ზელიმხან უძილაური - Zelimxan Udzilauri

ეშმაკი და ბძაშვილი

(eshmaki da bidzashvili)


დასაწყისშივე ვურჩევთ მკითხველს, _ სულ ერთია, მას ღმერთისა და ეშმაკის არსებობა სჯერა, თუ არა, ეშმაკის განდევნის ლუთერისეულ მეთოდს კი არ მიმართოს, არამედ მამა-პაპური პირჯვარი დაირტყას.

ხოლო ვისაც ლუთერის ექსორციული პრაქტიკის თაობაზედ არაფერი სმენია, მოვუთხრობთ: ეს გერმანული რეფორმაციის პატრიარქი და, ზოგადად, პროტესტანტიზმის მამამთავარი(1483-1543) თავის მოწაფეებს ურჩევდა, ეშმაკი თუ გეწვევათ, უცებ ჩაიხადეთ და უკანალი ანახეთ მას, თანაც, თუ მოგიხერხდებათ, მიაქარეთო! ეს უკანასკნელი ქმედება ლუთერს მაიცდამაინც არ უნდა გასჭირვებოდა, რადგანაც მას მომნელებელი სისტემა არ უვარგოდა. ცნობილია, რომ ლუთერს არაერთხელ გასჩვენებია ეშმაკი; ტიურინგიის ვართბურგში, ამ პროტესტანტულ ”მექაში”, _ დღესაც აჩვენებენ ადგილს, სადაც ლუთერმა ეშმაკს სამელნე ესროლა რამდენჯერმე შეაჩვენა, რის შედეგადაც ეშმაკს აღარაფერი დარჩენოდა, გარდა იმისა, რომ იქიდან ”შემტყდარიყო”. სანამ გაქრებოდა, მას ერთი გნიასი აუტეხია, თანაც ისეთი მყრალი გაზები გაუშვია, რომ ლუთერი თვითონაც იძულებული გამხდარა, რამდენიმე დღით იქაურობას გასცლოდა. ალბათ პატივი დასდო და ლუთერს რომელიმე განსაკუთრებული კალიბრის, ჯილა ეშმაკი ეწვია და არა უბრალო მაცილი, ჭინკა თუ მაჯლაჯუნა.
უცნაურია, რომ ფსიქოანალიტიკოსებმა, რომელნიც ადამიანის სულის უხილავ სიღრმეებს იკვლევენ, უხილავი ღმერთის, ეშმაკის არსებობისა არაფერი უწყიან. მათი აზრით, უხილავი უხილავშია, ე.ი. ადამიანის სულშივეა დაბუდებული ღმერთიც და ეშმაკიც. ერთიც და მეორეც ადამიანური პროექციაა; ადამიანი ადამიანობის საუკეთესო თვისებებს ”ღმერთს” მიაწერს, ყროლსა და ვიგინდარულს კი _ ”ეშმაკს.” ჩვენ კი ვფიქრობთ, როცა წარმოდგენის ძალა რეალურია, მნიშვნელობა აღარც კი აქვს, ის, რაც წარმოიდგინება, ღმერთია თუ ეშმაკი, მართლაც იარსებებს თუ არა. თუ ღვთის სახელით ან თავისით, რწმენით თუ ურწმუნოდ სიკეთეს იქმს კაცი, მაშინ ღმერთიც არსებულა. ხოლო თუ ბოროტება ბოგინობს, სულ ერთია, ადამიანის ან ”ეშმაკის” ხარჯზე, მაშინ ეშმაკის არსებობასაც გზა ეხსნება. ასეა თუ ისე, ”ღმერთში” სიყვარულის ობიექტი განსახიერდება, ”ეშმაკში” _ სიძულვილისა. ლუთერს სძულდა თავისი ტირანი მამა; სძულდა ავტორიტარული ”წმინდა მამა” ანუ რომის პაპი; სძულდა თავისი ქრისტესმიერი ძმები _ თანამოსაგრე რეფორმატორები, მაგალითად ცვინგლი; სძულდა ერაზმუს როტერდამელი; სძულდა მოჯანყე გლეხები და საერთოდ ყველა, ვინც მას არაფრად აგდებდა. ამიტომაც შეუჩნდა ლუთერს _ ამ პარანოიდულ მოძულეს ”ეშმაკი” _ ასკვნიან ფსიქოანალიტიკოსები(შეად. მაგალითად იოსებ რათნერი, ”ღრმა ფსიქოლოგია და რელიგია”).

ვინ უფრო გონიერი იყო და გონივრულად მოექცა ეშმაკს, ლუთერი, ვინც ლამისაა მთელი ევროპული განვითარების თავსაკიდურ ლოდად გამოაცხადონ თუ ერთი ფშაველი კაცი, გვარად ბოძაშვილი, თავად მკითხველმა განსაჯოს. __
ბოძაშვილს, სახელად სახელოვანს, არცთუ დიდი ხნის წინათ, სოფელ საშავარდნეში უცხოვრია. ბოძაშვილს მაინცდამაინც არავინ სძულდა, ერთი ლახატოელი ქალი კი ძალიან ჰყვარებია.
ბოძაშვილსაც ესტუმრა ერთხელ ეშმაკი, ქალადქცეული; ეშმაკმა ბოძაშვილს გამოჯავრება ანუ ფშაურად, ”კირცხება” დაუწყო; დაახველებდა ბოძაშვილი, დაახველებდა ეშმაკი; გაივლიდა ბოძაშვილი, გაივლიდა ეშმაკი; დაჯდებოდა _ დაჯდებოდა; ადგებოდა _ ადგებოდა; იტყოდა რამეს _ იტყოდა ეშმაკიც იგივეს. აღარა და აღარ მოეშვა.
ადგა ბოძაშვილი და აი რა მოიფიქრა, ”მოიეშმაკა”: დაგრიხა საბელი და ყასიდად დაიხვია ხელებზე, ფეხებზე, ვითომ თავი შეიკონა. ადგა ეშმაკიც და იგივე მოიმოქმედა, მართლა შეიკონა თავი. ბოძაშვილსაც ეს უნდოდა, მაშინვე მიმოყარა საბლები, ამოიღო დანა და გაკოჭილ ეშმაკს ფრჩხილები დააჭრა. ფრჩხილები ბოძაშვილმა ნამგლის სათითურაში ჩაყარა და მაღლა კარადის თავზე შემოდო, თან ზედ ჯვარი დაადო, რომ ეშმაკი ვერ მიჰკარებოდა. ამით ბოძაშვილმა დაიმორჩილა ეშმაკი, ეშმაკს ეშმაკობის ძალა, ფრჩხილები რომ აძლევდა, წაერთვა.

ზემოთხრობაში საოცარი და დაუჯერებელი არაფერია; საზოგადოდ ცნობილია, რომ ეშმაკი იმიტატორი ანუ მაკირცხიაა. ვინაიდან მას თავისი არსი და მეობა არ აბადია, ის ან ღმერთს ჰბაძავს, ან ადამიანს. ეშმაკი რომ გრძელ ფრჩხილებს იზრდის, ესაც ცნობილია; საერთოდ, სხეულის გამონაზარდი, _ ფრჩხილი თუ თმა, _ რაღაც შეუცნობელ ძალას ატარებს, დიდ ფიზიკურ თუ სულიერ ძალას; გავიხსენოთ თუნდაც ბიბლიური სამსონის ეპიზოდი.
ერთი სიტყვით, თეორიებს რომ არ გადავყვეთ, ბოძაშვილმა ეშმაკი პრაქტიკულად დაიმორჩილა. არათუ მხოლოდ სოფელ საშავარდნეში, არამედ მთელ ფშავის ხეობაში დღესაც ყველა მოგითხრობთ ეშმაკისა და ბოძაშვილის ამბავს. ბოძაშვილმა ის ეშმაკი დასვა სახლში და ამუშავა, ართვევინებდა, აქსოვინებდა, რძეს ადღვებინებდა... ეშმაკი ყველა შინაურ საქმეს მშვენივრად ართმევდა თავს, სიბეჯითით ცნობილ ფშაველ დედაკაცს არაფრით ჩამოუვარდებოდა. ბოძაშვილს დოვლათი დაუგროვდა, ბოძაშვილის ცოლს ჯაფა შეუმსუბუქდა, ბალღებს კი ისე ლამაზად მოქსოვილი პაჭიჭები და ჯუბები ეცვათ, ყველა მათ შეჰნატროდა.
ხუთმა თუ ექვსმა წელმა გასტანა ასე. ბოძაშვილი ხშირად ”ავლებდა თვალს” ეშმაკს. განსაკუთრებით მაშინ, როცა შინ არავინ იყო. მაგალითად, ცოლი და ბალღები თუ მაღლა მთას, სათიბ-სახვეტს იყვნენ...

შესაძლებელია მრავალი დეტალი გამომრჩა ეშმაკისა და ბოძაშვილის ურთიერთობიდან; მაგრამ ეს დეტალები ფშავში ისედაც კარგად იციან, მაგალითად, ხნიერმა ქალბატონმა ნინო ბოძაშვილმა _ ამ მოთხრობის პირველწყარომ.
ჩვენ კი გვინდა,რომ ეშმაკისა და ბოძაშვილის შესახებ საკუთარი აზრიც გვქონდეს! _ დასაწყისში, ლუთერის ქვემოთ ტყუილად არ ვთქვით, ბოძაშვილს ჭაბუკობისას ერთი ქალი ძალიან ჰყვარებიაო. ის ქალი, ლახატოელი მზისთანდარი _ ისეთი ლამაზიიი, კალმით დახატული! _ თავის მამას, მდიდარ მეცხვარე ხარანაულს ბოძაშვილისთვის ვერ გაუმეტებია; ამიტომაც დაშორიშორებულან; რაღა დაჰრჩენოდათ, ბოძაშვილი დაოჯახებულა, მზისთანდარს კი გათხოვება აღარ უფიქრია. გავიდა თხუთმეტი წელი. სახელოვანი და მზისთანდარი ერთხელაც ხატობას შეხვდნენ ერთმანეთს და ძველი სიყვარული ისევ ცეცხლივით აგიზგიზდა! რა მოვიფიქროთო!? ჭკუა და ეშმაკობა არც ერთს ჰკლებია, არც მეორეს: მზისთანდარს ძმებისთვის უთქვამს, სიზმარი ვნახე, მოლოზვნად უნდა წავიდეო, და როგორც დათქმული ჰქონდათ, ქოქომიანი, თავმანდილდაგრუშნილი ბოძაშვილს სახლში გამოსცხადებია. ბოძაშვილსაც უკეთესი რა უნდა ექნა, დააჭრა ფრჩხილები ”ეშმაკს” და შეუდგა მასთან სანატრელ, თუმცაღა ფარულ სიამტკბილობას. რამდენი ტკბილი ღამე გაუტარებიათ ერთად მზისთანდარსა და სახელოვანს, ვინ მოთვლის! ასე შესანიშნავად შეიძლება გამოიყენოს კაცმა მეზობლებისა თუ შინაურების ცრუმორწმუნეობა, თუკი მას სიყვარულის ცეცხლთან ერთად მოხერხებაც არ აკლია! ”სოფელი ღონიერია, თუ კაცი გონიერიაო” _ ამაზე თქმულა.
ეჰ,სოფელი განა ვისმე დიდხანს ახარებს?
ბოძაშვილის სიდედრი ცოტა არ იყოს მიხვედრილი, ბევრს მიხლილ-მოხლილი ქალი ყოფილა. იმ მართლაც ეშმაკსა და კუდიან დედაბერს რაღაც უყნოსია და თურმე ძალიან გამომცდელად აკვირდებოდა მზისთანდარის მაქციერობას. დედაბერმა შენიშნა: თუ ცოლს გაჰგზავნიდა სახვეტს, შინ რჩებოდა ბოძაშვილი, თუ _ ”ეშმაკს”, თან მიჰყვებოდა. ბოძაშვილი ამას იმით ხსნიდა, რომეო, ”ეშმაკს თავ არ გაჰნებდებაო!”

მოსვლა მოიფიქრა გრძნეულმა მზისთანდარმა, წასვლას ვერ მოიფიქრებდა?
ერთხელაც ბოძაშვილს სტუმრებია ერთი გადაკარგული, რეტიანი ცოლისძმა, ვისაც ბევრი არაფერი გაეგებოდა არც ღმერთისა და არც ეშმაკისა. მზისთანდარი შინ მარტო მჯდარა და თურმე მატყლსა სჩეჩს. უთქვამს მზისთანდარს იმ რეტიანისთვის: ”არიქა, ძმიაო, ბარკალ გამიბუჟვდა, ვერ ავდგები, ემა კარადის თავზე რო სათითურა ძე, ეგ მამაწვადეო!”
რახან თავისი ფრჩხილები მოიგდო ხელში, რაღა გააჩერებდა ეშმაკს, მაშინვე გამქრალა...

ვინ იცის, იქნებ შეერთების ახალი ხერხიც მოიგონეს მზისთანდარმა და ბოძაშვილმა _ იმ სიყვარულის გმირმა, სახელოვანმა?
სიყვარულს ეგრე, უქმად რა დააყენებს?!

01.07.2003/15.12.2009.


მადლობა უფალს, რომ არსებობ

მადლობა უფალს, რომ არსებობ

(madloba ufals, rom arsebob)

სიკვდილი? ხშირად მინდება
სიცოცხლე? არ ვიცი ხანდახან
სულ ცოტა ალერსი მჭირდება.
რომ არ შევიშალო თანდათან
ხანდახან ხარხარი მინდება
ყვირილი მინდება ხანდახან,
ხანდახან გულიც კი მისკდება,
ლამის შევიშალო თანდათან
ხანდახან სიშორე მაგიჟებს
ჭკუაზე ვიშლები თანდათან
ხანდახან არავინ მჭირდება
მარტოობა მშლის თანდათან.
მადლობა უფალს, რომ არსებობ
ცოდვები შემინდე ხანდახან
მე შენი სიცოცხლე მჭირდება
რომ არ შევიშალო თანდათან..


ზელიმხან უძილაური - Zelimxan Udzilauri

ინდოელი გოგონა და “ფიცრის ძია”

(indoeli gogona da "ficris dzia")


ინდოეთის ვრცელი სუბკონტინენტის ერთი ღარიბი და მიყრუებული, უფოსტო, უელექტრონო, უკანცელარიო სოფლის, თუ ზუსტად მახსოვს, პაშრიპურას სკოლამდე ექვსი წლის თამილას “ქალის ჭალა” უნდა გაევლო. თამილა ბებიასთან და დედასთან და თავის ხუთ თუ ექვს ძროხასთან ერთად სოფლიდან ორიოდე ვერსის მოშორებით ცხოვრობდა, ”პალმის ფერდობად” წოდებულ მაღლობზე. ამ მაღლობს მხოლოდ თამილასიანებიღა შემორჩნენ, ისინიც დღე-დღეზე პაშრიპურას ანუ, როგორც ოფიციალურად ერქვა, პაშრიპურასკარს უნდა გადასახლებულიყვნენ. მხოლოდ თამილას მამის ჩამოსვლასღა ელოდნენ. ორი წელია, რაც ჯანვაჰი სიღარიბე-სიდუხჭირეს საზღვარგარეთ გაექცა. შორიდან როგორღაც მოაწვდინა ხმა ჯალაფობას და შეატყობინა: ერთ ინდურ სასადილოში მზარეულის დამხმარედ მოწყობილა და მომავალ ზაფხულს შინ უნდა დაბრუნებულიყო; ძალიან მონატრებია თავისი პატარა გოგონა, რომელსაც ის ბუნდოვნად თუ ახსოვდა.
ქალის ჭალაზე, სადაც ადრე პირსისხლიან ქალღმერთ ქალის ტაძარი მდგარა _ ცნობილი ადამიანური მსხვერპლშეწირვით _ აგერ, ორი თუ სამი წელიწადია, რაღაც უცნაური თემი დასახლდა. ისინი რომელიღაც შორეული პროვინციიდან მოვიდნენ და ინდოეთში ყველაზე შეურაცხ კასტას, პარიას, ე.ი. ხელოსანთა ფენას ეკუთვნოდნენ. როგორც ცნობილია, ინდოეთში სოციალურ ცხოვრებას კასტობრივი სისტემა აწესრიგებს. პარიებს გლეხები აღემატებიან თავისი სოციალური სტატუსით, გლეხებს_ მეომრები, ყველაზე მაღლა კი დგას სამღვდელოება_ ბრაჰმანობა არისტოკრატიითურთ.
საძოვრად გამოუსადეგარ, პაშრიპურასკარის განაპირა ქალის ჭალაზე დაიდგეს თავისი ქოხ-მახები თორმეტმა თუ ცამეტმა პარიამ. რამდენიმე მათგანს ცოლიც ჰყავდა და ამიტომაც გამვლელ-გამომვლელი პარიათა სახელდახელო ახალშენიდან ერთი-ორი მშიერი ჩვილის ღნავილსაც მოჰკრავდა ყურს. ადგილობრივმა მოსახლეობამ კარგად იგუა პარია-ხელოსნები, რადგანაც ისინი შრომისმოყვარეობითა და უჩვეულო პატიოსნებით გამოირჩეოდნენ; თავიანთ ხელობასაც დიდ ფასს არ ადებდნენ, რომ იტყვიან, დღის ლუკმაზეო, ისე მუშაობდნენ; ერთი დოქი რძის ფასად ხან ერთ მაგიდას ან პატარა კარადას ამზადებდნენ. პაშრიპურას საკუთარი, კუსტარულად მოწყობილი სამხერხაო ჰქონდა და ამიტომაც სადურგლო მასალის შოვნა იქ არ ჭირდა. წარმოშობით პარიებიც ინდოელები იყვნენ, თუმცაღა, როგორც აღვნიშნეთ, ერთ-ერთი შორეული პროვინციიდან; ისინი ინდოელთა ერთ-ერთ ძირითად ენაზე, ბენგალიურად საუბრობდნენ, ყველას ინდური სახელები ერქვათ. მაგრამ რაც ადგილობრივ გლეხობას, ცოტა არ იყოს, ეუცხოვებოდა, იყო შემდეგი: ისინი შინაურულად ერთმანეთს სხვა სახელებით მიმართავდნენ, მაგ: პეტრე, იოანე, ლუკა... მათ შორის ყველაზე ბეჯითსა და გამორჩეულს, რომელსაც კარვების ქსოვა და საძროხე ბაგების მოწნელვა ეხერხებოდა, პავლე ერქვა.
ხოლო რაც პაშრიპურასკარელებს კიდევ უფრო მეტად აოცებდა და მათს ისედაც განვითარებულ ფანტაზიას ზურგის ქარივით მიაქანებდა, იყო პარიათა უცნაური რელიგია. ისინი არც ერთ ინდურ ღმერთს არ ეთაყვანებოდნენ. ზოგნი ამბობდნენ, ისინი ოდესღაც ქალღმერთ ქალის მიმდევრები ყოფილან და მას დღესაც ფარულად ჩვილებს სწირავენო! კიდევ კარგი, ეს ჭორი, თავიდან რომ გავრცელდა, ნელ-ნელა დავიწყებას მიეცა, რადგანაც პატარა პარიებს თუ არ ემატებოდა, არავინ აკლდებოდა.
მხოლოდ ერთი ღმერთის განდიდება ცოტა არ იყოს უცნაურად ეჩვენებოდა პაშრიპურლებს, მაგრამ ჭკვიანი ინდოელი გლეხები ამას რაციონალურ ახსნას უძებნიდნენ: “ხელოსნების გონება ვიწროა, გული კი_ დახშული, ამიტომაც მათ ერთზე მეტი ღმერთის არსებობა ვერ წარმოუდგენიათ”. გარდა ამისა, გლეხები არ ივიწყებდნენ რელიგიის ეკონომიკურ დიმენსიასაც. _ პარია-ხელოსნების სიღატაკე და სიდუხჭირე თვით სიღარიბით სახელგანთქმულ იქაურობასაც კი აოცებდა: “ მათ ერთი ღმერთისთვის შესაწირავიც კი არაფერი აქვთ, რა უნდა შესწირონ მეორეს, მესამეს და მეათეს?” პარიებმა სავალი ბილიკის შორიახლოს წნელით მოქსოვილი პატარა სამლოცველო ჩადგეს, რომელშიაც მუდმივად კანდელი ბჟუტავდა. სანთელი მათთვის მიუწვდომელი ფუფუნება იყო; კანდლის ზეთად პალმის წვენს იყენებდნენ, ძაფად კი_ ქოქოსის დაწნულ ტყავ-ქერქს.
ლასტურა სამლოცველოს ღია კარიდან კარგად მოსჩანდა პავლესა და ლუკასგან ორ დიდ გარდიგარდმო ფიცარზე გამოხატული კაცი, ხელებზე და ფეხებზე რატომღაც ლურსმნებდაკრული. ინდოელ გლეხებს პარიათა ამ “გონებამახვილობაზე” ეცინებოდათ: ეგ ერთი ღმერთი ჰყავთ და მაგასაც ფიცარზე ალურსმავენ, “არსად გაგვექცესო!”.
დილაობით, როდესაც პარიები წესისამებრ თავიანთ ლასტურაში სალოცავად იკრიბებოდნენ, და ლასტურას კარი, ჩვეულებრივ, ღია იყო, სკოლისკენ მარტოდ მიმავალი თამილა ყოველთვის ხედავდა “ფიცარზე მიკრულ ძიას”. თამილას ის ძია კიდეც ეცოდებოდა, კიდეც ეშინოდა მისი, მაგრამ ყველზე მეტად პატარა ინდოელში ყოვლისმძლეველი ბავშვური ცნობისმოყვარეობა ღვიოდა... იქით რომ არ გაეხედა, არ შეეძლო; თამილა თითქმის ყოველდღე, სულ რამდენიმე წამით ხედავდა “ფიცრის ძიას”, როგორც თვითონ შეარქვა მას თავის ბავშვურ გონებაში. ის ჩქარ-ჩქარა, ლამის სირბილით გაივლიდა ხოლმე ბილიკის ამ მონაკვეთს, ზურგზე გუდით, ლასტურასკენ თავმიბრუნებული; ეჩვენებოდა, რომ ფიცრის ძიაც უყურებდა მას; თამილა ამ დროს ისე ღელავდა, რომ გული ყელში ებჯინებოდა, მაგრამ მაინც ძიასკენ იყურებოდა. თითქოს ვიღაცას აგონებდა ის ძია_ ბუნდოვნად შემორჩენილს ხსოვნაში, მაგრამ ვის?! მთელი წელიწადი პირველკლასელმა თამილამ ამ შთაბეჭდილებით იარა.
ცხელი ზაფხული რომ დადგა და სკოლიდან დაითხოვეს, მეორე დღესვე დედამ და ბებომ მას ძროხები გადააბარეს სამწყემსოდ; ქალები თვითონ სახლის დალაგება-დასუფთავებას, ეზო-კარის გალამაზებას შეუდგნენ, თადარიგი დაიჭირეს, ხუმრობა ხომ არ იყო: ერთ-ორ კვირაში მათი ქმარი და შვილი უნდა დაბრუნებულიყო; ბოლო მოეღებოდა მათს ამდენ სიდუხჭირეს, სოფლიდან განაპირობას, წვალებასა და ჯახირს, პატარა თამილას ასე შორიდან სიარულს სკოლაში.
თავისი მწყემსობის მესამე დღეს, საღამო ხანს, ძროხები რომ მორეკა შინ, თამილა უცებ ავად გახდა. მიტკლის ფერი დაედო, მაღალმა სიცხემ გათანგა, მთელი ღამე ვიღაც “ფიცრის ძიას” აბოდებდა, დილისათვის კი უცებ დამუნჯდა. ის ღამე დედამ და ბებომ მის საწოლთან თეთრად გაათენეს.
რა ღონე არ იხმარეს მეორე დღეს: შელოცვებიო, შინაური წამლებიო, ოფლის მოდენაო... ღმერთებს შესაწირავი აღუთქვეს. მაგრამ ბავშვი სააქაოსკენ მაინც ვერ მოაბრუნეს. ერთ კვირაში სანთელივით დადნა თამილა, ლუკმას არ იკარებდა, წყალსაც ძალისძალად ასმევდნენ... დედამ და ბებომ თითქმის მთელი იმედი გადაიწურეს; თამილა ხმას არ იღებდა, ენა ჩაუვარდა და ეს ენაჩავარდნილობა იყო, იმედის ნატამალსაც რომ აღარ სტოვებდა. დროდადრო გაახელდა თვალს დასიცხული და მხოლოდ ოხრავდა.
თამილას მამა დაბრუნდა. რა ჭრელი კაბები და სანდლები აღარ ჩამოიტანა თავის პატარა გოგონასთვის, მაგრამ ვაი ამ დაბრუნებას, ცოლი და დედა ტირილით მიეგებნენ: კიდევ კარგი, ცოცხალს მოუსწარიო!
მძინარე თამილას შუბლზე მამის ცხელი ცრემლი დაეცა! თვალები გაახილა, ბავშვის თვალებს უცებ რაღაც დიდი გაოცება და სიცოცხლე დაეუფლა, თამილას მეხსიერებაში წამის მეათედში გაცოცხლდა, აღსდგა ის ბუნდოვანი ხსოვნა, რაც ზემოთ ვახსენეთ და თამილამ მთელი ხმით, მთელი სიხარულით წამოიძახა: “ფიცრის ძია, ფიცრის ძია, მამი, მამი, შენა ხარ?! ის ძია, ფიცრის ძია შენა ხარ, მამი?! მამი... მამი”...

19. 06. 2003


ვდუმვარ ხანდახან

ვდუმვარ ხანდახან

(vdumvar xandaxan)


ვდუმვარ ხანდახან, მებუტება დაღლილი ბაგე,
"ეხლა სადა ხარ,
ვისი სულის სამყაროს აგებ?",
თვალნათლივ ვხედავ,
მეურჩება მაინც გონება,
ვერაფერს გბედავ,
მავსებს ეჭვი და დაღონება.
არადა ვიცი, მაგრამ მაინც ვფიქრობ და მიჭირს,
არ მჯერა ფიცი,
კაცთა ნდობის დავკარგე ნიჭი.
"იქნებ ერთი ხარ?!"-
არ მგონია, ყველა ერთია,
"ვითომ ღმერთი ხარ?!"-
შეუმცდარი მხოლოდ ღმერთია.
ვდუმვარ ხანდახან,
გავუყუჩდე სიყვარულს უნდა,
"ეხლა სადა ხარ? "-
ჩემს დუმილში მომეხმე, მსურდა..



ზელიმხან უძილაური - Zelimxan Udzilauri

მანანას სიყვარული

(mananas siyvaruli)


კვდებოდა ამირანი.
საბურთალოზე, მზის ჩასვლის ხანს, თავისი ბინის აივანზე, ძველ მოჩუქურთმებულ ტახტზე იწვა ერთი, ჯერაც ახალგაზრდა კაცი და თავისთვის, ჩუმად კვდებოდა.
კვდებოდა ზუსტად თავისი დედის ხნის, როგორც „ჩაუთქვა“, სამოცდახუთი წლის. დიდი ხნის სიცოცხლე არც უნატრია. მანანასთან ეჩქარებოდა. ოცი წელია, რაც მანანასკენ მიიჩქაროდა. იცოდა, დედა და მანანა ერთად მოეგებებოდნენ.
- „მანანა, სულო ჩემო, როგორ მომენატრე, როგორ დავიღალე, შენ ხომ ერთადერთი ქალი იყავი ამქვეყნად, ვისაც ვუყვარდი, ვისაც მართლა ვუყვარდი!..“
ლექსის დაწერაც სცადა ერთხელ ამირანმა. არ გამოუვიდა, ერთი რითმის მეტი არ გამოუვიდა, უამრავი ცრემლი დააღვარა ქაღალდს და სულ ეს იყო მისი ლექსი: „ქალი-ფიქალი.“ მანანა ფერმკრთალი იყო, სიარულისას ნისლს ჰგავდა, უცნაურად დაბნეულს, გაფანტულს თითქოს ეთეროვანი სხეული ჰქონდა. იქნებ სიყვარული აბნევდა? ახლაც, სულს რომ ჰლევს, თვალწინ უდგას ამირანს თავისი თანაკურსელი მანანა, ხედავს: ინსტიტუტის წინ, ჭადრის ქვეშ დგას თვითონ, მანანაც საიდანღაც გამოჩნდა უცებ, მოდის მისკენ, მოდის ნისლივით. ამირანი დგას და არაფერი ესმის, „ბატია“(ეს სახელი ამირანს მანანას მეგობრებმა შეარქვეს). მანანა სევდიანად იღიმება, რაღაც ძალიან უბრალოს, ძალიან ამქვეყნიურს ეკითხება, თითქოს განგებ აუბრალოებს ყველაფერს, რათა ამირანი დაარწმუნოს, რომ ეს ყველაფერი ნამდვილია, ყველაფერი ახლა, ამწუთას ხდება...
„ეჰ, ბატი ვარ მართლაც, როგორც იქნა, ერთხელ დავიბადე ამ უსასრულო ჟამთასვლაში, ერთ ქალს ვუყვარდი დიდი, ნამდვილი სიყვარულით და ისაც ვერ შევიშნოვე!“
სამოცდახუთი გრძელი წელიწადი იცხოვრა ამირანმა. ზოგ მიზანს მიაღწია, ზოგს - ვერა; პროფესიაც გამოიცვალა. არეული დროც მშვიდობიანად მოინელა. მდიდარი არ ეთქმოდა, არც ღარიბი იყო. ლაზათიანი კაცის სახელით იცნობდნენ, მეგობრების სულსა და გულს. დროც ატარა ჩვეულებისამებრ, ისე რააა! - გული იჯერა. ცოლიც კარგი შეხვდა, ოცდაათი წლისამ ოცდაორის თბილი, საამო, ზომიერად თქვირი თამთა შეირთო. ქალ-ვაჟიც ლამაზი გამოუვიდა - ცოტნე და ნაილი. ცოტნე თავიდან დარდიმანდობდა, მაგრამ ბოლოს დაჭკვიანდა, ცოლი შეირთო და უცებ ტყუპი ვაჟებით გაიხარა ბაბუა ამირანის კეთილმა, თუმცაღა ბოლოდროს ცოტა სნებაშეპარულმა გულმა. ამირანი და მალხაზი ბაბუას „გულები“ და „ბურთები“ და „მნათობები“ და ვინ მოთვლის, კიდევ რანი არიან! ბედნიერი კაცი იყო ამირანი!
„ბედნიერი?“
- „ამირან, შენმა ძველმა თანაკურსელებმა დაგირეკეს, საფლავზე მივდივართო... მანანა...“
ეს ამ ოცდაათი წლის წინათ იყო. რატომ, როგორ, როდის? „ღვიძლი?“ კარგა ხანი იყო, ამირანს მანანა აღარ ენახა, ხუთი, იქნებ ათი წელიწადიც.
„ნეტავ როგორ შეძლო მანანას დავიწყება, რატომ ვერ დაინახა მანანას სიყვარული? როგორ არ დაინახა, მანანამ სიყვარული აშკარად აგრძნობინა, მაგრამ მან არ დაიჯერა, არ უნდოდა და არ დაიჯერა; მანანას დიდი სიყვარულის შეეშინდა, მანანას სიწმინდისა შეეშინდა, ვიღაც მარტივ ქალებს დასდევდა, არ შეეძლო მანანაც ისე, ჩვეულებრივ ჰყვარებოდა. მანანა სულ სხვანაირი იყო, რაღაც დედურიც, რაღაც რაღაც მიღმურიც... სული!.. ჰო, მანანა სულივით იყო...“
მანანა რომ აღარ იყო, მერეღა მოენატრა მას მანანა, ნელ-ნელა მიხვდა ყველაფერს და მოენატრა. მერეღა შეძლო მანანას დიდი სიყვარულის შეცნობა... ყველაფერი მაშინ დაიწყო, როდესაც მანანას მეგობრები მანანას „წერილებზე“ და გაუმხელელ სიყვარულზე ატირდნენ... სწორედ იმ დღეს იყო ეს, მანანას საფლავი რომ მოინახულეს. „რატომღაც“ მასაც უხმეს, იქნებ მანანას სურვილით, დანაბარებით? აღარც კი ახსოვდა მას მანანა, ინსტიტუტის მერე აღარც კი გახსენებია მანანა! უცნაურად გადაივიწყა, მხოლოდ ერთხელ, შემთხვევით, რუსთაველზე შეხვდა, დასხდნენ ბაღში, რაზე ისაუბრეს?..
„ეეჰ ბატი ვარ, ბატი, სიყვარულს კი არა, ვიღაც ავხორც ქალებს დავდევდი, ბიოლოგიურ ინსტიქტებს აყოლილი!“
სასაფლაოზე, მანანას გვერდით, ერთი საფლავის ადგილიც იყო დატოვებული მანანას მამისთვის; მანანას, პატარაობიდანვე დაობლებულს, არც ახსოვდა დედა...
ათი წელი რომ გავიდა მანანას საფლავის მონახულებიდან, მერეღა აეხილა ამირანს საბოლოოდ თვალები. ეს ცოტა უცნაურად მოხდა, გამოცხადებასავით: მან უცებ სინათლეში, დ ღ ე შ ი დაინახა მანანა; მოულოდნელად, მანანაზე რომ არც ფიქრობდა, ისე; მაშინ, ფანჯრიდან სინათლეს გასცქერდა, უბრალოდ იყურებოდა სივრცეში და იმ წამს მოხდა ეს. როგორ? ეეჰ, ამირანს რომ ამის ახსნა შეეძლოს! ერთი ლექსიც კი ვერ დაუწერია!
ოცი წელია მას აქეთ, ოცი წელი, რაც ამირანი მანანა-ნათელში ცხოვრობდა, ამ სანთლად დანთებულ სიყვარულში ცოცხლობდა და იტანჯებოდა.
„არა, არა, იქნებ ისე არც იყო, იქნებ მანანა კი არა, თვითონ იყო თავისი ფიქრებით არაამქვეყნიური და მანანა თავისი უბრალო კითხვებით მის ამქვეყნად დაბრუნებას ცდილობდა? რატომ ასცდნენ ერთმანეთს? ხედავდა, განა ვერ ხედავდა მანანას სიყვარულს, მაგრამ ვერ გაბედა, დიდი სიყვარულის შეეშინდა, ლაჩრულად მოიქცა, თორემ სხვა რა მიზეზია?.. მანანა მისი საფერი იყო: მწყაზარი, სხმარტალა(ეეჰ, ამირანს რომ მანანას აღწერა შეეძლოს!), ქალი-ფიქალი...მაგრამ იქნებ ღვთის ნება იყო ასეთი, რათა ამირანს სიკვდილი გაიოლებოდა?“
ოცი წელია ფიქრობდა ამირანი, ოცი წელი ტიროდა, ნანობდა და ხსნიდა მანანას სიყვარულის გამოცანას. ენატრებოდა მანანა, საფლავიც კი მანანას გვერდით, მის გვერდზე საფლავში წოლაც კი ენატრებოდა.
განა თამთა არ უყვარდა ამირანს? განა თამთა მისი საფერი არ იყო? განა თამთას ეშხი და სილამაზე აკლდა? განა თამთას არ უყვარდა ამირანი?
„მაგრამ ის სიყვარული, მანანას სიყვარული!.. რა იყო მაინც ის სიყვარული? ამოდის მზე, დგება ნათელი. - ეს მანანაა.“
არა, ამირანი კი არ ფილოსოფოსობდა, „მზიან ღამეებს“ კი არ ეპოტინებოდა, ის მართლა განიცდიდა დღის ნათელს როგორც მანანას სიყვარულს, როგორც თვითონ მანანას... ეს განცდა არ იყო ამირანისთვის რაღაც მეტაფორა, არამედ სიცხადე, ცხადზე ცხადი... ამირანს მანანამ მზე დაუტოვა, სიყვარული-მზე. და მას ეს მზე უნდა წაეღო, ისევ მანანასთან მიეტანა. მანანას საიქიოში მზე აკლდა, მკრთალი მზის ქვეშ ხედავდა ამირანი მანანას და თავის საყვარელ დედიკოს - სამოცდახუთი წლის ბაბუცას. მათ იქ ერთმანეთი იპოვეს... იყო ამირანისათვის ეს „წარმოსახვა?“ არა, ის ცხადად ხედავდა ამ ორ ქალს, საიქიოს მკრთალი მზის ქვეშ რომ ისხდნენ რაღაც უცნაურ ოთახში, თეთრი ბროლის მაგიდასთან და ტკბილად მუსაიფობდნენ. იქ მზე არსად ჩანდა, მხოლოდ მისი მკრთალი ნათელი ეფინა იქაურობას. ეს სურათი ედგა ამირანს თვალწინ. ამირანის სიკვდილს აზრი ჰქონდა, მას მზე უნდა წაეღო მანანასთვის...
ოცი წელია, რაც თვალები აეხილა, რაც ეს ყველაფერი იცოდა ამირანმა, ცხადად ხედავდა ყველაფერს. მაგრამ ამირანი როგორღაც ამირანულად უმკლავდებოდა ამ თავის ტანჯვას, არ იტყობდა, მხოლოდ მარტო რომ დარჩებოდა, მაშინ ნებდებოდა ცრემლსა და ტანჯვას, თავის საიდუმლო ცრემლსა და ტანჯვას... ახლაც არავინაა შინ. საყვარელი, ფუმფულა თამთა ბებია „ერთი წამით ვერ ძლებს უშვილიშვილებოდ, უმალხაზ-უამირანოდ!“
და დაჰკრა ჟამმა.
ამირანმა იგრძნო მანანას სუნთქვა სულ ახლოს, დიდი სიყვარული - სულ ახლოს. ამირანი ისევ ოცი წლისაა და დგას ინსტიტუტის წინ, ჭადრის ქვეშ; მოდის მანანა, ნისლივით, სულივით, უმანკო „ქალი-ფიქალი“. –
როგორღაც მოახერხა აივანზე გასულიყო, - არ უნდოდა სახლში დაელია სული, - დედისეულ ტახტზე მიწვა და ჩამავალ მზეს გაუსწორა თვალი. მოუხუჭა, დაუღამა მზეს თვალები, და:
ჯერ ყველაფერი წითლად შეივსო, მერე ამ ბრღვიალა, ყოვლისმომცველ სივრცეში, სადღაც შორს, უსასრულოდ შორს გამოჩნდა რაღაც პატარა, ლურჯი სფერო, რომელიც თანდათან გაფართოვდა, ცისკენ შედრეკილ უშველებელ ღრმულად იქცა და შორიდან ქარიშხლური გრგვინვით შეიწოვა ამირანის სული, ამირანი. - მანანასკენ გაიტაცა. მშვიდად გაჰყვა ამირანი, მზიანად.
- „ დედი, მანანა, მოველ როგორც იქნა, მზეც მოვიყოლე!“

2-4 მაისი, 2003.


ზელიმხან უძილაური - Zelimxan Udzilauri

ნეტავ რა დააშავა?

(netav ra daashava)


ბიჭუნა ქუჩაში ვიპოვე გადაგდებული, ვიშვილე და ჩემ მეგობრად იქცა. ჩემ უცნაურ მომთაბარულ ცხოვრებას კარგად მოერგო. ქართულს ამტვრევდა და ჩემთვის უცნობ სემიტურ სიტყვებს ურევდა ალაგ-ალაგ, მაგრამ ეს ურთიერთობაში ხელს არ გვიშლიდა, პირიქით, მეც გადავიღე მისგან და საუბარს შევუსადაგე. კადოშ, წავედით? წავედით! - მეტყოდა თვალებგაბრწყინვებული. გავიდოდით დიდუბეში მეტროთი, დავსხდებოდით ჩარგლის ავტობუსზე და ჰაიდა კანატიისკენ! ორი სახლაკი მქონდა მოსავლელი, ზენა და ქვენა სოფელში. ზენაში აღარავინ ცხოვრობდა თითქმის, ქვენაში კი ცალი ხელის თითებზე ჩამოითვლებოდნენ შემორჩენილნი. დედა ადრევე დამეღუპა, მამაც რომ გარდაიცვალა, სახლ-კარიც საბოლოოდ დაობლდა და მეც. ვერ გავიმეტე დასანგრევად და გასაპარტახებლად. დიდ დროს ვალევდი, სხვა საქმე კი უკან მრჩებოდა, ვერც სამსახურს მოვეკიდე წესიერად და ვერც პური არსობისა დავიგროვე. მაგრამ მამა-პაპურ სახლში რომ ბუხრის ტკაცუნი მესმოდა ან კიდევ ”ჟეშტის ფეჩის” გუგუნი, ყოველგვარ ამქვეყნიურ სიამეს უდრიდა. ეს ხმები დღესაც ყველაფერს მირჩევნია და ასე მგონია, ჩემი სისხლის ხმაური თუა ძარღვებში. ბედს არ ვუჩიოდი და სულ მღერა-სტვენით ვიკლებდი არე-მარეს, კადოში კიდევ უფრო მახალისებდა. სუსტი იყო და მუშაობა არ შეეძლო, მაგრამ წყალს მაწვდიდა, პური მოჰქონდა და ჰაერსაც კი მიგრილებდა. თიბვით დაღლილი რომ ჩამოვჯდებოდი სახლის დერეფანზე, აიღებდა ძველი სპილენძის ქვაბის თავსახურავს და მინიავებდა... ჰაერი, წყალი, პური... კიდევ რა დარჩა ადამიანისათვის რომ აუცილებელია? მზე? კადოშ, მზეც შენ ხარ-მეთქი ჩემთვის? - ხშირად მიკითხავს. იდგა ჩუმად, მზესავით და იღიმებოდა. წამოიზარდა. დადგა 80 - იანი წლები. მე დავოჯახდი და საპატრიარქოში დავიწყე მუშაობა. კადოში ისევ ჩვენთან ცხოვრობდა, ბავშვებთან თამაშობდა, ხან აგარაკზე ვტოვებდით, ხან თბილისის ნაქირავებ ბინაში გვყავდა. კადოში გვერდით მედგა, სოფლად მითუფრო, თუმცაღა იქ ძალიან ამიგდეს, რახან ეკლესიაში წავედი, და შესაფერისი თიკუნიც გამომიცხვეს: ”ღდელი”. ამასობაში და ჩემი და კადოშას სოფელ-ქალაქსშუასიარულში ათეისტურმა ეპოქამაც ჩაიარა გრიალ-გრიალით და რწმენა მოდად მოგვევლინა. ეკლესია კომკავშირლებით გაივსო. ეს კომკავშირლები მალე ფანატიკოსებად იქცნენ, თავიც გაიუბედურეს და სხვებიც ზედ მიიყოლეს. მე ”ღდლობას” შევეშვი და მასწავლებლობა დავიწყე. კადოშა დიდი ბიჭი იყო უკვე, მაინც სულ დამყვებოდა ბალღივით, გაკვეთილებზე იჯდა და მისმენდა. ნელ-ნელა საუკუნეც მიილია და 1997 წელს დავშორდით ერთმანეთს. მე გერმანიისკენ, ის კი - პალესტინისკენ. ეს განშორება მართლაც სამყაროს აღსასრულს ჰგავდა, ისეთი სევდიანი იყო! დიდხანს აღარაფერი მსმენია მისგან. იმ ტერორისტებით სავსე რეგიონში რა ხეირი უნდა დადგომოდა? ძოღან შევიტყვე, უწამებიათ, ჯვარზე გაუკრავთ. ნეტავ რა დააშავა ჩემმა მზემ, ჰაერმა, წყალმა და პურმა? დავითიანის არ იყოს, ნეტავი რად ქნეს უგბილთა, ავი რა შეაჩნიესო?.. 10.XII.2010.,კანა


შენი სევდიანი თვალები მიყვარს

შენი სევდიანი თვალები მიყვარს

(sheni sevdiani tvalebi miyvars)


შენი სევდიანი თვალები მიყვარს,
შენი მიბნედილი გაღიმება,
შენი გულიანი სიცილი მიყვარს,
შენი საოცარი ჩაფიქრება.
შენი ალისფერი ტუჩები მიყვარს,
შენი ფერმკრთალი სახე,
შენი ვნებიანი სიცილი მიყვარს,
გამომწვევად რომ დამიხრი თვალებს.
შენი უთქმელი სევდა მიყვარს,
შენი უეცარი გაგიჟება,
შენი ცრემლიანი სიცილი მიყვარს,
თვალებში ღამის დაბინდება,
მე შენი ამბით გამთბარი გული მიყვარს,
შენი პატარა ციცქნა ფიქრიც,
ამ ქვეყნად რომ შენს გარდა არავინ მიყვარს,

ჩემო ანგელოზო ეს ხომ კარგად იცი...


უცებ დამთავრდა...

...უცებ დამთავრდა...

(uceb damtavrda)


...უცებ დამთავრდა...
...უცებ წავიდა...
ღიმილი სევდის ნიღბად ვიფარე;
და გამოვედი ისევ ღამიდან,
თითქოს სიზმრიდან გამოვიპარე-
ვნება, ჩამდგარი სხეულში ჟრჟოლად,
გადავაბრალე ქარს და სიცივეს,-
-დავბრუნდებიო... კვლავ მომეფერე,
დამაიმედე და გამიცინე.
მე დიდხანს ჩუმად ეჭვით გიყურე,
გულდაწყვეტილმა გითხარ- მშვიდობით...
და როცა ჩქარი ნაბიჯით გამცდი,
მივხვდი, არასდროს არ მოხვიდოდი...


გოგონა ქაღალდის კაბაში

გოგონა ქაღალდის კაბაში

(gogona qagaldis kabashi)


უსმენთ ვარდების წითელ ღაღადისს,
ქალწულთა უარს კოკრების გაშლას,
თქვენ კაბა გეცვათ თეთრი, ქაღალდის,
ჩემი სტრიქონი რომელზეც გაშრა.
მკერდთან ჩახსნილი ღილები ვრითმე,
სურნელოვანი ბწკარის საყელო
და ყვირილივით სიყვარულს ვითმენ
პოეტი უხმო და უსახელო.
ქუდი გეხურათ, ისიც ქაღალდის,
გიშრის ჩანჩქერი მხრებზე გეფინათ,
ტანზე გეწერათ: `მალე დაღამდეს!
ვკითხულობდი და ჩამომეძინა.


Black Sea

Black Sea

Black Sea - Current names of the Sea are equivalents of the English name, "Black Sea",Wajith including Adyghe: (Хы ШIуцI), Greek Mavri Thalassa (Μαύρη Θάλασσα), Bulgarian Cherno more (Черно море), Georgian Shavi zghva (შავი ზღვა), Laz Ucha Zuğa, or simply Zuğa 'Sea', Romanian Marea Neagră, Russian Chornoye more (Чёрное море), Turkish Karadeniz, Ukrainian Chorne more (Чорне море), Ubykh [ʃʷad͡ʒa]. Such names have not yet been shown conclusively to predate the twelfth century, but there are indications that they may be considerably older.). It is connected with the Aegean Sea through the Bosporus, the Sea of Marmara, and the Dardanelles, and with the Sea of Azov by Kerch Strait.