ვახტანგ I გურიელი (გურიის მეფე)

ვახტანგ I გურიელი (გურიის მეფე)

(Vaxtang I gurieli - guriis mefe)


ვახტანგ I გურიელი, გურიის მთავარი 1583-1587. მთავრად დაჯდომამდე საბატონიშვილოდ ჰქონდა ქობულეთის მხარე. მთავრად დასვა სამეგრელოს მთავარმა მამია IV დადიანმა, რომელმაც დაამარცხა გიორგი II გურიელი. ვახტანგ I გურიელის ცოლი იყო ქაიხოსრო II ათაბაგის ასული თამარი. ჰყავდათ შვილები თამარი და ქაიხოსრო.


კახაბერ II გურიელი (გურიის მეფე)

კახაბერ II გურიელი (გურიის მეფე)

(Kaxaber II gurieli - Guriis mefe)


კახაბერ II გურიელი (გ. 1483), გურიის მთავარი XV საუკუნის II ნახევარში, ლიპარიტ I დადიანის ვაჟი. დაეხმარა ქართლის მეფის გიორგი VIII-ის წინააღმდეგ აჯანყებულ სამცხის ათაბაგს - ყვარყვარე II ჯაყელს, რომლისგანაც სამაგიეროდ აჭარა და ჭანეთი მიიღო. ხელი შეუწყო იმერეთში გიორგი VIII-ის მოწინააღმდეგე ერისთავის - ბაგრატის - გამეფებას. შემდეგში კახაბერ II გურიელი დადიანთან ერთად დაუპირისპირდა სამეფო ხელისუფლებას და გურიის სამთავროს დამოუკიდებლობისათვის დაიწყო ბრძოლა, მაგრამ ბაგრატმა დაამარცხა. არ გამოცხადდა ალექსანდრე II-ის იმერთა მეფედ კურთხევაზე, 1479-80 კი ქართლის მეფე კონსტანტინესთან ერთად ებრძოდა მას. ამ დროიდან გურია ფაქტობრივად დამოუკიდებელი სამთავრო გახდა.


კახაბერ I გურიელი (გურიის მეფე)

კახაბერ I გურიელი (გურიის მეფე)

(Kaxaber I gurieli - guriis mefe)


კახაბერ I გურიელი, გურიის საერისთავოს გამგებელი XIV საუკუნის II ნახევარში. გიორგი დადიანის ვაჟი. იწოდებოდა ერისთავთერისთავად, სვანთა ერისთავად.


ტაშირ-ძორაგეტის სამეფო

ტაშირ-ძორაგეტის სამეფო

(tashir-moragetis samefo)

ტაშირ-ძორაგეტის სამეფო (სომხ. Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն) ან ლორეს სამეფო (სომხ. Լոռու թագավորություն) — სომეხ მმართველთა ფეოდალური სახელმწიფო ქვემო ქართლის ტერიტორიაზე. შეიქმნა 978 წელს ამიერკავკასიის ხალხების არაბთა ბატონობის ნაშთების წინააღმდეგ ბრძოლის პირობებში. სამეფოს დამაარსებლის — გურგენის (978—979), იგივე კორიკეს, კვირიკეს, სახელის მიხედვით კირიკიანების სამეფოსაც უწოდებენ.

ტაშირ-ძორაგეტის სამეფო განსაკუთრებით გაძლიერდა დავით უმიწაწყლოს მმართველობის ხანაში (979—1048), როცა სამეფოს ტერიტორია მნიშვნელოვნად გაფართოვდა თბილისისა და განჯის სამეფოთა ხარჯზე და კვირიკიანმა მეფეებმა ცნობილი ქართული ციხესიმაგრე სამშვილდე თავის რეზიდენციად აქციეს. კვირიკე I-ის დროს (1048-90) სამეფოს ცენტრად იქცა ლორე. დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის მიუხედავად, ტაშირ-ძორაგეტი ჯერ ანისის სომხური სამეფოს ვასალი გახდა, ხოლო შემდეგ საქართველოს მეფის ბაგრატ IV-ის მფლობელობაში მოექცა. დავით აღმაშენებელმა კი თურქ-სელჩუკთაგან გათავისუფლებული ტაშირ-ძოგარეტი უშუალოდ საქართვეოს შემოუერთა (1118—1122) და სომეხ ფეოდალ მმართველთა საგვარეულო გააუქმა. ისტორიულად ქვემო ქართლის ეს მხარე, როგორც საქართველოს განაპირა ნაწილი, სამართავად გადაეცათ სრულიად საქართველოს მხედართმთავრებს — ჯერ ორბელებს, ხოლო 1185 წლიდან — მხარგრძელებს.


ფარნავაზიანები

ფარნავაზიანები

(farnavazianebi)


ფარნავაზიანები - პირველი ქართული სამეფო დინასტია, მართავდა იბერიის სამეფოს. დასაბამი მისცა ფარნავაზ I-მა.[1] დინასტიამ სახელწოდება მიიღო დამაარსებლის სახელის მიხედვით. ფარნავაზიანების წარმომადგენლები სამეფო ტახტს ფლობდნენ ახ. წ. VI საუკუნემდე.


ტექსელის აჯანყება

ტექსელის აჯანყება

(teqselis ajanyeba)


ტექსელის აჯანყება (ნიდერლ. Opstand der Georgiërs, ქართველთა აჯანყება), ვერმახტის 882-ე ქართული ბატალიონის შეიარაღებული აჯანყება ნაცისტური გერმანიის მიერ ოკუპირებულ კუნძულ ტექსელზე (ნიდერლანდები).


ფაზისი (ქალაქი)

ფაზისი (ქალაქი)

(fazisi - qalaqi)

ქალაქი ფაზისი (ძვ.-ბერძნ. Φάσις) იგივე ფასისი, (თანამედროვე - ფოთი, საქართველოს ერთერთი უძველესი ქალაქთაგანია. იგი წარმოიქმნა მდინარე ფასისის ქვემო წელზე მცხოვრებ უძველეს მოსახლეობათა საფუძველზე ძვ.წ.აღ. VII-VI საუკუნეებში.
პირველი ეპიგრაფიული ძეგლი სადაც მოხსენიებულია ფაზისი არის — მრგვალი ვერცხლის ჯამი ფიალა წარწერით «მე ვეკუთვნი წინამძღვარ - აპოლონს, რომელიც ფასისშია» (Απόλλωνος Ήγεμόνος είμ τõμ Φάσι), ნაპოვნია ხუტორ ზებოვსკში ყუბანში (რუსეთი), დათარიღებულია V ს. ბოლო — IV ს. დასწყისი ჩ.წ.ა. [1], წერილობით წყაროებში პირველად იხსენიება სკილაქი კარიანდელის მიერ როგორც «ელინური ქალაქი ფასისი» (IV ს. ჩ.წ.ა.). ფაზისის კოლონია დაუარსებიათ მილეთელ ახალშენ ბერძნებს.


ფოთის ხელშეკრულება (1918)

ფოთის ხელშეკრულება (1918)

(fotis xelshekruleba - 1918)


ფოთის ხელშეკრულება იყო დროებითი შეთანხმება გერმანიის იმპერიასა და საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის, სადაც ამ უკანასკნელმა მიიღო გერმანიის პროტექცია მფარველობა და აღიარება. ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას, 1918 წლის 28 მაისს, გერმანიის მხრიდან ხელს აწერდა გენერალი ოტო ფონ ლოსოუ (General Otto von Lossow) და საქართველოს მხრიდან საქართველოს პრემიერ მინისტრი ნოე რამიშვილი და საგარეო საქმეთა მინისტრი აკაკი ჩხენკელი, ხელშეკრულება გაფორმდა საქართველოს შავი ზღვის პორტ ფოთში.


ანტიკური ხანა (ქალაქები საქართველოში)

ანტიკური ხანა (ქალაქები საქართველოში)

(antikuri xana - qalaqebi saqartveloshi)


ძვ. წ. II ათასწლეულის ბოლო საუკუნეებში ჩნდება ქალაქის წინამორბედი დასახლების ფორმა: გორაზე სამოსახლოს ცენტრალური გამაგრებული ნაწილი - არისტოკრატის საცხოვრებელი და საკულტო დაწესებულება (შიდაციხე), მის ირგვლივ დასახლება ცალკეულ უბნებად, მოშორებით ხელოსანთა უბნები და ნეკროპოლი.

ანტიკური ხანის საქართველოს ქალაქები იყო: სარკინე, უფლისციხე, ურბნისი, მცხეთა, ვანი, წუნდა, ფასისი, დიოსკურია, ბიჭვინთა, გიენოსი, სამშვილდე, ხუნანი, შორაპანი, დიმნა, თუხარისი. ანტიკური ხანის მიწურულს დაწინაურდნენ ქალაქები: უჯარმა, ჟალეთი, თბილისი, რუსთავი, ხორნაბუჯი. ანტიკურ ხანაშივე საქართველოს მთელ რიგ ქალაქებზე გადიოდა საერთაშორისო სავაჭრო-სატრანზიტო მაგისტრალები, რაც მნიშვნელოვნად განაპირობებდა მათ ეკონომიურ სიძლიერეს და ზრდა-განვითარებას.


ადრეფეოდალური ხანა (ქალაქები საქართველოში)

ადრეფეოდალური ხანა (ქალაქები საქართველოში)

(adrefeodaluri xana - qalaqebi saqartveloshi)

ადრინდელი ფეოდალური ხანის I პერიოდში დაწინაურდა თბილისი, უჯარმა, ჭერემი, არტანუჯი, რასაც უფრო პოლიტიკური და სტრატეგიული ფაქტორები განაპირობებდა, ვიდრე სავაჭრო-ეკონომიური. განსაკუთრებული მოვლენა IV ს-დან თბილისის დაწინაურება, რომელიც VI ს-ის დასაწყისიდან დედაქალაქი გახდა. VIII-IX სს-ში ფეოდალური საზოგადოებრივი ურთიერთობების შემდგომმა განვითარებამ და ახალი ფეოდალურ-პოლიტიკური ერთეულების წარმოქმნამ ხელი შეუწყო ახალი ცენტრების (ქუთაისი, თელავი, არტანუჯი) და ე. წ. “ახალქალაქების” (ახალქალაქი, ახალციხე, ატენი, დმანისი, ჟინვალი) დაწინაურებას.


განვითარებული ფეოდალიზმის ხანა (ქალაქები საქართველოში)

განვითარებული ფეოდალიზმის ხანა (ქალაქები საქართველოში)

(ganvitarebuli feodalizmis xana (qalaqebi saqartveloshi))


XII-XIII სს-ში , ერთიანი ფეოდალური მონარქიის არსებობის ხანაში, ხდება საქალაქო ცხოვრების სტაბილიზაცია. სასაქონლო პროდუქციის წარმოება და ფართო ვაჭრობა დაკავშირებული იყო გასაღების ბაზრებთან. დავით აღმაშენებლის მეფობის ხანაში გაიყვანეს და შეაკეთეს გზები, აშენდა ხიდები და ქარვასლები, გზებზე გარანტირებული იყო ქარავანთა უსაფრთხო გადაადგილება. საქალაქო ცხოვრებისათვის არნახული აღმავლობის ხანა იყო.

თემურლენგის ლაშქრობების შემდეგ კი სურათი შეიცვალა: გაპარტახდა მრავალი ქალაქი, ქართულ ენაში ამ პერიოდიდან დამკვიდრდა ტერმინი “ნაქალაქარი”. XV ს-ის ბოლოს დაქვეითდა თბილისი, გორი, ქუთაისი, ფოთი, მხოლოდ ციხე-სიმაგრის ფუნქცია შერჩა ბათუმს, ცხუმს, სამშვილდეს, დმანისს. საქალაქო ცხოვრება შენარჩუნებულ იყო კახეთში, მაგრამ შაჰ-აბას I-ის ლაშქრობების შემდეგ (XVII ს) აქაური ქალაქებიც (გრემი, ბაზარი) გაპარტახდა. ამ პერიოდში საქართველოში მთლიანად იკლო მოსახლეობამ.


გვიანდელი ფეოდალიზმის ხანა (ქალაქები საქართველოში)

გვიანდელი ფეოდალიზმის ხანა (ქალაქები საქართველოში)

(gviandeli feodalizmis xana (qalaqebi saqartveloshi)


XVIII ს-ის მე-2 ნახევრიდან საქალაქო ცხოვრება გამოცოცხლდა ქართლის იმ ნაწილში, სადაც რუსეთთან დამაკავშირებელი გზა გადიოდა: სურამი, ცხინვალი, დუშეთი, ანანური. საგრძნობლად იმატა თბილისის მოსახლეობამ, გაჩნდა პირველი მანუფაქტურული საწარმოები. ქართლ-კახეთის რუსეთთან შეერთების შემდეგ თანდათან გაღრმავდა ნატურალური მეურნეობის რღვევის პროცესი, დაიწყო შრომის საზოგადოებრივი დანაწილება, გაიზარდა ქალაქების სავაჭრო-სამრეწველო საქმიანობაში ჩაბმული მოსახლეობის რიცხვი. თბილისი და ქუთაისი საგუბერნიო ქალაქებად გადაიქცა, გორი, დუშეთი, სიღნაღი, ახალციხე, ახალქალაქი, ზუგდიდი, ოზურგეთი, სენაკი და სხვა - მაზრების ცენტრებად. საერთაშორისო ვაჭრობაში ჩაება შავიზღვისპირეთის სანავსადგურო ქალაქები ბათუმი და ფოთი.