აბულაშვილი – აბულაძე - Abulashvili-Abuladze

აბულაშვილი – აბულაძე

აბულაშვილის გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი აბულა, რომელიც „საყავრეს მცხოვრებს“ ნიშნავს და მოხსენიებულია 1527-1556 წლებში.

„აბულაშვილმა ქიტუამ, აზნაურ ნასყიდა აღნიაშვილთან ერთად თავისი ბატონის, ბეროს დასტურით ბერ ყორღანაშვილს მიჰყიდა საწისქვილე მიწა ბოსტნით, ტყით და გზით“ (მეჩვიდმეტე საუკუნე).

1721 წლის აღწერით, ქვემო ქართლში მებატონე მემამულეებად მოიხსენიებიან აბულაშვილი ღთისია, აბულაშვილი რევაზა, აბულაშვილი გივი, აბულაშვილი ბარათა და გიორგი.

ამავე ძირისაა გვარი აბულაძე, ხოლო ამ გვარიდან კი გვარი – ობლიძეა წარმოქმნილი.

„აზნაურ ობლიძეების წინაპარნი იყვნენ იმერეთით აბულაძეთაგანნი შორეულნი მონათესავენი და მეორე აზნაურნი და ამათგანი ვინმე დაშთა ობლად და მივიდა ქართლსა შინა და დაესახლა, რომლის ობლობის გამო გაუგვარდათ ობლიძეობა. ვახტანგ მეფის დროს 1711 წელს და არიან მოხსენიებულნი ტრაქტატსა შინა“.

საკუთარი სახელი აბულ ათაისძე მოიხსენიება ნიკორწმინდის ტაძრის 1070-1080 წლების საბუთებში. ჯავახეთშია აბულის მთა. აბულაძეები იმერეთში 25 სოფელში ცხოვრობენ, არგვეთიდან დაწყებული ჭოლევით დამთავრებული.

აბულაძე აზნაურული, ცნობილი და პოპულარული გვარია.

აბულაძე და აბულაშვილი სხვადასხვა გვარია.

საქართველოში 1 187 აბულაშვილი ცხოვრობს: სიღნაღში – 403, თბილისში – 286, ახმეტაში – 142. ცხოვრობენ სხვა რეგიონებშიც.

10 438 აბულაძე: თბილისში – 1 474, თერჯოლაში – 829, ზესტაფონში – 687.


ნინუა - Ninua

გვარის ფუძეა ქალის საკუთარი სახელი ნინო. ნინო ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ქალის სახელია საქართველოში და უძველესი დროიდან დღემდე გვხვდება. ნინო ერქვა ქართველთა განმანათლებელს, ქრისტიანობის გამავრცელებელს მეოთხე საუკუნეში. სიტყვის ეტიმოლოგია დაუდგენელია. ნინოს მოფერებითი ფორმებია: ნინიკო, ნინუკა, ნინუცა, ნუცა. მისგანაა ნაწარმოები გვარები – ნინოშვილი, ნინუა.

ასევე, იყო გვარი ნინუაშვილი. „ნინუაშვილი შიოს, ნულში მდებარე მისი მამული მოხსენიებულია ზემო ქართლის საკომლეების ნუსხაში“ (მეჩვიდმეტე საუკუნის დამდეგს).

საქართველოში 1 681 ნინუა ცხოვრობს: თბილისში – 442, სამტრედიაში – 402, სენაკში – 291.


როსტომაშვილი - Rostomashvili

როსტომაშვილი - როსტომ სპარსული სახელია. ის ითარგმნება, როგორც „ლომი“, ან „გმირი“ და სპარსეთის ლეგენდარული გმირის სახელია. სინამდვილეში შედგება ორი სიტყვისგან: რუსტ „სიმართლე“ და ტაჰმ – „ძალა“. ამ სახელის პოპულარობას ჩვენში დიდად შეუწყო ხელი ფირდოუსის „შაჰნამემ“, რომელსაც ქართულ თარგმანში „როსტომიანი“ ეწოდება, მაგრამ ეს სახელი ქართულში უფრო ადრეც გვხვდებოდა, დაახლოებით მეათე საუკუნეში. მისგან არის ნაწარმოები გვარები: როსტომაშვილი, როსტიაშვილი, როსტოშვილი.

აზნაური როსტევანიშვილის წინაპრები იყვნენ სააკაძეთა გვართაგანნი, კერძოდ, ვინმე როსტევან სააკაძე და იმის გამო გაუგვარდათ როსტევანიშვილობა და ჩანდნენ როსტომ მეფის დროს 1655 წელს. აზნაურადვე, მეფე ერეკლესგან ტრაქტატშიც არიან მოხსენიებულნი. დღეს, ეს სააკაძეები როსტევანოვებად არიან ჩაწერილები.

„როსტევან აზნაურიშვილი, მოწმე ტყით სარგებლობის უფლების წიგნისა“ (1699 წელი). „როსტევან-მოურავის, ნაქონი მამული თეიმურაზ მეფემ უწყალობა პაპუა ჯორჯაძეს“ (1636 წელი).

როსტევანიშვილები მოიხსენიებიან სკრაში, ქვემო ქართლში, გორში.

როსტევანიშვილი ქაიხოსრო 1670-1700 წლებში იყო მეფის კარის მდივან-მწიგნობარი.

როსტევანიშვილი მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში ჩაუწერიათ როსტევანოვებად და საკუთარ ქვეყანაში ასე ცხოვრობენ.

საქართველოში 20 როსტევანოვი ცხოვრობს: თბილისში – 11, ახალგორში – 5, გორში – 1.

1 288 როსტომაშვილი: თბილისში – 367, საგარეჯოში – 249, თელავში – 180.

1 946 – როსტიაშვილი: თბილისში – 758, მცხეთაში – 418, საგარეჯოში – 368.

ცალხელაშვილი – ცალხელიშვილი

გვარის ფუძეა მეტსახელი ცალხელა. ეს მეტსახელი შემონახულია ონის რაიონის სოფელ გლოლაში, კერძოდ, ფოცხვერაშვილის გვარის სახინჯარში. ცალხელაანი გვხვდება ქიზიყში.

საქართველოში 24 ცალხელაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 19, მცხეთაში – 3, რუსთავში – 2.

113 ცალხელიშვილი: თიანეთში – 51, თბილისში – 59, მცხეთაში – 12.


გორდელაძე - Gordeladze

გორდელაძე - გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში გორდა ფართოდ იყო გავრცელებული და საბას სიტყვით, „ამას ქართველი ჰყვარობენ“. „ქართლში – პატარა გობი, ცომის მოსაზელი თაბახი“.

დაფიქსირებულია მამაკაცის საკუთარი სახელიც, გორდა. გადმოცემით, გურიაში გორდელაძეები ხმლის მკეთებელი ხელოსნები ყოფილან.

გორდა დასდებია საფუძვლად ქართულ გვარებს: გორდელაძე, გორდელი, გორდაძე, გორდაშვილი, გორდაძე, გორდელავა, გორდიშვილი, გორდანიშვილი, გორდიაშვილი, გორდულაძე, გორდულავა.

გორდი სოფელია ხონის რაიონში.

„გორდიშვილის ნაქონი განაყოფი მამული და მასზე მოსახლე ჩერქეზი და ოსი აზნაურიშვილები, თავიანთი მამულებით, თეიმურაზ მეფემ უწყალობა ჩერქეზ – ალადაღიშვილს“ (1662 წელი).

1995 წელს აღებული ვაუჩერების მიხედვით დაფიქსირდა 956 გორდელაძე: ოზურგეთში – 359, თბილისში – 223, ბათუმში – 86.


კირეულიშვილი - Kireulishvili

კირეულიშვილი - ქართველების წინაპრებს ჰქონდათ და დღესაც აქვთ სახელები – კირი, კირა, კირიონ. ასევე, გვხვდება კირეულიც, ის დაფიქსირებულია ალექსანდრე ღლონტის წიგნში „ქართველური საკუთარი სახელები“. ის წერს: „საკუთარი სახელი კირეული, გვარში – კირეულიშვილი“. გვხვდება გვარები კირაული, კირაულისძე, კირიასშვილი.

კირეულიშვილი ქართული გვარ-სახელია და 1995 წელს მიღებული ვაუჩერების მიხედვით დაფიქსირებულია 103 სული. თბილისში – 62, გარდაბანში – 28, გორში – 1. ცხოვრობენ სხვა კუთხეებშიც.


მაზიაშვილი - Maziashvili

მაზიაშვილი - მაზ-ა უცხოურიდან შემოსული სიტყვაა. მას ნოყიერი ნიადაგი უნახავს ჩვენში, რომელიც რამდენიმე სიტყვად დაყოფილა, სულ სხვადასხვა მნიშვნელობები შეუძენია. ნაწილი მათგან საკუთარ სახელადაც ქცეულა და ქართული გვარების ფუძეებადაც გამხდარან.

მაზა საკუთარ სახელადაც გვხვდება, მაზანდა კი – მეტსახელად. ასევე, შემორჩენილია საკუთარი სახელი მაზმი (მაზიმი), მაზიმატი, მაზიმატები კი საგვარეულო წოდებაა.

„მაზანასშვილი გულეულს მცხოვრები, მამულით წილად ხვდა როსტევან ჯანიაშვილს“ (1537-1538 წლები).

ამავე ფუძისაა გვარები: მაზატაშვილი, მაზმადაშვილი, მაზმანაშვილი, მაზმანიშვილი, მაზმისშვილი.

საქართველოში 1 144 მაზიაშვილი ცხოვრობს: სიღნაღში – 312, თბილისში – 270, გორში – 136.


ლელუაშვილი - Leluashvili

ლელუაშვილთა გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი ლელა. ის „სწორთმიანს“ ნიშნავს. მეჩვიდმეტე საუკუნიდან ცნობილია თეიმურაზ მეფის ასული ლელა ბატონიშვილი.

გვაქვს ასევე სახელები: ლელი, ლელია, ლელიკა, ლელიკო, ლელუა. აქედან კი წარმოიშვა ქართველთა გვარი ლელუაშვილი.

„ლელუაშვილი, ერთი კომლი, კათალიკოსმა იოვანე დიასამიძემ მამულით უწყალობა არხიმანდრიტ ნიკოლოზ გაბადიძეს“ (1698 წელი).

„ლილუაშვილი ნადირა გარეჯვარს მცხოვრები, ის და მისი სახლიკაცი ქრისტესია ლილუაშვილი მამულებით წილში ხვდნენ მანუჩარ და ჯიმშიტა თუმანიშვილებს“ (1636 წელი).

ამავე ფუძისაა გვარები ლელაშვილი, ლელაძე.


სადაღიშვილი-სადაგიშვილი - Sadaghishvili-Sadagishvili

თავდაპირველი ქართლური გვარის ფორმა სადაღაშვილი იყო. რუსული კალკის შემოდენამ საქართველოში, რუსულში ასო ღ-ს უქონლობამ შთანთქა ის, და ასო გ ჩაენაცვლა. ამ გვარის პატრონები სადაგიშვილები გახდნენ.

სადაღიშვილი და სადაგიშვილი ერთსა და იმავე გვარებადაა მიჩნეული.

ქართველური გვარის სადაღაშვილ-სადაღიშვილის ფუძედ გამოყენებულია მამაკაცის საკუთარი სახელი სადაღა. ასე რომ, სადაღაშვილი ეპონიმური გვარ-სახელია.

„სადაღაშვილი არანა, მოწმე უმეკა დონდარასშვილის მიერ პაპუნასათვის მიცემული მიწის ნასყიდობის წიგნისა“ (1699 წელი).

„სადაღაშვილი ბერი, ატენს მცხოვრები. ჰყავს ძმა ჯანა. მიჰყიდა ნონიკას სამი დღის მიწა, რომელიც ესაზღვრებოდა პაატასა და კენაშვილის მიწებს“ (მეთექვსმეტე საუკუნის ბოლო).

„სადაღაშვილი ჯანია, თამარ დედოფალმა მამულით ის უწყალობა მელიქ მირიმან ნარიმანაშვილს“ (1613 წელი).

საქართველოში 41 სადაგაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 19, თელავში – 18, რუსთავში – 4.

23 სადაგიშვილი: თბილისში – 15, თელავში – 4, ბათუმში – 1.

რუსული გავლენით სადაგოვი – 23, ყველა თბილისში ცხოვრობს.

713 სადაღაშვილი: გორში – 425, თბილისში – 836, რუსთავში – 19.

22 სადაღიშვილი: თბილისში – 16, საგარეჯოში – 3, კასპში – 1.


კორძაძე-კორძაია - Kordzadze-Kordzaia

კორძაძე-კორძაია
- 1840-იან წლებში კორძაძეებს უცხოვრიათ იმერეთში, კერძოდ, სოფლებში: ბზვანი, გუბი, ვანი, ტობანიერი, ყუმური, შუამთა.

სულხან-საბას უწერია: „კორძა (ი) იღლიათა და საზარდულთა ჯირკუალი.

ამავე ფუძისაა გვარი კორძაია. კორძაიები ერთ დროს თავადები იყვნენ. იოანე ბაგრატიონი კორძაიებს ოდიშის თავადთა შორის მოიხსენიებს და აღნიშნავს, რომ ისინი არიან გვარად კურტნისძეები – „ქართლიდან მოსულნი და ამათნი რომელნიმე თავადნი არიან და რომელნიმე აზნაურნი (ახლა მათში თავადნი არ არიან).”

„კორძაია სეხნია, სანავარდოში მცხოვრები, მას თავის სახლიკაცებთან: მამუკა, აზნაგებ, თანდარუხ კორძაიებთან ერთად უნდა მიერთმია მთავარეპისკოპოსს სვიმონ ჩიჯვაძისთვის თითო ზუთხი, როცა იგი სანავარდოში ჩაბრძანდებოდა” (მეჩვიდმეტე საუკუნის შუა ხანების მინაწერი).

1750-1780 წლებშია შედგენილი სათავდებო წიგნი, რომელსაც ზალიკა კორძაია აძლევს ქუთათელ მიტროპოლიტ მაქსიმეს (მეჩვიდმეტე საუკუნის პირველი ნახევარი).

კორძ ფუძე უფრო ადრე გვხვდება სვანურ გვარში კორძიანი. „არღუნ კორძიანს ჰყავს ძმა კიმშონ (მოკლული), ძმისწული დუდილა. სეტის ხევს და მის „შესავალ” ფაჩიანს მოახსენა „გარდაწყვეტილების” დაწერილი თავისი ძმის, კიმშონის სისხლის დაურვების შესახებ” (მეთოთხმეტე-მეთხუთმეტე საუკუნეების მიჯნა).

გადმოცემით, იფარსა და წვირმში მცხოვრებ კორძაიათა ერთი შტო სამეგრელოდან მიგრირებულთა შთამომავალია, ხოლო მეორე შტო წარმოშობით გვარად კვერზიანები არიან. ძველად კორძაიები ჭილაძეების აზნაურები იყვნენ.

ჯერ კიდევ დასადგენია კორძაია-კორძაძეთა ნათესაობა.

საქართველოში 1 613 კორძაძე ცხოვრობს: ვანში – 646, თბილისში – 269, ქუთაისში – 240.

1 131 კორძაია: თბილისში – 288, ხელვაჩაურში – 158, მესტიაში – 125.

559 – კორძახია.


ხვადაგიანი-ხვადაგაძე - Khvadagiani-Khvadagadze

ხვადაგიანი-ხვადაგაძე - ერთი და იგივე ქართული გვარ-სახელია. გვარში ფუძედაა გამოყენებული ხვადაგ. ასე ეძახიან გარეულ მამალ ცხოველს. მისგან უნდა იყოს გადატანით მეტსახელი ხვადაგ-ი, რომელიც მოქნილს, ძლიერს, მოხერხებულს ნიშნავს.

ხვადაგიძე ხვადაგიანიდან წარმოშობილი გვარია. ეს მცირერიცხოვანი გვარია.

ჯემალ ხვადაგაძემ ასეთი ინფორმაცია მოგვაწოდა: ზაქარია ხვადაგიანი, ჩემი წინაპარი, დაბადებულა ლეჩხუმში 1820 წელს. ის და მისი ძმა გადმოსულან ქალაქ გორში. ძმა ისე გარდაცვლილა, რომ ოჯახი ვერ შეუქმნია. ზაქარიამ 1848-1849 წლებში გადაიკეთ გვარი ხვადაგაძედ. ქორწინების შემდეგ შეეძინა 9 შვილი, 3 ვაჟი და 6 ქალიშვილი. ამ სამი ვაჟის შთამომავლები არიან დღევანდელი ხვადაგაძეები. ხვადაგაძეები ნათესაობენ, ერთად არიან ლხინსა და ჭირში.

ხვადაგაძეები ცხოვრობენ გორში, თბილისში, ვაზიანში...

საქართველოში 1 218 ხვადაგიანი ცხოვრობს: ქუთაისში – 501, ცაგერში – 246, თბილისში – 216.


ჩუნთიშვილი - Chuntishvili

ჩუნთიშვილი - ამ გვარის წინაპარს სახელად უთუოდ ჩუნთა ერქვა (მნიშვნელობა უცნობია). საკუთარი სახელი რამდენიმე ქართველ მეცნიერს აქვს დაფიქსირებული. აკადემიკოს ალექსანდრე ღლონტის წიგნში „ქართველური საკუთარი სახელები”, ვკითხულობთ: „მამაკაცის საკუთარი სახელი ჩუნთ-ი; სერგი მაკალათიას ჩაუწერია ფშავში, ჩუნთა, ასევე თუშეთში, ალვანში, ახმეტის რაიონი; ჩუნთია – აკაკი შანიძეს ჩაუწერია ხევსურეთში; ჩუნთო – გიორგი ცოცანიძეს თუშეთში; ჩუნო კახეთში, ჭიკაანელ კაცს ერქვა. მომავალშიც მოგიწევთ ხოლმე სადღეგრძელოში თქმა ჩვენი წინაპრის ჩუნთიას ხსოვნა-მოგონება იყოსო“.

ჩუნთიშვილები ცხოვრობენ გარე კახეთში. საგარეჯოს გარდა, ასევე ცხოვრობენ თბილისში, რუსთავში, გარდაბანში და ასე შემდეგ.

საქართველოში 83 ჩუნთიშვილი ცხოვრობს.


მარგველაშვილი - Margvelashvili

გვარის ფუძეა სადაურობის სიტყვა მარგველე (მარგველა), მიღებულია სოფლის და ძველი მნიშვნელობით – მთელი მხარის (ზემო იმერეთის) სახელწოდებისგან – არგვეთი.

ამავე აგებულებისაა გვარები: მაჩაბელი, მაწყვერელი, მარადელი და ასე შემდეგ.

ამავე ძირისაა გვარები: მარგველანი, მარგველაძე, მარგველაშვილი, მარგველიძე.

მარგველაშვილები იყვნენ აზნაურებიც.

საქართველოში 2 164 მარგველაშვილი ცხოვრობს: ქუთაისში – 823, თბილისში – 332, წყალტუბოში – 252.