვაწეობა დუღდა და გადმოდუღდა. ”
დავით ხოშტარია შენიშნავს, რომ კორნელი კეკელიძე იშხნის მონასტერს შეცდომით კლარჯეთის მონასტერთა გვერდით მოიხსენიებს, მაშინ როცა იგი ტაოში მდებარეობს. ცნობილია და თანამედროვე მეცნიერებშიც კამათს არ იწვევს ის ფაქტი, რომ იშხანში პირველი კათედრალი დიოფიზიტმა მართლმადიდებელმა სომეხმა ნერსემ ააგო VII საუკუნეში, თუმცა დავით ხოშტარიას აღნიშვნით, ტაოსა და კლარჯეთის არევა არ შეიძლება, რადგან IX საუკუნემდე მათი ისტორიული ბედი სხვადასხვა იყო. უშუალოდ კლარჯეთში ამ პერიოდის სომხური მონასტრების ნიკო მარისეული მოსაზრება თანამედროვე მეცნიერებაში უარყოფილია. არ მოიპოვება არცერთი წერილობითი ცნობა, რომელიც პირდაპირ ან ირიბად დაადასტურებდა სომხების მიერ კლარჯეთში თუნდაც ერთი მონასტრის აგების ფაქტს. ასევე არ არსებობს კლარჯეთში იმხანად შემქნილი არანაირი სომხური ხელნაწერი ან სხვაგვარი კვალი სამონასტრო ცხოვრებისა.
ბოლო ხანებში კლარჯეთისა და ტაოს არქიტექტურის ისტორიის ფალსიფიკაციამ განსაკუთრებით ტენდენციური ხასიათი მიიღო. გაჩნდა პუბლიკაციები, რომლებშიც კლარჯეთი ისტორიული სომხეთის ნაწილადაა გამოცხადებული, ხოლო სამხრეთი საქართველოს IX–X საუკუნეების კულტურა — „სომხურ–ქალკედონიტურად“. ამგვარ პუბლიკაციებში, როგორც დავით ხოშტარია აღნიშნავს, არქიტექტურული ასპექტი უკანა პლანზეა, ვინაიდან ხელოვნების ისტორიის თვალსაზრისით ტაო–კლარჯეთის არქიტექტურის სომხურად გამოცხადების აბსურდულობა ყველაზე მეტადაა თვალში საცემი.



Loading...

ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.