ონიანი - Oniani


შუა საუკუნეებში წარმოშობილი ცნობილი და გავრცელებული გვარია. ონიანების წინაპართა ფუძედაა გამოყენებული მამაკაცის საკუთარი სახელი იოვან, იოან, მათგან მიღებული მოფერებით სახელი ონა, ონია. ამ სახელიდანაა ნაწარმოები გვარები: ონაშვილი, ონაძე (დაფიქსირებულია 1664-1677 წლებში).

„პირსახელი ონია, მისგან ონიანი; ონიას, ქვათახევის ელაგერნის ღვთისმშობლის ეკლესიაში ევალებოდა აღაპის გადახდა დედოფალ გულშარისთვის გრიგოლ ავგაროზისძის გარდაცვალების შემდეგ... (1448 წელი).

ონიანების გვარი მეცამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში ჩანს, ასე მოიხსენიებენ გვაროლოგები – ბატონი ილია მაისურაძე და აკადემიკოსი ალექსანდრე ღლონტი.

ამავე ძირისაა გვარები: ონიაშვილი, ონიკაშვილი, ონიკაური, ონიკაძე.

ონიანი საქართველოში ყველაზე გავრცელებულ 1 000 გვარს შორის 148-ე ადგილზეა.

საქართველოში 3 693 ონიანი ცხოვრობს: ლენტეხში – 1 365, ქუთაისში – 554, თბილისში – 549. არიან სხვაგანაც.


მგალობლისშვილი - მგალობლიშვილი - მაყაშვილი - Mgaloblisshvili - Mgaloblishvili - Makashvili


„ესენი არიან მაყაანთ გვარნი, რომელნიც იყვნენ პირველ მგალობელნი მეფისა სახლისანი და აგრეთვე, ალავერდისაცა. ამისა გამო მგალობლის შვილობა გაუგვარდათ მათ მგალობლობისა გამო” (იოანე ბაგრატიონი).

„მგალობლიშვილი გიორგი იყო ალავერდის საყდრის აზნაურიშვილი, მოწმე ალავერდელი ნიკოლოზ ანდრონიკაშვილის მიერ დემეტრე გამსახურდასშვილისთვის მიცემული მამულის წყალობის წიგნისა” (1687 წელი).

მგალობლიშვილი პეტრე, 1670-1688 წლებში უნდა ხლებოდა ერეკლე მეფეს რუსეთში, მაგრამ გზაში დაუჭერიათ. შემდეგ ის ემსახურებოდა ერეკლეს კახეთსა და ისპაანში, ამის გამო ერეკლემ მას უწყალობა მდივნის სახელი. (1675-1688 წლებში).

მგალობლიშვილები ასევე, შეტანილები არიან გურიის თავადთა, აზნაურთა წოდებას მიკუთვნებული ოჯახების სიაში, 1850 წლის 6 დეკემბერს, „ხავერდის წიგნში”.

საქართველოში 2 121 მგალობლიშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 895, ჩოხატაურში – 191, გარდაბანში – 164. არიან სხვაგანაც.


პეტრიაშვილი - გიორგიშვილი - ბარათაშვილი - ორბელიანი - Petriashvili - Giorgishvili - Baratashvili - Orbeliani


სახელი პეტრე ძველთაგანვე ცნობილია ქართულში. სახელი ნასესხებია ბერძნულიდან, იგივეა, რაც „კლდე”, „ლოდი”.

ქართულ ისტორიულ საბუთებში, მეთერთმეტე- მეჩვიდმეტე საუკუნეებში, პეტრიაშვილები ჩანან შემდეგ სოფლებში: კლდისწყაროში, ხაშურის რაიონის სოფლებში ალისა და წაღვლის საგამგებლოში; ბიძინა პეტრიაშვილი მოხსენიებულია ზემო ქართლის კომლთა ნუსხაში, მეჩვიდმეტე საუკუნის დამდეგს. იქვე მოიხსენიებიან გიორგი, თამაზა, ქიტია პეტრიაშვილები. „საუფლისწულოს კლდისწყაროში ცხოვრობს მოყალნე კაცი თევდორე პეტრიაშვილი, ჰყავს ძმები: პაპუნა, იმედა, ბერუკა და მათი ნაშენი ხუთი ვაჟი.” (მეჩვიდმეტე საუკუნის დამდეგი).

პეტრიაშვილები მეჩვიდმეტე საუკუნეში მოიხსენიებიან სოფლებში: სკრა, ციხედიდი;

„პეტრე პეტრიაშვილი არის მოურავი, ერეკლე მეფემ, მას უბოძა ჭალაანში დასახლებული და ალავერდის წმიდა გიორგისთვის შეწირული ათი კომლი კაცის მოურავობა” (1699 წელი).

პეტრიაშვილთა საგვარეულო, როგორც მებატონე-მემამულეებისა შეტანილი გვაქვს წიგნში „ქართული გვარ-სახელები”. დადგენილია, რომ პეტრიაშვილი არის ბარათაშვილ-ორბელიანებიდან ნაწარმოებ საგვარეულოდან გიორგიშვილი (გვარი გიორგიშვილი აწარმოა რამდენიმე თავადურმა გვარმაც).

საქართველოში ყველაზე გავრცელებულ 1 000 გვარს შორის, აზნაურიშვილ-პეტრიაშვილთა საგვარეულოს 176-ე ადგილი უჭირავს.

საქართველოში 4 039 პეტრიაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 1 176, ადიგენში – 183, რუსთავში – 173. არიან სხვაგანაც.


მჭედლიშვილი - Mchedlishvili


ადამიანთა გაჩენის და გამრავლების კვალობაზე, ერთმანეთისგან განსხვავებულად აუცილებელი გამხდარა სახელის, გვარისა და მამის სახელის გაჩენა. გვართა ერთი ჯგუფი წარმოშობილია ხელობის აღმნიშვნელი სიტყვებისგან. ხელობათა შორის განსაკუთრებული პატივი რგებია. მჭედელი ყველა სოფლის, დაბის თუ ხევისთვის აუცილებელი და უმნიშვნელოვანესი პიროვნება იყო.

ქართველებთან მჭედელთანაა დაკავშირებული გვარები: მჭედლიანი, მჭედლიშვილი, მჭედლაძე, მჭედლური, ჭედია, ნალბანდიშვილი (ნალბანდიც მჭედელია, რომელიც მუშა პირუტყვს ჭედავს, ნალს აკრავს).

ძვირფასი ლითონების ოსტატს კი ოქროსმჭედელი ეწოდება, აქედანაა გვარი ოქროსმჭედლიშვილი.

მჭედელს მეგრულად ჭკადუ ჰქვია, სვანურად – მუშკიდ. აქედანაა გვარები ჭკადუა და მუშკუდიანი. ძველი ფორმა მუშკუდიანისა გვხვდება მეთოთხმეტე საუკუნეში.

ამავე ხელობის აღმნიშვნელი უნდა იყოს გვარი ჭელიძე, რომელიც მიღებული ჩანს მჭედლიძისგან. ასევე უნდა იყოს მიღებული მჭედლიშვილისგან ჭელიშვილი.

მჭედლიშვილთა შტო-გვარებია: ქიტოშვილი, ტეტელოშვილი, ბულაურთა ნაწილი მჭედლიშვილთა გვარსაც ატარებს.

მჭედლის მიერ შექმნილი საგნებიდან გაჩენილია გვარები: ცელაძე, ნამგალაური, ნამგალაძე, ნამგლაძე, წალდაძე, ჭინჭილაკაშვილი, ჩინჩილაკაშვილი და ასე შემდეგ.

მეთხუთმეტე საუკუნიდან მოყოლებული, მჭედლიშვილები მოიხსენიებიან სოფლებში: ანგრევანში (ქვემო ქართლში 1537-1638 წლებში), აბელიაში, ხანდაკში, ბიწმენში, გომარეთში.

საქართველოში ყველაზე გავრცელებულ 1 000 გვარს შორის, მჭედლიშვილებს 17-ე ადგილი უკავიათ.

1995 წელს მიღებული ვაუჩერების მიხედვით, მჭედლიშვილთა რიცხვი შეადგენს 9 359-ს: თბილისში ცხოვრობს – 3213, სიღნაღში – 770, ხაშურში – 644. არიან სხვაგანაც.


მჭედლიშვილი - ქიტიაშვილი - ტეტელოშვილი - Mchedlishvili - Qitesashvili - Teteloshvili

მჭედლიშვილი საქართველოში ერთ-ერთი ფრიად გავრცელებული გვარია. მას საქართველოს ბევრ მხარეში ვხვდებით.

გადმოცემით, კახეთიდან შაჰ-აბასის მიერ 1616 წელს სპარსეთში გარეკილთა შორის, სხვებთან ერთად, მჭედლიშვილებიც ყოფილან. რამდენიმე ხნის შემდეგ, მეფე ერეკლე მეორეს სამშობლოში სტუმრად მჭედლიშვილი გამოჰყოლია. გზად მიმავალთ კარდანახში შემოაღამდათ. იქ ოჯახში დაუსვენიათ და, დილით რომ ამდგარან, მჭედლიშვილი ალაზნის ველით მოხიბლულა, თურმე იქაურობას თვალს ვერ აშორებდა. ეს გარემოება მხედველობიდან არ გამოჰპარვია მეფეს და უთქვამს: „თუ აქაურობა მოგწონს, დასახლდიო.” მჭედლიშვილი თანახმა გამხდარა და ცხოვრება კარდანახში დაუწყია. მეგზურს 7 ვაჟიშვილი ჰყოლია, გვარის ფუძედ დიდი პაპის – ტეტელოს სახელი შეურჩევია და მჭედლიშვილი ტეტელოშვილი გამხდარა.

პატარძეულში, 1712 წელს, დავით გარეჯისადმი მიძღვნილ გუჯარში მჭედლიშვილის შტო-გვარად მოიხსენიება ქიტიაშვილი.

მჭედლიშვილთა გვარს ფუძედ მჭედელი აქვს გამოყენებული. ყოფილა მამაკაცის საკუთარი სახელიც – მჭედელა. „მჭედელა ქუთაისის საყდრის ბეგრის ჩამოსავლის დავთარი” (1578 წელი).

სახელი მჭედელი, მჭედელა არაერთხელ აქვს მოხსენიებული ვახუშტი ბატონიშვილს 1721 წლის ქვემო ქართლის აღწერაში. სტეფანე მჭედლიშვილი მოხსენიებულია 1647 წელს. ის როსტომ მეფემ სოფელ ენაგეთში უბოძა თავის დისწულ ასანბეგას.

მჭედლიშვილი ერთ-ერთი მრავალრიცხოვანი გვარია.

ქიტიაშვილების გვარი კი 1310 წელს მოიხსენიება. საუბარია მღვდელ იასე ქიტიაშვილზე, რომლის სახელიც წმიდა ბარბარეს ეკლესიას უკავშირდება. ერთ დროს კახეთში, ქორეპისკოპოსად ვინმე ქაიხოსრო ქიტიაშვილი ყოფილა. კოჯორთან, ლურჯი მონასტრის ეზოში, დასაფლავებულია ბერთუხუცესი იესე ქიტიაშვილი.

როგორც ისტორიულ წყაროებში ჩანს, ქიტიაშვილები ადრე მღვდელმსახურები ყოფილან. საგარეჯოს რაიონის სოფელ კაკაბეთში, სამების ტაძრის ეზოში, დაკრძალულია ეკლესიის მსახური, სამღვდელო პირი გიორგი ქიტიაშვილი.

ქიტიაშვილები საქართველოს ბევრ მხარეში ცხოვრობენ.

ქიტიაშვილთა გვარის ეტიმოლოგიაზე მეცნიერებში არასწორი მოსაზრებაა გამოთქმული. გულუბრყვილო ეტიმოლოგიით, ქიტა, ქიტია, ქიტესა – ქრისტესთანაა გაიგივებული, თითქოს ქრისტედანაა ისინი წარმომდგარი. სინამდვილეში, გვარის ფუძეა ქიტი. „ქიტი-ქაფქირი, კოვზი. ქაფქირი სხვათა ენაა, ქართულად ქიტი ჰქვიან” (სულხან-საბა).

ვარაუდით, ქიტიაშვილთა წინაპრები ადრე ქიტის მკეთებლები უნდა ყოფილიყვნენ და ის ხელობა-საქმიანობის გვარს უნდა მიეკუთვნებოდეს.

საქართველოში 93 459 მჭედლიშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 3 212, სიღნაღში – 773, ხაშურში – 744. არიან სხვაგანაც.

1 618 ქიტიაშვილი: თბილისში – 453, ხაშურში – 335, გურჯაანში – 211. არიან სხვაგანაც.

171 ტეტელოშვილი: გურჯაანში – 71, თბილისში – 63, დედოფლისწყაროში – 20. არიან სხვაგანაც.


არაყიშვილი - Arakishvili


გვარის ადრინდელი ფორმა ყოფილა არაყჩიშვილი და არა არაყიშვილი.

გვარის ფუძე გამხდარა პროფესია-მისაქმეობის ტერმინი არაყჩი.

საქართველოში 159 არაყიშვილი ცხოვრობს. თბილისში – 36, გურჯაანში – 29, კასპში – 22. არიან სხვაგანაც.


მიქიაშვილი - Miqiashvili

გვარის ფუძეა მამაკაცის საკუთარი სახელი მიქა. ეს სახელი ბევრ ისტორიულ წყაროშია დასახელებული. „მიქა – მოწმე ნავროზა ჯოჯნიტაშვილის მიერ გიორგისთვის მიცემული ვენახის ნასყიდობის წიგნისა.” (1547 წელი).

სახელი მიქა სათავეს იღებს ძველებრაულიდან შემოსული სახელიდან – მიქელა, რაც ნიშნავს „ღვთის სწორს,” „ღვთაებრივს,” სიტყვა-სიტყვით კი – „ვინც ღმერთივით არის”. სახელის პირვანდელი ფორმაა – მიხაელ. მიხაი გვხვდება რუმინულში, ქართველებთან კი მიხა, მიხეილი, კნინობითი მიხო, მიხაკო, უფრო ძველი ფორმაა – მიხეილ;

მიქაელადან ნაწარმოებია გვარები: მიქაბერიძე, მიქაელიძე, მიქალაძე, მიქასაშვილი, მიქაძე, მიქელაისძე, მიქელასშვილი, მიქელაშვილი, მიქელაძე, მიქელია, მიქელიანი, მიქელისშვილი. ეს გვარები იხსენიებიან მეთხუთმეტე-მეჩვიდმეტე საუკუნეებიდან. მიქიაშვილი მეჩვიდმეტე საუკუნიდან გვხვდება. ასევე, არსებობს გვარები: მიქოსძე, მიქუაშვილი, მიქუტაშვილი, მიქუჭაძე.

არსებობს ასეთი ლეგენდა, სამურზაყანოში, სოფელ საბერიოში თქმული: „ბერი მიქია შეყვარებულთან სოფლელ ქალთან ერთად გაიქცა. მათ თავი შეაფარეს კავკასიის მთას.”

ასევე შემორჩენილია რაჭაში, სოფელ მოტყიარში თქმული: „ბერი მიქია მეუღლით დასახლდა მამულში, იქ, სადაც ამჟამად ორი წმინდა მუხაა, ჯვარზე შემოზრდილები. იქვე ნასახლარია, ბერის წყარო და სახნავ-სათესი მიწა, ჯვარებად წოდებული. მათ შეეძინათ ოთხი ვაჟი, დამფუძნებელნი ბიძაშვილობისა ჩვენისა.”

საქართველოში 988 მიქიაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 399, ამბროლაურში – 196, ტყიბულში – 69. არიან სხვაგანაც.


კინწურაშვილი - Kincrurashvili

კინწურაშვილი იმერეთში წარმოშობილი გვარია. მის საწყისად აღებულია მეტსახელი კინწურა.

გვხვდება, ასევე, გვარი კინწურეიშვილი და კინწურია.

1840-იან წლებში, იმერეთის სოფლებში კინწურაშვილი იხსენიება: დედელაურში, დევკუხში, ჟონეთში, ჩუნეში, წყალტუბოში, ხომულში; კინწურია კი – საყულიაში. ამ გვარების წარმომადგენლები იყვნენ საბატონო, საეკლესიო და სასულიერო პირები.

კინწურაშვილი, კინწურეიშვილი, კინწურია ერთი და იგივე გვარი უნდა იყოს და მიგრაციის შემდეგ უნდა მომხდარიყო მათი ფორმის სახეცვლილება.

კინწურეიშვილები გვხვდებიან გურიაში, კინწურიები კი – სამეგრელოში.

1995 წელს ვაუჩერების მიხედვით, საქართველოში დაფიქსირებულია 2 596 კინწურაშვილი: წყალტუბოში – 644, ქუთაისში – 464, თბილისში – 390. არიან სხვაგანაც.

28 კინწურეიშვილი: ფოთში – 12, ხობში – 12, თბილისში – 4.

55 კინწურია: ქუთაისში – 36, წყალტუბოში – 19.


ბეკარიშვილი - Bekarisvili


გვარის ფუძეა მამაკაცის საკუთარი სახელი ბეკურა.

1860 წელს, ბეკურიშვილები ახალგორის რაიონის სოფელ წირქოლადან გადმოსულან. მარაბდის ბატონს ყორღანოვს, იგივე ყორღანაშვილს, ყმები უყიდია ახალგორის რაიონის სოფელ წირქოლში და მის მეზობელ სოფლებში. ესენი იყვნენ ბეყორაშვილები, ანუ ყორას შთამომავლები, ბეკარაშვილები, მახარაშვილები, ხრიკულები, ტიკურიშვილები და წითლაურები. ისინი ბატონს გოლთეთას მიწაზე დაუსახლებია, თვითონ კი თბილისში დასახლებულა. სოფლის გამგებელი მოურავი ყოფილა, რომელიც ბატონის დავალებებს ასრულებდა.

საქართველოში 43 ბეკარიშვილი ცხოვრობს: თეთრი წყაროში – 16, თბილისში – 14, ახმეტაში – 13.


ხოჯაშვილი-ხოჯავა - Khojashvili- Khojava


გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი ხოჯა. ის სპარსული წარმოშობისაა და ქართულად საპატიო წოდების აღმნიშვნელია.

ამავე ძირისაა გვარები: ხოჯავანიშვილი, ხოჯივანიშვილი, ხოჯევანიშვილი, ხოჯვანიშვილი და ხოჯავა.

ისტორიული გადმოცემის მიხედვით, ხოჯივანიშვილის საგვარეულოს წინაპარი, სახელად იოანე, მასწავლებელი ყოფილა. მესხეთში თურქთა ბატონობის დროს იოანეს ხოჯას ეძახდნენ, რაც გვარის წარმოშობას დაედო საფუძვლად.

ავთანდილ და სულხან ხოჯაშვილები, ისტორიული საბუთების მიხედვით, მებატონეები იყვნენ და ჰყავდათ ყმები.

1721 წელს მაწევანში მოიხსენიება უყმო აზნაური ხოჯაშვილი.

საქართველოში 110 ხოჯაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 55, თიანეთში – 18, ქუთაისში – 14. არიან სხვაგანაც.

ხოჯავა – 505.


ყალანდრიშვილი - Kalandrisvili


გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი ყალანდარი. სავარაუდოდ, სახელი ნაწარმოები უნდა იყოს სიტყვიდან ყალანი, რაც გადასახადს, ბეგარას ნიშნავს.

ყალანდარ თუმანიშვილი 1666 წელს ყმის წყალობის წიგნში მოიხსენიება, რომელიც გიორგი ბატონიშვილს მანუჩარ თუმანიშვილისთვის უბოძებია.

1721 წელს ენაგეთში მოიხსენიება ვინმე ყალანდარიშვილი.

საქართველოში 37 ყალანდარიშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 12, თელავში – 22, ახმეტაში – 3.


შაყულაშვილი - Shayulashvili


გვარი შაყულაშვილი ენათესავება გვარ შახულაშვილს. როგორც შაყულაშვილის, ასევე, ბახულაშვილის ადრინდელი გვარი იყო ჭილიმუზაშვილი.

გვარი შაყულაშვილი გვხვდება ონისა და ბორჯომის რაიონის ტერიტორიებზე, არიან სხვაგანაც, ხოლო საკუთარი სახელი შაყულა მომდინარეობს სპარსულიდან „შაჰყული”. ის შაჰის მონას აღნიშნავს.

შაყულაშვილები იყვნენ ქვემო ქართლის მემამულეები. ასევე, ვანში იყვნენ უყმო აზნაურები.

საქართველოში 984 შაყულაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 396, ბორჯომში – 300, გორში – 153. არიან სხვაგანაც.

45 შახულაშვილი: თბილისში – 43, მცხეთაში – 2.