ცხრა ძმა ხერხეულიძე (1625) - Ckhra dzma Kherkheulidze (1625)

 (ხმები: 10)


ერთი მათგანი დაჭრილი უბეში დროშას მალავდა,
იწვა სისხლისგან დაცლილი... კურთხეულ იყოს მარაბდა!


გახსოვდეს მარაბდა! ასე მიმართავდნენ ერთმანეთს ქართველები მარაბდაში განცდილი მარცხის შემდეგ. იმ ბრძოლის შემდეგ, რომელიც დიდგორის, შამქორის, ბასიანისა და მარტყოფის გამარჯვებული ეპოპეის ტრაგიკული დასასრული გახდა, იმ ბრძოლის შემდეგ, რომელიც ყორანივით კორტნიდა ერის გაშიშვლებულ იარას. ამ შეძახილით კი ახელებდა მის ისტორიულ მეხსიერებას და რევანშისკენ მოუწოდებდა. გახსოვდეს მარაბდა! განა მარტო მარაბდაში დავმარცხდით, განა მარტო აქ დაგვჯაბნა რიცხვმრავალმა მტერმა? რა თქმა უნდა ზიანი და ზარალი, დაღუპული და დაობლებული სხვა ბრძოლებშიც მრავლად იყო, მაგრამ მარაბდაში სააშკარაო გახდა ქართველების ზნე: ერთნი რომ თავს სწირავდნენ სამშობლოს, მეორენი ალაფს ინაწილებდნენ, ერთნი რომ მეფეს ერთგულებდნენ, მეორენი ცილისწამებით იყვნენ გართულნი, ერთნი რომ ბერის ანაფორას იხდიდნენ და ხმალს იმარჯვებდნენ, მეორენი შაჰის ხალათს ირგებდნენ. ამბობენ „ისტორია მსაჯულიაო და ადრე თუ გვიან ყველას თავის ადგილს მიუჩენს“–ო. მარაბდის ბრძოლასაც ჰყავს თავისი გმირები, რომლებიც დღეს წმინდანებად არიან შერაცხულნი და ჰყავს მედროვეებიც, რომლებმაც ბრძოლიდან ორი წლის შემდეგ, ახალი დაპირისპირება და შფოთი დათესეს ერში: გიორგი სააკაძის მომხრეები მეფე თეიმურაზის მომხეებს დაუპირისპირდნენ და შედეგმაც არ დააყოვნა: ქართველმა ქართველის სისხლი დაღვარა. ბაზალეთის ომი მარაბდაში დათესილი შუღლის ლოგიკური შედეგი იყო.

1625 წელს ქართველებს ორჯერ მოუხდათ ბრძოლა შაჰ–აბასის არმიის წინააღმდეგ. პირველი ბრძოლა 25 მარტს ხარება დღეს, მარტყოფის ველზე წარიმართა და ქართველთა ბრწყინვალე გამარჯვებით დამთავრდა. მტრის 30 ათასიანი ლაშქრიდან, მხოლოდ 3 ათასი გადარჩა. 40 წლის მანძილზე ირანს ასეთი მარცხი არ განუცდია, თუმცა რამდენიმე თვის შემდეგ 1 ივლისს, შაჰ–აბასის ლაშქარი ისა–ხან ყორჩიბაშის მეთაურობით, კვლავ მოადგა საქართველოს და ამჯერად მარაბდის ველზე დაბანაკდა. ქართველთა 20–ათასიანი ლაშქარი კოჯორ–ტაბახმელას ვიწროებში იყო გამაგრებული. ირანელები შეტევაზე გადასვლას არ აპირებდნენ, რადგან ჯარის ნაწილი ჯერ კიდევ მოსასვლელი იყო. გიორგი სააკაძის გეგმით, ქართველებს მტერი ვიწროებში უნდა შეეტყუებინათ და იქ გაენადგურებინათ. გაშლილ ველზე მტერს შეეძლო თავისი რიცხოვანი უპირატესობის გამოყენება. თანაც ზაფხულის საშინელი სიცხეები იდგა, ირანელები კი სიცხეში ბრძოლას შეჩვეულები იყვნენ. გიორგი სააკაძის გეგმა არ გაიზიარეს. თავადების ნაწილი დაუყოვნებლივ ბრძოლის დაწყებას ითხოვდა. განსაკუთრებით აქტიურობდნენ ბარათაშვილები. ყიზილბაშები ქვემო ქართლში იდგნენ და მათ მამულებს აოხრებდნენ. ბარათაშვილები ველზე გასვლას და ირანელებთან შებმას მოითხოვდნენ, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი წასვლით იმუქრებოდნენ.

1625 წლის 1 ივლისს, დილით, თეიმურაზ I ქართველებს შეტევაზე წარუძღვა. მათი შეჩერება შეუძლებელი გახდა. ბრძოლაში სამღვდელოებაც მონაწილეობდა. მტრის ჯარი აირია, ნაწილმა ბრძოლის ველი მიატოვა. ქართველების ერთი ნაწილი გაქცეულებს დაედევნა და ბრძოლის ადგილს დასცილდა. მეორე ნაწილი მტრის ალაფს ინაწილებდა და ბრძოლა მოთავებული ეგონა. სწორედ ამ დროს ბრძოლის ველზე ყიზილბაშთა ახალი ძალა მოვიდა. ამას ზედ ისიც დაერთო, რომ ბრძოლაში დაიღუპა თეიმურაზ მუხრანბატონი, მაგრამ ხმა გავრცელდა თეიმურაზ მეფე მოკლესო. ყველაფერი ერთმანეთს დაემატა, შეთხელდა ივერიელთა რიგები. 9 ათასი ქართველი დაეცა ბრძოლის ველზე. მათ შორის დავით ჯანდიერი, აღათანგ ხერხეულიძე, ბაადურ ციციშვილი, ხარჭაშნელი და რუსთველი ეპისკოპოსები, ცხრა მაჩაბელი, შვიდი ჩოლოყაშვილი. ქართულმა დროშამ ცხრა ძმა ხერხეულიძის ხელში გადაინაცვლა, მაგრამ ცხრავე ბრძოლის ველზე დაეცა. დროშა კი მათი ნაბოლარა დის ხელში გადავიდა და როცა იმანაც ჩაიმუხლა, ხერხეულიძეების დედამ აღმართა საქართველოს დროშა, როგორც უკვდავების სიმბოლო.

9 ძმა ხერხეულიძე! არც ერთის სახელი არ შემოგვინახა ისტორიამ. მხოლოდ ის არის ცნობილი, რომ მათი მამა ზემო ქართლიდან წამოვიდა და მარაბდაში დასახლდა. მოხუცი აზნაური სამშობლოს მოყვარული, მხურვალე მამულიშვილი იყო და ასეთივე ქვეყნის ერთგული და ერთმანეთზე უკეთესი შვილები გაზარდა. მარაბდის ბრძოლაში 9 ძმის დაღუპვის ამბავს კიდევ უფრო მეტ ტრაგიკულობას მატებს მათი ნაბოლარა დისა და დედის სიკვდილი, რომლებმაც ქართული დროშის აღმართვით ძმების მისია გააგრძელეს და მათი ხვედრი თავგანწირვით გაიზიარეს.

1975 წელს მარაბდის შესასვლელში აღიმართა ცხრა ძმა ხერხეულიძის მემორიალი. ცაში აჭრილ სამ სვეტს ცხრა შედუღაბებული ხმლის გამოსახულება აქვს. იქვე სამ ჰექტარზეა გადაჭიმული მარაბდელების მიერ გაშენებული ბაღი, რომელშიც მარაბდის ბრძოლაში დაღუპული ცხრა ათასი მებრძოლის მოსახსენიებლად ამდენივე წიწვოვანი და ფოთლოვანი ხე დაირგა.

გადმოცემით მარაბდის ბრძოლაში გმირულად დაღუპული მებრძოლები დაკრძალულნი არიან სოფელ ძველი მარაბდის განაპირას, წმ. მარინეს ეკლესიის მახლობლად. ცხრა ძმა ხერხეულიძის მამაცური ამბავი ფართოდ არის ასახული ქართულ ზეპირსიტყვიერებაში. მათ გმირობას ლექსები მიუძღვნეს ლადო ასათიანმა, სიმონ ჩიქოვანმა და სხვა პოეტებმა.




ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.