გოგაშვილი - Gogashvili


გვარის ფუძეა მამაკაცის საკუთარი სახელი გოგა. მეცნიერთა ძირითადი ნაწილი მიიჩნევს, რომ გოგა მომდინარეობს გიორგისგან, ნაწილს კი მიაჩნია, რომ გოგი დამოუკიდებლად გაჩენილი სახელია და მისგან მომდინარეობს მოფერებით-კნინობითი სახელი გოგა. ასეა თუ ისე, გოგა ქართულ წიაღში გაჩენილი სახელია და მასზეა დაშენებული ქართველთა გვარი – გოგაშვილი.

გოგა იხსენიება მოწმეთა შორის დაწერილ ფრაგმენტში მეთოთხმეტე-მეთხუთმეტე საუკუნეებში.

„გოგა ლეონ მეფემ, სხვა ოცდაათ კომლთან ერთად, გაუთარხნა ქისიყის ეპისკოპოს მაქსიმე ჩოლოყაშვილს და მის ძმას, ჭიაურთ მოურავ ზაალს“ (1566 წელი).

„გოგაშვილი ოქრუა ესტისს მცხოვრები, ვარაზა ბარათაშვილის მკვიდრი ყმა. ჰყავს ძმები: ივანა, ბერა და თევდორა. ვარაზა ბარათაშვილმა ის ძმებთან ერთად შესწირა სვეტიცხოველს“ (1690 წელი).

საქართველოში 814 გოგაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 228, გურჯაანში – 123, სიღნაღში – 86. ცხოვრობენ, ასევე, ერტისში და სხვაგანაც.


სესიტაშვილი - Sesitashvili


ქართულ ანბანში ყველაზე პროდუქტიულია სიტყვები, რომლებიც ს ასოთი იწყება. მაგალითად: სამშობლო, საქართველო, სიცოცხლე, სიკვდილი, სასმელი, საჭმელი, სიყვარული, საყვარელი, სიკეთე, საამური, სილამაზე და ასე შემდეგ.

ს ასოთი უამრავი სახელია ნაწარმოები: საამი, საამა, საამ ბარათაშვილიდანაა ნაწარმოები – ბარათაშვილ-საამიშვილი, საბა, საბაშვილი, საალიქვა, მეტსახელი გვარში: სალიქვაძე-სალუქვაძე, საღარა. აქედან კი გვარები: საღარაძე, საღარაშვილი, საღრიშვილი. საკუთარი სახელიდან სესიტა საფუძველი ჩაეყარა სესიტაშვილების ცნობილ გვარს.

მეფის მიერ გაცემულ დოკუმენტში აღნიშნულია: სესიტა სესიტაშვილი – დამწერი და მოწმე ზურაბ დონდორაშვილის მიერ ბატონ ოსიყმისათვის მიცემული ნასახლარის ნასყიდობის წიგნისა. ეს მომხდარა მეჩვიდმეტე-მეთვრამეტე საუკუნეების მიჯნაზე.

1995 წელს მიღებული ვაუჩერების მიხედვით გაირკვა, რომ სესიტაშვილების საცხოვრებელი ადგილია თბილისი და კახეთი.

საქართველოში სულ 459 სესიტაშვილი ცხოვრობს: სიღნაღში – 266, ლაგოდეხში – 73, თბილისში – 72.


ბუიძე - Buidze

ქართულ გვარ-სახელთა წყება ფრინველთა სახელებს უკავშირდება. ფრინველთა სახელწოდებისგან ნაწარმოები პიროვნული სახელებია ქართულში: ჩიტო, გედია, გვრიტა, გუგულა, ქირი (მეგრულად ქორი), ბუა და სხვა.

საბა წერს: „ბუ არის თავდიდი ღამის ფრინველი“.

ამ ფრინველისგანაა მიღებული მეტსახელი ბუი. ეს მეტსახელი კი გვხვდება გვარებში ბუიძე, ბუიშვილი.

ბუიძე, ბუიშვილი ქართული სამართლის ძეგლებში სვეტიცხოვლის საკომლების ნუსხაში მოიხსენიება 1689 წელს. ბუიძეები კომპაქტურად ცხოვრობენ კახეთში, მესხეთში, იმერეთში.

კერძოდ, 1995 წელს მიღებული ვაუჩერების მიხედვით დაფიქსირდა 312 ბუიძე: ლაგოდეხში – 60, ადიგენში – 50, ბაღდადში – 47.


ჭყონიძე - Chyonidze


ილია მაისურაძე წერს: „ჭყოიძე, ზესტაფონსა და ხარაგაულის რაიონებში, აღიარებულია, როგორც ჭყონიძისგან მომდინარე”. სხვა მკვლევრები და ავტორებიც მიანიშნებენ, რომ ჭყოიძეთა გვარი ჭყონიძიდან მომდინარეობს – ადრე ასე იყვნენ ჩაწერილნი, შემდგომ კი ასო ნ დაიკარგა და მივიღეთ ჭყოიძე. ასეთი მაგალითები მრავლადაა ისტორიულ წყაროებში.

ჭყოიძეთა გვარის ფუძედ გამოყენებულია ჭყო. ეს ფორმა ვერც ერთ ლექსიკონში, მათ შორის სულხან-საბასთანაც კი, არ იძებნება. მას ნახსენები აქვს მხოლოდ ორად ორი სიტყვა, კერძოდ: ჭყორველი და ჭყორი.

ამ გვართან დაკავშირებით კვლევა დღესაც გრძელდება.

1995 წლის მიხედვით, ვაუჩერი აუღია 1 260 ჭყოიძეს: თბილისში – 353, ხარაგაულში – 332, ზესტაფონში კი – 118-ს. დანარჩენი – სხვაგან.

საქართველოში 45 ჭყონიძე ცხოვრობს. დმანისში – 18, თბილისში – 16, ბოლნისში – 11.


დაუთაშვილი - Dautashvili


დაუთაშვილის ფუძეა საკუთარი სახელი დათუ.

დავითა დაუთაშვილი მოიხსენიება 1696 წელს ყმისა და მამულის წყალობის წიგნში, როგორც ნაზარალიხანის კარის მდივან-მწიგნობარი ანუ მდივანი, დამწერი. მისი ხელითაა შედგენილი სოფლების – ღვევისა და ზირბითის ყმა გლეხებთან დაკავშირებული წიგნი.

საქართველოში 373 დაუთაშვილი ცხოვრობს: დმანისში – 171, თბილისში – 130, ბოლნისში – 30.


ნარიკაშვილი - Narikashvili


გვარში გამოყენებულ ფუძეს, ნარიკა, მივყავართ საკუთარ სახელთან – ნარიმან, ნარიმანა. ეს უძველესი საკუთარი სახელია კაცის. ნარიმან წინაპრებს ირანულისგან უსესხებიათ. ნარიმან ნიშნავს „გულადს“, „მამაცს“, „ძალგულოვანს“. აქედანაა გვარები: ნარიკაშვილი, ნარიმანაშვილი, ნარიმანიძე, ნარმანია, ნარიბეგაშვილი, ნარკოკობაშვილი.

გვხვდება, ასევე, სახელები: ნარა, ნარიქ, ნარო.

ნარიკაშვილი ქართული გვარ-სახელია.

რუსულ საბუთებში ზოგჯერ გვარი ნარიკოვადაა ჩაწერილი. ასეთი ბედი ეწია, სამწუხაროდ, ქართულ გვართა გარკვეულ ნაწილს.

ნარიკაშვილს ნარეკლიშვილთან არანაირი კავშირი არ აქვს.

საქართველოში 162 ნარიკაშვილი ცხოვრობს: გორში – 112, თბილისში – 39, რუსთავში – 7. არიან სხვაგანაც.


ქალიაშვილი - Qaliashvili


ქალ ფუძიდან ბევრი სახელია ნაწარმოები. სწორედ ქალი დასდებია საფუძვლად და გაჩენილა მისგან წინაპარ ქართველთა საკუთარი სახელები ქალალა, ქალდან, ქალურა, ქაილ, ქალა, ქალაია, ქალთათავი, ქალთამზე, ქალია, ქალიკა, ქალიკელი, ქალილა, ქალიმათ.

აქედანაა ნაწარმოები გვარები ქალებაშვილი, ქალიაშვილი.

მეჩვიდმეტე საუკუნის მესამე მეოთხედში მოიხსენიება ასევე გვარი ქალიძე.

ზემოთ ხსენებული გვარის წარმომადგენლები ყველანი ქართველები და მართლმადიდებლური სარწმუნოებისანი არიან.

საქართველოში 406 ქალიაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 144, თელავში – 30, ბორჯომში – 21. არიან სხვაგანაც.


შინგაზრდილაშვილი-მელიქიშვილი - Shingazrdilashvili - Meliqishvili


ერთ-ერთი ვერსიის მიხედვით, შინგაზრდილაშვილების წინაპრები მელიქიშვილები არიან. როგორც ისტორიული წყაროებიდან ჩანს, მელიქიშვილთაგან აღებული მეტსახელი – შინგაზრდილა – გაუგვარდათ. შემდეგ კი, მიზეზთა გამო, შინგაზრდილოვებად ჩაუწერიათ. შინგაზრდილოვი რუსიფიცირებული გვარია. მკითხველმა იცის, რომ რუსულ საბუთებში შეტანილი გვარები, რომლებიც სუფიქსი შვილით იყო დამთავრებული, მოაცილეს და მას ფორმატი ოვი დაამატეს, ანუ, ასე გააფორმეს. ასეთი ბედი გაიზიარეს როგორც ქართულმა, ისე სომხურმა, ოსურმა და აფხაზურმა გვარებმა.

ასევე, მელიქიშვილიდან ნაწარმოები გვარებია: მირიმანაშვილი, მირიმანიძე, იავანგულაშვილი, მელქუაშვილი და ასე შემდეგ.

საქართველოში 48 შინგაზრდილაშვილი ცხოვრობს: თელავში – 23, თბილისში 11, გურჯაანში – 4.


ვეფხიაშვილი - Vefxiashvili

გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი ვეფხია, ვეფხვია. ამავე ძირისაა გვარი ვეფხვაძე.

ბურდიაშვილის კრწანისს 1721 წელს, მოიხსენიება მამულა ვეფხიაშვილი.

1995 წლის მონაცემებით, საქართველოში დაფიქსირებულია 20 ვეფხვიაშვილი: თელავში – 7, თბილისში – 3, რუსთავში – 2. არიან სხვაგანაც.


არდიშვილი - Ardishvili

არდიშვილის ფუძეა საკუთარი სახელი არდი, რაც ურარტუს ქვეყანაში მზის ღვთაების სახელია. მზეს ქართულად ოდესღაც „არდი” უნდა რქმეოდა. სიტყვა „არდადეგი” კი, მზის დგომის დღეს აღნიშნავდა.

1886 წლიდან სოფელ წინწყაროში, არდიაშვილები ბერძნებად არიან ჩაწერილები და არუდოვის გვარს ატარებენ.

არდიაშვილები მცირერიცხოვანი გვარია.

საქართველოში 29 არდიაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 15, ქუთაისში – 14.


ზარიძე-ჯამაგიძე-კარელიძე-ჩაჩუნაშვილი-სისველაური-სისველაშვილი - Zaridze-Jamagidze-Karelidze-Chachunashvili-Sisvelauri-Sisvelashvili


გვარიდან ზარიძე მომდინარეობს გვარი ჯამაგიძე. 1842 წელს, ერთ-ერთ ჯამაგიძეს სახელად ერქვა „ზარიძე”. სახელი „ზარიძე” დადასტურებულია ბადაგიძეების, ზაქაიძეების, ასტამაძეების, კარელიძეების გვარებში.

მეთვრამეტე საუკუნის მეორე ნახევრის დავთრების მიხედვით, ერთ-ერთ კარელიძეს ზარიძე ერქვა. ეთნოგრაფიული მონაცემებით, ქსნის ხეობაში მოსახლე კარელიძეები ზარიძეებიდან წარმომავლობენ.

სისველაური-სისველაშვილების გვარის ძირიც გვარი ზარიძეა. გადმოსახლებულები არიან ღუდიდან. გიორგი ზარიძე გვარით ჩაჩუნაშვილი იყო მემკვიდრედ თელათაგორს ნასახლები.

„წირდალს მცხოვრებ ზარიძე გულბაათს ჰყავს განაყოფი შიორშა, რომელთან ერთადაც ალექსანდრე მეფემ ის შესწირა სვეტიცხოველს”(1570 წელი).

საქართველოში 1 103 ზარიძე ცხოვრობს: თბილისში – 800, თიანეთში – 167, რუსთავში – 136.

371 ჯამაგიძე: თბილისში – 181, თიანეთში – 162, გარდაბანში – 28.

683 კარელიძე: გორში – 616, თბილისში – 36, ახალგორში – 31.

74 სისველაშვილი: დუშეთში – 62, თბილისში – 8, მცხეთაში – 4.


სერგია - Sergia

გვარი სერგია მომდინარეობს მამაკაცის საკუთარი სახელიდან – სერგი. გვხვდება, ასევე, საკუთარი სახელი სერგია.

არსებობს სასერგიო – ანუ, უბნები ზემო საფარცვანოსა და ციზეთში.

1569 წელს შედგენილ შეწირულობის წიგნში აღნიშნულია, რომ ხოფის ღვთისმშობლისთვის შეუწირავთ კაკულიაი სერგია.

1616-1621 წლებში, „საცაიშლო დავთარში” დასახელებულები არიან ცაიშის მცხოვრებლები: მასხულია სერგია, ხუხული სერგია, ჯგევშია სერგია, გეგელია სერგია, ხუხულია სერგია, გვანობა სერგია და ასე შემდეგ.

„სერგი – ლათინურიდან ნასესხები სახელია. მისი კნინობითი ფორმაა სერგია და ის გვარადაც გვხვდება”, – წერს ზურაბ ჭუმბურიძე.

საქართველოში 365 სერგია ცხოვრობს: თბილისში – 44, სენაკში – 37, ზუგდიდში – 20. გვარი გვხვდება სხვაგანაც.