მირიანაშვილი - Mirianashvili

გვარის ფუძეა სახელი მირიან. სპარსულად ეს სახელი ნიშნავს „მითრახი” ანუ „მზისა” – „მითრა” მზის ღვთაების სახელია. მისგანვეა ნაწარმოები სახელი მითრიდატე. სახელი მირიან ქართულში უძველესი ხანიდან გვხვდება. მირიანი ერქვა ვახტანგ გორგასლის პაპას, ქართლის მეფეს.

სახელი მირიანისგან ნაწარმოებია გვარი მირიანაშვილი.

ქართულ სამართლის ძეგლებში ასეთი ინფორმაცია გვხვდება: „მირიანაშვილი გიგოლა, რუხს მცხოვრები, საამილახვროს დავთრის მიხედვით, მისი კომლიდან სამ კაცს ევალებოდა თოფით ლაშქრობა” (მეჩვიდმეტე საუკუნე). „მირიანაშვილი დათუნა იყო შვილი გახარა მირიანაშვილისა. ჰყავს შვილი ოთარ, მან მიჰყიდა თევდორე რაზმაძეს მიწა კლდის თავს, რაზმაძის მიწის გვერდით და იქვე, თავისი განაყოფისგან დახსნილი მიწა. (1960-იანი წლები)“.

ოთია მირიანაშვილს გამოჰყოფია შტო-გვარი ბეჟანიშვილი. ეს მოხდა 1678 წელს.

საქართველოში 1 570 მირიანაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 610, სიღნაღში – 498, გურჯაანში – 138. ცხოვრობენ სხვაგანაც.


ჯღამაია - Jgamaia


მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ გვარში ფუძედაა გამოყენებული სახელი ჯაღა და არა ჯაღამა, ჯაღადანაა ნაწარმოები გვარები: ჯღამაძე და ჯღამაია. ჯღამაძე და ჯღამაია ერთი და იგივე გვარად ჩანან.

ჯღამაძეებს ადრე რაჭაში უცხოვრიათ. ის გვარი ჩანს 1545 წელს, შემდეგ გადმოვიდნენ სამეგრელოში. გეჯეთში ჩანს 32 კომლი, მაისში – 7, ალერტკარში – 5 და ასე შემდეგ. ადგილობრივ მეტყველებაში ჯღამაძე ხშირად იცვლება ვარიანტით ჯღამაია.

ჯღამაია კი გვხვდება შემდეგ სოფლებში: ხუნწში – 18, ნოსირში – 11, ახალკახათში – 5, ახალაბასთუმანში – 3, სამიქაოში – 3.

საჯღამაიო უბანია ახალკახათს (დარჩულის საზღვართან) და გეჯეთში (ტეხურის მარცხენა მხარეს). 1733 წელს შედგენილ საბუთში დასახლებულნი არიან „მეჯეთს“ (გეჯეთს) მცხოვრებნი ბაბუშია და ნანაია ჯღამია.

ჯღამა კოლხეთში გავრცელებული სახელია.

საქართველოში 822 ჯღამაძე ცხოვრობს: თბილისში – 212, სენაკში – 147, ზუგდიდში – 110. 326 ჯღამაია: ზუგდიდში – 83, მარტვილში – 63, სენაკში – 38.


კვაჭანტირაძე - Kvachantiradze


ლერი კვაჭანტირაძემ ასეთი ინფორმაცია მოგვაწოდა: მათ წინაპრებს ჩოხატაურის რაიონის სოფელ ზომლეთში უცხოვრიათ. უფრო სწორედ, მეზობელი სოფლების – ჭანჭათისა და ზომლეთის ხევის თავში. ხევის ორივე მხარე ჭანური ქვის ქანები ყოფილა, თვითონ სამოსახლო ადგილიც ქვაზე იყო დაფუძნებული, რაზეც მიმოფანტული იყო მიწა ერთი მეტრიდან სამ მეტრამდე.

კვაჭანტირაძეები ქვის კეცების ოსტატები ყოფილან და ახლომახლო დამზადებულ ქვის კეცებსაც იქ ასაღებდნენ. ამიტომ მათი გვარი წარმოდგება არა კვაჭანტირაძე, არამედ „ქვა ჭანური“, „ტი“ – ტინიანი ადგილი, „რა“ – მზე, ანუ მზიანი ადგილი და „ძე“ – გვარის, სიცოცხლის გაგრძელება საბოლოოდ ასე გამოკვეთა გვარი „კვაჭანტირაძე“.

თავის გამოკვლევებში ალექსანდრე ღლონტს ნასესხები აქვს გურიის სოფელი „კვაჭანური“ და ამბობს, რომ ადრე მას „ქვაჭანური“ ერქვაო, რაც ნამდვილად მისაღებია, იმიტომ, რომ ასო ქ ხშირად კარგავს თავის გამოთქმას და გადაიქცევა ხოლმე ასო კ-დ.

მათი წინაპრები მისდევდნენ სოფლის მეურნეობას, ჰქონდათ კარგად მოვლილი დაბალი ვაზი (ვენახი), თხილის ხეივანი და თითქმის ყველა ჯიშის ხე, ხევში კი – წყლის წისქვილი. კვაჭანტირაძეები კარგი მომღერლები ყოფილან. თავადაც ასწავლიდნენ სიმღერებს და გუნდიც ჰყოლიათ. მათი სიმღერები ჩაწერილია და ინახება „საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის“ ფონდში.

ეს გვარი გამოირჩევა თეთრი და მრგვალი პირისახით, მაღალი კისრით, ცისფერი ან მწვანე თვალებით, დამთმობები და არა სიმდიდრის მოყვარულები არიან.

სავარაუდოდ, გვარი კვაჭანტირაძეების წილნაყარი უნდა იყოს. ჭანკვეტაძე (ჭან-ქვა-ტი-ძე), ჭანუყვაძე (ჭანური ქვა ანუ ჭანუ-ქვა-ძე), კვაჭაძე (ქვა-ჭან-ძე) და სხვები.


კაკაურიძე - Kakauridze


კაკაურიძე ორსუფიქსიანი ქართული გვარ-სახელია, შედგება საკუთარი სახელისგან კაკა. ეს კაცის უძველესი სახელია, ასევე, გვხვდება ქალის სახელადაც. ური, ისევე, როგორც ძე, გვარის მაწარმოებელი სუფიქსებია. პირველი გვხვდება მთიულეთში, მეორე – იმერეთში.

ფუძით კაკა გვხვდება გვარი კაკაური, მისი სამშობლოა კახეთი. თელავსა და მის მიმდებარე სოფლებში დაფიქსირებულია 20 სული. 5 სული კი გადასულა თბილისში, ერთი ბათუმშიც დასახლებულა.

ძნელია იმის თქმა, რომელი გვარი გაჩნდა პირველად – კაკაური თუ კაკაურიძე. კაკაურიძე შედარებით მრავალრიცხოვანი გვარია.

„კაკაურიძე მახარობელს, წყალწითელას მცხოვრებს, კოხურას ბეგარის ნუსხის მიხედვით, ემართა სანთელი – ლიტრა ორი, ღომი – გვერდი ორი, პური – გვერდი ერთი, ღვინო – კოკა სამი, ათი თეთრის საკლავი, ორი ძღვენი“ (1570 წელი). იქვე მოიხსენიება მიქელ კაკაურიძე.

პროფესორი ზურაბ ჭუმბურიძე წერს: „კაკი ხურიტული სახელია. ამჟამად მიჩნეულია აკაკის შემოკლებულ ფორმად, მაგრამ მის სხვაგვარ წარმოშობას ადასტურებს თუნდაც ის ფაქტი, რომ აკაკი კაცის სახელია, ხოლო კაკი გურიასა და სამეგრელოში გვხვდება როგორც კაცის, ასევე ქალის სახელად. მისი ფონეტიკური ვარიანტია კაკა, გაგა“.

ფუძით კაკა რამდენიმე ქართული გვარია ნაწარმოები.


ლატარია - Lataria


ლატარიათა გვარს არაფერი აქვს საერთო იტალიაში მოგონილ სიტყვასა და ნივთების ან ფულის გათამაშებასთან. მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ გვარის ფუძედაა გამოყენებული ლათა. ლათა სოფელია კოდორის მარჯვენა ნაპირზე, სოხუმის სამხედრო გზაზე. ლათას მცხოვრები იქნება ლათარი. როგორც ჩანს, მომხდარა ყრუ ფშვინვიერი თ ბგერის გამკვეთრება და თ ასო ტ-ს შეუცვლია (ლათარი – ლატარი – ლატარია).

სალატარაიო – უბნებია ურთში, ნაკადუში (ბეჰეუმქურის ნაპირზე), ნარაზენში, ლარჩვაში, თორსში (თოლისქურის ნაპირებზე), გაღმა შუა ხორგაში.

„ლატარია კოჩოლას ემართა ცაიშის საყდრის ბეგარა“ (1621 წელი).

„ლატარია ხუხულას ემართა ცაიშის საყდრის ბეგარა“ (1616-1621 წლები).

ყველაზე გავრცელებულ ქართულ 1 000 გვართა სიაში ლატარია 353-ე ადგილზეა; ხობის რაიონში უჭირავს მეორე ადგილი, ზუგდიდის რაიონში – 39-ე. ხეთაში ლატარიების 119 კომლი ცხოვრობს, თორსა-დღვაბაში – 59, ორულუში – 31, აბასთუმანში – 28, ხობში – 19, შუა ხორგაში – 18, ახალსოფელში (ზუგდიდის რაიონი) – 11, ურთაში – 11, აბაშაში – 10, ჭიათურაში – 9, ნარაზენში – 8 და ასე შემდეგ.

საქართველოში 2 283 ლატარია ცხოვრობს: ხობში – 876, ზუგდიდში – 858, თბილისში – 2 209.


თურქია - Turqia

ქართული გვარ-სახელების ქმნადობა-ჩამოყალიბებაში ბევრი სუფიქსი მონაწილეობდა: ეთ-ი, ელ-ი, ძე, შვილი, ია, უა, ანი, იანი და ასე შემდეგ. ბევრი გვარი წარმოქმნილია ტოპონიმებიდან, ეთნონიმებიდან და ასე შემდეგ. თურქიათა გვარიც წარმოქმნილია ეთნონიმიდან. ეთნონიმიდან თურქი, ნაწარმოები გვარებია: თურქაძე, თურქია, თურქიაშვილი, თურქიშვილი, თურქოშვილი.

ტოპონიმი: სათურქიო – უბნები ანაკლიაში (ენგურის მარცხენა მხარეს), ზემო ქვალონში (დვაბის მარცხენა მხარეს), გეჯეთში (ტეხურის მარცხენა მხარეს). „საცაიშლო გამოსავლის დავთარში“ (1616–1621 წლებში), დასახლებულია წყარულზურს მოსახლე თურქია, რომელსაც ემართა ცაიშის საყდრის ბეგარა.

ამავე ძირისაა თურქიაშვილები. ქაჩიბაძეების (ბარათაშვილების წინაპრები) აზნაურიშვილები, თურქისტანიშვილები (მათი შტო-გვარია სეხნიაშვილი) ქვემო ქართლის მებატონე-მემამულეები იყვნენ.


მასხულია - Maskhulia

ამ აზნაურულ საგვარეულოს ღრმა ფესვები აქვს. გვართა მკვლევრები და მათ შორის გიორგი ახვლედიანი ამ გვარს მესხეთს უკავშირებს. ილია მაისურაძე, წიგნში „ქართული გვარ-სახელები“, წერს: „მასხულია გეგეჭკორის რაიონი და სხვა; სავარაუდოა საკუთარი სახელი მასხულ. გ. ახვლედიანი უკავშირებს მასხ, მესხ, მოსხ ეთნონიმურ ძირებს“.

იოანე ბაგრატიონი (ბატონიშვილი) წიგნში „შემოკლებითი აღწერა საქართველოს შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა ოჯახებისა, რომლებიც შეტანილნი არიან ტრაქტატსა შინა“, წერს, რომ მასხულიები არიან „ოდიშის აზნაურნი“. სამეგრელოს სამფლობელოს სახლისადმი კუთვნილ აზნაურად არიან მოხსენიებულნი, როგორც 1890 წლის 5 ივნისს, ისე 1904 წლის თავად-აზნაურთა სიაში.

„მასხულია ბაკოლია, მოწმე ბეჟან ბატონიშვილის მიერ გიორგი ასათიანისთვის მიცემული ბიჭის წყალობის წიგნისა“ (1700 წელი).

„მასხულია კუირია, ლევან დადიანმა ხელმეორედ შესწირა ის შვილებით ხობის ტაძარს“ (1628-1647 წლები).

მარტვილში ცხოვრობს მასხულიათა ათი კომლი. ადგილობრივი ვარიანტია მასხუია, მასხვია. ტოპონიმი: ემასხვიე-ემასხუიე. უბანია ნოღის მარჯვენა მხარეს, მარტვილსა და ლეცაცხვაუს საზღვარზე. ნამასხვიუ-ნამასხუიე ტყე-ფერდობებია ეშაშიეში (ლეციცხვაიე). ამავე ფუძის გვარია მასხულავა, დამოწმებულია 1733 წელს შედგენილ ერთ საეკლესიო საბუთში.

1904 წელს ნახუნაოში, სერგიეთში, საჩოჩიოში, საბოკუჩაკოში, კოდორში, მარტვილში, საელიავოში, ინჩხურში, საკაჭარაოში მცხოვრები მასხულიები აზნაურები იყვნენ. ამასთანავე, კელთანაში ცხოვრობენ როგორც მასხულიები (აზნაურები), ისე მასხულაიები (ასევე აზნაურები).

საქართველოში 267 მასხულია ცხოვრობს: თბილისში – 194, ზუგდიდში – 96, მარტვილში – 25.


ფილიშვილი - Filishvili

ფილიშვილი - გვარში ფუძეა მამაკაცის სახელი ფილა (ფილი).

ფუძეთი ფილა გვაქვს გვარები: ფილაური, ფილაშვილი, ფილია, ფილიაშვილი, ფილიევი, ფილიშვილი;

ფილ ფუძითაა გვარები სომხებთან, რუსებთან, უკრაინელებთან;

ხშირ შემთხვევაში ფილაშვილი და ფილაური ერთმანეთში შერეული გვარია.

საქართველოში 556 ფილაური ცხოვრობს: თბილისში – 231, თიანეთში – 112, საგარეჯოში – 110.

142 ფილაშვილი: ახმეტაში – 65, თელავში – 28, თბილისში – 16.

392 ფილია: თბილისში – 96, ფოთში – 61, ქუთაისში – 28.

39 ფილიაშვილი: თბილისში – 14, რუსთავში – 9, სამტრედიაში – 5.

620 ფილიევი: თბილისში – 270, გორში – 50, ბორჯომში – 47.

1 039 ფილიშვილი: თბილისში – 326, ქარელში – 150, გორში – 132.


ფანქველაშვილი - Fanqvelashvili


ფანქველაშვილები ხარაგაულის რაიონის მკვიდრად ითვლებიან. კერძოდ, დასახელებულია სოფელი ჩრდილი. ალექსანდრე ღლონტი წიგნში „ქართველური საკუთარი სახელები“ წერს: „ფანქველა, გვარში ფანქველაშვილი“.

ილია მაისურაძე წიგნში „ქართული საკუთარი სახელები“ წერს: ფანქველაშვილი, ჩრდილი (ორჯონიკიძის რაიონი); სავარაუდოდ, საკუთარი სახელი ფანქველა (მთქმელის ვარაუდით, პანკველა), შესაძლოა, მომდინარეობდეს სადაურობის სიტყვა ფანქელ-ისაგან, ფანაქეთი ნასოფლარია ასპინძის რაიონში.

საქართველოში 344 ფანქველაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 114, ხარაგაულში – 69, გორში – 33.


სახვაძე – მსახურაძე – გამრეკელი - Sakhvadze-Msakhuradze-Gamrekeli

სახვაძე – მსახურაძე – გამრეკელი

გვარში ფუძეა საკუთარი სახელი სახვა. მათი წინაპრები დიდი მორწმუნეები იყვნენ – „პირჯვარს გამოსახავდნენ“ (იწერდნენ) და „დროთა განმავლობაში „გამოსახვიდან“ თავისით ჩამოცილდა და ფუძედ დარჩა სახუა (გამოსახვა).

როგორც ხვთის მოსამსახურეებს, გასჩენიათ მეორე გვარიც – მსახურაძე (ეს გვარი გვხვდება თავად დიასამიძეებთანაც). ზოგი მკვლევარი ამბობს, სახვაძეები წინათ გამრეკელები იყვნენო.

დღეს სახვაძეები ცხოვრობენ უბისაში, მდინარე ძირულას ორივე მხარეს, დაყოფილი არიან უბნებად, მათ შერქმეული აქვთ თავიანთი ახლო წინაპრის სახელი (ან მეტსახელი). სახვაძეთა თიკუნებია: ტატანაშვილები, ბუჭაშვილები, კვაჭაშვილები, მურმანიშვილები, ბაცანაშვილები, კვირიები.

საქართველოში 1 145 სახვაძე ცხოვრობს: თბილისში – 308, ხარაგაულში – 250, გორში – 116.

146 მსახურაძე: შუახევში – 51, ხელვაჩაურში – 32, ბათუმში – 31.


უმეკაშვილი - Ushekashvili

უმეკაშვილი - გვარის ფუძემდებელს სახელად უმეკა რქმევია. სამართლებრივ ძეგლებში მოიხსენიებიან „უმეკაშვილი – უმეკაანთ – უმეკათ“; „უმეკა მირტაშენს მცხოვრები, ის მამულით წილად ხვდა იოთამ ბარათაშვილს“ (1537-1538 წლები).

„უმეკაშვილი, რუისში მცხოვრები, დავით მეფემ ის შესწირა ოქონას საყდარს“ (1382 წელი).

„უმეკაშვილის შარასთან მდებარეობდა გივი სააკაძის მიერ ლიპარ თუმანიშვილისთვის მიყიდული მიწა“ (1963 წელი).

„უმეკაშვილი ნასყიდა, მოწმე და შუამდეგი ბახუტა ელიოზისძის მიერ სახლთუხუცეს რევაზ მაღალაშვილისთვის მიცემული მამულის ნასყიდობის წიგნისა (1689 წელი), ბატატი მახალაშვილის მიერ სვეტიცხოვლის სახლთუხუცეს რევაზ მაღალაძისთვის მიცემულ ბაგის ნასყიდობის წიგნისა“ (1690 წელი).

უმეკაშვილი-უმიკაშვილი ქართული გვარ-სახელია. წინაპარს უმეკა რქმევია, გვარს სულ ცოტა 7-8 საუკუნის ისტორია აქვს და ბევრი გამოჩენილი პიროვნებაც ჰყავდა.

1995 წელს მიღებული ვაუჩერების მიხედვით, დაფიქსირებულია 400 უმეკაშვილი საქართველოში: ქარელში – 221, გორში – 118, თბილისში – 26, ცხოვრობენ სხვაგანაც.


ქაჩიბაია–ბარათაშვილი–ქაჩობაისძე–ქაჩიბაძე - Qachibaia-Baratashvili-Qarchobaisdze-Qachibadze

ქაჩიბაია – ბარათაშვილი – ქაჩობაისძე – ქაჩიბაძე
გვარი ქაჩიბაიძე – ქაჩიბაძე პირველად მოიხსენიება 1425-1461 წლებში. ქაჩიბაძე ბარათა, ქავთარისძე, ვინც საფუძველი ჩაუყარა ბარათაშვილების საგვარეულოს, მოიხსენიება 1425-1461 წლებში, იყო „დიდი“ ბარათა, სალაროს მოლარე, ჰყავდა თანამეცხედრე თინათინი, შვილები დავით, ლიპა, გერმანოზ, უწყალობა თავის ძმებს – თევდორაძე და ნავროზ ბუჟღულაშვილებს სოფელი ნაქურდევი (1461 წელს); შესწირა საქართველოს კათალიკოს დავითის დროს სოფელი ყორანთა და გააჩინა ორი აღაპი თავისთვის და თინათინისთვის.

ქაჩიბაძე – ბარათაშვილ – ყაფლანიშვილებმა ამ ორმა დიდმა სათავადომ მოგვცა 60-ზე მეტი საგვარეულო, ააშენა 218 სოფელზე მეტი.

საქაჩიბაიო არის უბანი სენაკში, ეკის მთის ძირას. საქაჩიბაიო არის ასევე ყოფილი დასახლებული უბანი კეთილოში.

ქაშიბაძეებს მიაჩნიათ, რომ იმერეთში და სამეგრელოში მცხოვრები ქაშიბაძეები არიან ქაჩიბაისძე-ქაჩიბაძეები.

საქართველოში 423 ქაჩიბაია ცხოვრობს: სენაკში – 179, თბილისში – 105, ზუგდიდში – 30.

ქაჩიბაძე – 824.