გამსახურდია კონსტანტინე - Gamsaxurdia Konstantine

ქართული ჩაბალახი (qartuli chabalaxi)


იმ საღამოს შუქთშენიღბვა იყო ტფილისში. მეზარებოდა ლურჯი ლამფის ანთება, ამიტომაც გაოგნებული ვიჯექი ბნელში. წინა ღამის უძინარს კედლის საათის ჟღრიალზე გამომეღვიძა. თორმეტჯერ დავითვალე. ისევ მომერია თვლემა. ახლა ზარის ხმა მომესმა ტალანიდან. ასე მეგონა, მომეჩვენა-მეთქი.
ხელახლა დარეკეს.
ვინაობის უკითხავად გავუღე კარი. ბეჭგანიერი დევკაცი შემოვიდა ტალანში. წითელი არმიელის სილუეტი გავარჩიე ნახევრად ბნელში. გადამეხვია უცნობი.
ნოდარ ჩირიდელელი ვიცანი, ჩემი მეგობარი, ძველი. წლობით გვინადირნია მე და მას ერთად. სწორედ ამ დროს მოდიოდა იგი, დარეკდა, კარს გავუღებდი, მერმე ვუსხედით რამდენსამე საათს თითო ჭიქას, ვაზნებს ვამზადებდით და ნაშუაღამევს მანქანით მივდიოდით კახეთს.
ისევ მოვიდა იგი ფრონტიდან მობრუნებული ჩემთან. ჩემი სამუშაო ოთახისკენ გაემართა ნაჩვევი დერეფნით. სიარულის დროს აკლობდა, მარჯვენა ფეხი ისე მიჰქონდა, როგორც პროტეზიანებს სჩვევიათ ეგ.

კონსტანტინე გამსახურდია - Konstantine Gamsaxurdia


გამსახურდია კონსტანტინე - Gamsaxurdia Konstantine

ქალის რძე (qalis rdze)

შუა აზიის უდაბნო ზედ ტფილისის კარებამდის მოდის.
მიყვარს, განუსაზღვრელად მიყვარს ყარაიას სტეპებზე ნადირობა. ვინ იცის, ეგებ მიტომაც, რომ ამ სანახებში მარტოკა ყიალი ძლიერ სახიფათოა. ჩემს თანამონადირეებს საქმიან დღეებში ვერ მოუცლიათ. მიშლიდნენ მეგობრები: ან გზას დაჰკარგავ, ან რომელიმე ნაყაჩაღარი თათარი ჩაგისაფრდება შაშხანით ხელში და თოფის მისატაცებლად მოგკლავსო.
გასულ ხუთშაბათს ჩემი ზურგის ტოპრაკა მოვსძებნე, რამდენიმე ჟაკანის ტყვია გავურიე ვაზნებში _ გარდაბანს გავემგზავრე (ამ სახელს ხშირად ახსენებენ ქართლის ცხოვრებაში, ალბათ ამიტომაც მიყვარს ამ სანახებში ყიალი).


კონსტანტინე გამსახურდია - Konstantine Gamsaxurdia


გამსახურდია კონსტანტინე - Gamsaxurdia Konstantine

სიბრძნე სიცრუისა (sibrdzne sicruisa)


მოქანდაკეს დიდი ხნის უნახავი სიყრმისა მისის მეგობარი ვინმე მხატვარი ეწვია.
ინახით მსხდარი მეგობრები სამხრობამდის საუბრობდნენ ღვინისა, სიყვარულისა და მეგობრობისათვის.
მეგობრისა თვისის სიახლოვით გახარებული მხატვარი ენამჭევრობდა ფრიად, არწმუნებდა მოქანდაკეს, მეგობრობა ქალის სიყვარულსა და ღვინოზედაც უფრო დიადი და სანუკველი რამ არისო.
თასი თასზე იცლებოდა, მეგობრობის მრავალჟამიერი წარმოითქვა მრავალგზისი.
_მე კი მგონია, - უბნობდა მოქანდაკე, - ღვინო უფრო ძალუმია, ვიდრე მეგობრობა და თუნდაც ქალი.
თასი თასზე იცლებოდა, მეგობრობის მრავალჟამიერი წარმოითქვა მრავალგზისი.
_მე კი მგონია, - უბნობდა მოქანდაკე, - ღვინო უფრო ძალუმია, ვიდრე მეგობრობა და თუნდაც ქალი. შენ რომ ჩემს ხასას მთვრალი გადააწყდე მარტომყოფს, მეგობრობას უთუოდ ქალში გაგაცვლევინებს ღვინო.

კონსტანტინე გამსახურდია - Konstantine Gamsaxurdia


გამსახურდია კონსტანტინე - Gamsaxurdia Konstantine

კლარა (klara)


შაბათ საღამოს, როცა ბერლინელი ფილისტერები ყვითელ ფარდებს ჩამოუშვებენ ფანჯრებზე, ჩვეულებრივ ჩემს გოგონასთან მივდივარ ბერლინის გარეთ, შონებერგის ვილაში.
იმ ღამეს ამაოდ ვუცადე ტრამვაის. ჩამოდგა ჩაქჩაქა ცხენის ომნიბუსი. ეს ომნიბუსი თავისი ლივრეებიანი კუჩერით ძლიერ წააგავს ჰაინრიხ ჰაინეს დროის პოსტილიონს. ამ კუჩერსაც მაღალი, თეთრი ცილინდრი ახურავს თავზე; გრძელი, წვეტკაუჭა მათრახი უჭირავს ხელში.
ახლაც მაგონებს იგი რომანტიკოსების გერმანიას.
ვეღარც ომნიბუსში ვიპოვნე ადგილი. ნაომარ ბერლინს უამრავი ხალხი მოაწყდა შვეიცარიიდან, იტალიიდან, დანიიდან, ნორვეგიიდან.
სასტუმროებში, ბარებში, ტრამვაიებში ტევა აღარაა. ვალიუტა ეცემა და სპეკულანტები მთელი ქვეყნისა ბერლინში შეგროვდნენ, რათა ნაალაფარში თავათაც დაიდონ წილი.

კონსტანტინე გამსახურდია - Konstantine Gamsaxurdia


გამსახურდია კონსტანტინე - Gamsaxurdia Konstantine

ზარები გრიგალში (zarebi grigalshi)


დიეს ირაე, დიეს ილლა
სოლვეტ საეცლუმ ინ ფავილლა.

მნათე ოქროპირ მხოლოდ მაშინ მიხვდა, რომ `ქვეყანა გამოიცვალა~, როცა დიდმარხვის ორშაბათს, წმ. ზაქარიას ეკლესიის გუმბათზე ჯვარი ვეღარ ნახა, ჯვარი აღარ იყო სამრეკოზედაც.
სოფელი ყოველ წელლს უპირობდა შეკეთებას სამრეკლოებს და საყდარს. ახლა ჯვარიც მოეხსნათ.
აწვიმდა სამრეკოლს. აწვიმდა საყდარს.
ადამიანი ნელ-ნელა ამჩნევს ცვლილებას.
ცვლილება რომ ერთბაშად შეგვენიშნა, ქვეყანა ჯოჯოხეთად იქცეოდა და არავის დასჭირდებოდა მეორე ჯოჯოხეთის გამოგონება.
მნათე ოქროპირს ყურადღებაც არ მიუქცევია, რომ სოფლის მოზარდები `არულის~ ძახილი გამოუდგებოდნენ მოხუცებულ მღვდელს, არც ის გაჰკვირვებია, სოფელმა რომ უარი განაცხადა მღვდლისა და მანტის შენახვაზე.
მღვდელი გაიპარსა. თემშარაზე სამიკიტნო გახსნა.
ორშაბათ საღამოს ოქროპირიც ეწვია.

კონსტანტინე გამსახურდია - Konstantine Gamsaxurdia


გამსახურდია კონსტანტინე - Gamsaxurdia Konstantine

დამსხვრეული ჩონგური (damsxvreuli chonguri)


ვნახე შენი სახე, ვეღარ მოგისწარი.
ისლის სახლი, ისლის სახლი, ქარი, ქარი. ქარი...


ბავშვი თავის თავთან რიკტაფელს თამაშობდა, ყიოდა, ყიჟინებდა, გაიხარებდა. დედა ოდიშურ რიკულებიან აივანზე ჩონგურს უკრავდა.
` გულო, აქ მოდი! გადასძახა დედამ.
ბიჭუნამ მიირბინა ხშირკულულიანმა. დედამ ჩონგური აივნის მოაჯირის ლინგზე დაჰკრა მეყვსეულად. ბზრიალით, წრიალით, რიალით აფრინდნენ ჰაერში ჩონგურის ფერადი სადაფები, როგორც პეპლები ქარისგან დაფეთებულნი.
ბავშვი შეკრთა, გაოცდა, თვალის უპეები გაუფართოვდა და დედას შეაშტერდა.
დედას ცრემლები მოერია და უსიტყვო კოცნით დააშოშმინა ბალღი.
`რად ჰქენი ეს, დედიკო?~ ამოიკითხა დედამ ბავშვის განცვივფრებულ თვალებში.
`შენი მხიარული ყიჟინა მეღირსა, და რაღად მინდოდა ეგ მტირალა ჩონგური?!~
ბავშვი დადუმდა. დაღონდა. მის გულში დაივანა საიდუმლომ: რისთვის დაამსხვრია ჩონგური დედიკომ?
ბავშვი წამოიზარდა. გამოჰკითხა გადიას.
ჩონგური უჩუქნია თურმე დედისთვის აგურისფერჩოხიან მამაკაცს, რომელიც მისი სიყვარულისათვის სატევრის წვერზე წამოეგო. ქალი სხვაზე გაუთხოვებიათ. ქალს უნუგეშო სიყვარულის ვარამს უქარვებდა თურმე ფერად სადაფებით მოოჭვილი ჩონგური.
დედიკო!
გვიან გავიგე ეს ყოველივე: მე ვიყავი ის უდარდელი ბავშვი. შენ _ იმ ჩონგურის პატრონი. ღმერთია მოწამე მე ეს ამბავი არ გამომიგონია.
განა შენ არ შემაყვარე შენი ნამზითევი `ვეფხისტყაოსანის~ სიტკბო?!
ვაიმე, შენმა სიკვდილმა ჩემი გული ისევე დაამსხვრია, როგორც ჩემდამი სიყვარულმა შენი მტირალა ჩონგური.
უძილო ღამეების საშინელი მელანქოლიით დასეტყვილი დღე და ღამე ვფიქრობ, დედიკო, შენთვის.
სიხარული გაეყარა ჩემს სულს, დავმარტოხელდი _ და არ მესმის, როგორ იქნება, რომ ჩემი ხმა შენ ვეღარ მოგვწვდეს?
როგორ იქნება, ძვირფასო დედა, რომ ჩვენ გაგვთიშოს თუნდაც სიკვდილმა?



ტფილისი, 1928 წელი.

კონსტანტინე გამსახურდია - Konstantine Gamsaxurdia


გაბაშვილი ეკატერინე - Gabashvili Ekaterine

მაგდანას ლურჯა (magdnas lurja)


მაგდანა ჯერ ძლიერ ყმაწვილი დედაკაცი იყო, როდესაც ქმარი მოუკვდა და ოთხი უსუსური ბავშვი ხელზე ულუკმაპუროდ დარჩა. ერთადერთი ძროხა, რომელიც ამის ბავშვებს ზაფხულობით ლუკმას უსველებდა, ქმრის დამარხვას მოუნდა და სხვა სანუგეშებელი ქვეყანაზე აღარა გააჩნდა რა. რა ექნა უბედურს ქვრივს? რითი გამოეკვება თავისი ობლები? სოფელი “მწირი”, სადაც მაგდანა ცხოვრობდა, იმისთანა უნაყოფო, უწყალოდ მოტიტვლებულ მინდორზე მდებარეობს, რომ იმის მცხოვრებნი დიდის ვაი-ვაგლახით შოულობენ დღიურ ლუკმას. და, აბა, ამგვარი მეზობლები რა ხელს გაუწვდენდნენ წვრილშვილს, უვაჟკაცოდ დარჩენილ ოჯახს.


გაბაშვილი ეკატერინე - Gabashvili Ekaterine

კონა (kona)

I

- დედა, პური, დედა, პური!

მისუსტებულის ხმით შესტიროდა ოთხი შვილი ერთს მაისის მშვენიერს დილას ახალკაცის ცოლს, მართას.

- ვაი, დედათქვენს, რომ ვერაფრით გაგაძღობთ, - თავისთვის წაიტუტუნა მართამ და შვილებს კი ნუგეში მისცა: - სუთ, სუთ! ეხლავ მხალს მოგიხარშავთ. ხვალ მამათქვენი მოვა და ფქვილს მოგვიტანს.


გაბაშვილი ეკატერინე - Gabashvili Ekaterine

თინას ლეკური (Tinas lekuri)


გიორგობის თვეა, გიორგობა დღე. საშინლად ცივა; თუმცა ჯერ ზამთარი არ დამდგარა, მაგრამ მისი წინამორბედი რთვილით მთლად გადაპენტილა მთელი სოფელი ზედაშენი.

სუსხი ძვალსა და რბილში უვარდება კაცს და სიცივით ჰკუნტავს, ხელებს უბეში აყოფინებს და ჩვეულებრივ ქართულ მძიმე ნაბიჯს აჩქარებინებს.

ყოველი ბინიდგან ძლიერი კომლი ამოდის, დიდი და პატარა ცეცხლს აჩაღებს, რომ მისის სხივით მაინც ინუგეშოს გაბუტულ პატარძალივით ღრუბლებში მიმალულ მზის გამოჯავრებული.

მთელ სოფელში მარტო თინას კერაა გაცივებული, მარტო მისი შვილიშვილები სიცივისაგან გალურჯებულნი სხედან ცივ კერასთან და ძველ ნაგლეჯ საბანში გახვეულნი მშიერი მგლის ლეკვებივით ყმუიან: “დიდედო, ცივა, ცივა! დიდედო, გვშია, გვშია!..”


ვეფხის ტყაოსანი - შოთა რუსთაველი

1 DASCACXISI.mp3 - McvaneGe



ქართველიშვილი - Qartvelishvili


ქართველიშვილთა საგვარეულო წარმოქმნილია ზედწოდებიდან ქართველი. სამეგრელოში მოხვედრილ პირს მეგრელები „ქართველს“ ეძახდნენ. „ქართველიდან“ გაჩენილა „ქართველიშვილი“.

ქართველიშვილთა გვარიდან, რომლებიც თურქეთში მოხვედრილან, იქ „გურჯი“ შეარქვეს და გურჯიევები გახდნენ. გიუმიშხანიდან და ანატოლიიდან საქართველოში სოფელ წინწყაროში გურჯიშვილებად დაბრუნდნენ. დღესაც არიან გურჯიშვილები, ზოგი მათგანი რუსულ საბუთებში გურჯიევებად ჩაწერეს.

ვხვდებით გვარს ქართველოვი, ქართველაძე, ყველა მათგანი ქართველი მართლმადიდებელია. აზნაური ქართველიშვილები კი შეტანილნი არიან 1783 წლის გეორგიევსკის ტრაქტატის სიაში.

საქართველოში 3 283 ქართველიშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 1 322, ხაშურში – 177, ქუთაისში – 152.

21 ქართველაშვილი: თბილისში – 19, დუშეთში – 1, საჩხერეში – 1.

60 გურჯიშვილი: თბილისში – 34, ბოლნისში – 17, ხაშურში – 9.

138 გურჯიევი, იგივე გურჯიშვილი: თბილისში – 68, გარდაბანში – 13, ოზურგეთში – 11. არიან სხვაგანაც.


ივანეიშვილი-ივანოვი - Ivaneishvili - ivanovi


ფორმა ოვით დაბოლოებული გვარების უმრავლესობა, მაგალითად, ზუბალოვი, ბარათოვი, ციციანოვი, პეტროვი, სიმონოვი, ივანოვი, რუსიევი, და ასე შემდეგ, ქართული გვარებია, ოღონდ გარკვეული პოლიტიკის წყალობით, რუსიფიცირებული ფორმა აქვს მიღებული.

გვარ ივანოვს არაფერი აქვს საერთო არც რუსულთან, არც სომხურთან. რუსიფიკაციის ერთ-ერთი გზა გვარის ფორმის შეცვლა და ეროვნების წართმევა იყო.

იოხანან-იოჰანე, იოვანე (იეჰოხანან) ძველებრაელებისგან ისესხეს წინაპრებმა. ივანე „ღვთის წყალობას“ ნიშნავს და მისგან მიღებული სახელებია იოვანე, იოანე, ოვანე. ამ სახელებიდან რამდენიმე ქართული გვარი გაჩნდა. მათ შორის: ივანაშვილი, ივანიშვილი, ივანიძე, იოვანეშვილი და ასე შემდეგ.

ჭიათურა-საჩხერის მხარეში, განსაკუთრებით კი საჩხერეში, მოხვდა რუსი და სხვა ეროვნების მღვდელი, ისინი აკეთებდნენ რა საეკლესიო ჩანაწერებს, ოვანეშვილი გახდა ივანოვი და ივანეშვილიც – ივანოვი.

ფაქტობრივად, ზემოთ მოყვანილ ყველა გვარში ფუძეა ივანე (ვანო).

საქართველოში 40 ივანოვი, ანუ ივანეიშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 33, ჭიათურაში – 4, თერჯოლაში – 3.