დღესაც გარშემო ჯავრი მარტყია

დღესაც გარშემო ჯავრი მარტყია

(dgesac garshemo javri martyia)


დღესაც გარშემო ჯავრი მარტყია,
გულზე დარდი მაქვს ამოკვეთილი.
ჩემი სხეული თითქოს ბარტყია –
მწუხრის ბუდეში ფრთამოკვეთილ.
საწუთრო ჩვენი ადრდის ბაღია,
უჩინარ ბედს აქვს ჩაბარებული.
ამ წუთისოფელს ვხვდები თვალღია
და მაინცა ვარ დაბრმავებული.
გონება ჩემი იქნებ გამეხსნას,
ნაღდი სამყაროს აღქმა მწყურია,
იქნებ როგორმე ბედი დამეხსნას
ბედი სხეულის რთული წყლულია,
დილას დავსახავ რაღაცა გეგმებს


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

“ანდრეი პლატონოვის “ქვაბულის” ბოლოსიტყვაობა”

"andrei platonovis "qvabulis" bolosityvaoba"


სამოთხის იდეა ადამიანური აზროვნების ლოგიკურ დასასრულს წარმოადგენს იმ გაგებით, რომ უფრო შორს ეს აზროვნება ვერ მიდის; რადგანაც აღარაფერია სამოთხის მიღმა, აღარაფერი ხდება. და ამიტომაც შეიძლება ითქვას, რომ სამოთხე – ჩიხია; ესაა უკანასკნელი თვალის შევლება სივრცეზე, საგნის დასასრული, მთის მწვერვალი, პიკი, საიდანაც ვეღარსად გადააბიჯებ, მხოლოდ ქრონოსში – სწორედ ამიტომაც შემოჰყავთ ხოლმე მარადიული ცხოვრების ცნება. იგივე შეიძლება ითქვას ჯოჯოხეთის შესახებაც.

ჩიხში ყოფიერება არაფრით არაა შეზღუდული და თუკი წარმოვიდგენთ, რომ იგი იქაც განსაზღვრავს ცნობიერებას და თავის საკუთარ ფსიქოლოგიას უდებს სათავეს, აღმოჩნდება, რომ ეს ფსიქოლოგია, უპირველეს ყოვლისა, ენაში გამოიხატება. საერთოდ, უნდა აღინიშნოს, რომ სასურველ თუ უკვე მოპოვებულ უტოპიაზე საუბრების პირველ მსხვერპლად გრამატიკა იქცევა ხოლმე, რადგანაც ენა, როცა აზრს ვერ მისდევს, კავშირებით კილოში ინთქმება და ზედროული კატეგორიებისა და კონსტრუქციებისკენ ილტვის; ამის შედეგად, ყველაზე მარტივ არსებით სახელებსაც ფეხქვეშ ნიადაგი ეცლებათ და მათ გარშემო პირობითობის ორეოლი ჩნდება.

ჩემი აზრით, ამგვარია ანდრეი პლატონოვის ენა. წარმატებით შეიძლება ითქვას, რომ მას რუსული ენა აზრობრივ ჩიხში შეჰყავს, ან (უფრო ზუსტად) თავად ენაში ამჟღავნებს ჩიხის ფილოსოფიას. თუკი ეს გამონათქვამი სანახევროდ მაინცაა მართებული, მაშინ პლატონოვი ჩვენი დროის უდიდეს მწერლად უნდა ვაღიაროთ, რადგანაც გრამატიკაში აბსურდის არსებობა პირად ტრაგედიაზე კი არა, მთლიანად ადამიანური რასის ტრაგედიაზე მიანიშნებს.

ჩვენს დროში მიღებული არაა მწერლის განხილვა სოციალური კონტექსტისგან მოწყვეტით და პლატონოვიც ყველაზე შესაფერისი ობიექტი იქნებოდა ამგვარი ანალიზისთვის, რომ არა ენისადმი მისი დამოკიდებულება, რომელიც გასცდა იმ უტოპიის (რუსეთში სოციალიზმის მშენებლობა) საზღვრებს, რისი მოწმეცა და მემატიანეც პლატონოვი იყო “ქვაბულში”. “ქვაბული” ძალზე პირქუში ნაწარმოებია და მკითხველი დათრგუნული ხურავს წიგნს. იმ მომენტში ფსიქიკური ენერგიის ფიზიკურად გარდაქმნის შესაძლებლობა რომ ყოფილიყო, წიგნის წაკითხვის შემდეგ, პირველ რიგში, არსებული მსოფლიო წყობა უნდა დაგვენგრია და ახალი დროება გამოგვეცხადებინა.

ეს, რა თქმა უნდა, არ ნიშნავს, რომ პლატონოვი ამ უტოპიის (რეჟიმის, კოლექტივიზაციისა და ა.შ.) მტერი იყო. ერთადერთი, რაც სერიოზულად შეიძლება ითქვას პლატონოვის სოციალური კონტექსტის შესახებ, ის გახლავთ, რომ იგი ამ უტოპიის ენაზე წერდა, თავისი ეპოქის ენაზე; და ყოფიერების არცერთი ფორმა არ ახდენს ცნობიერების დეტერმინირებას ისე, როგორც ენა. მაგრამ თანამედროვეთაგან განსხვავებით – ბაბელი, პილნიაკი, ოლეშა, ზამიატინი, ბულგაკოვი, ზოშჩენკო, რომლებიც მეტ-ნაკლებად სტილისტური გურმანობით იყვნენ დაკავებული, ანუ ყოველი მათგანი ენას თავისი წესებით ეთამაშებოდა (ეს კი, ბოლოს და ბოლოს, ესკაპიზმის ერთგვარი ფორმაა) – პლატონოვმა თავი დაუმორჩილა ეპოქის ენას, ერთხელ ჩაიხედა მასში და ისეთი სიღრმეები დაინახა, რომ აღარ შეეძლო ლიტერატურის ზედაპირზე ელივლივა, ეხლართა სიუჟეტი ან გატაცებულიყო ტიპოგრაფიული ძიებებითა და სტილისტური მაქმანებით.

რა თქმა უნდა, თუკი პლატონოვის სტილის გენეალოგიის გარკვევას შევეცდებით, აუცილებლად მოგვიწევს გავიხსენოთ წმინდანთა ცხოვრებანი, ლესკოვი თავისი ანდრეზულობით და დოსტოევსკი გაუთავებელი ბიუროკრატიზმებით. მაგრამ პლატონოვის შემთხვევაში საუბარი არაა მემკვიდრეობითობაზე, ან რუსული ლიტერატურის ტრადიციებზე, არამედ იმის შესახებ, თუ როგორაა იგი დამოკიდებული რუსული ენის სინთეტიკურ (უფრო ზუსტად, არაანალიტიკურ) არსზე და იგი – ხშირად წმინდა ფონეტიკური ალუზიების ხარჯზე – ყოველგვარ რეალურ შინაარსს მოკლებული ცნებების გაჩენას განაპირობებს. პლატონოვს ყველაზე ელემენტარული ხერხებითაც რომ ესარგებლა, მისი “მესიჯი” მაინც ქმედითი იქნებოდა და ქვემოთ ვიტყვი, რატომაც. მაგრამ მისი მთავარი იარაღი ინვერსია იყო; იგი სრულიად ინვერსიულ ენაზე წერდა; უფრო ზუსტად – ენისა და ინვერსიის ცნებებს შორის პლატონოვმა ტოლობის ნიშანი დასვა და ვერსიამ კი უფრო მეორეხარისხოვანი, დამხმარე როლი იკისრა. ამ აზრით პლატონოვის ერთადერთ რეალურ მეზობლად, ენობრივი თვალსაზრით, მე “სტოლბცი”-ს პერიოდის ზაბოლოცკის დავასახელებდი.

თუკი კაპიტან ლებიადკინის ტარაკანაზე დაწერილი ლექსის გამო დოსტოევსკი პირველ აბსურდისტად შეგვიძლია მივიჩნიოთ, უროსმცემელი დათვის სცენის გამო პლატონოვი პირველ სერიოზულ სიურეალისტად უნდა ვაღიაროთ. პირველს ვამბობ კაფკას მიუხედავად, რადგანაც სიურეალიზმი სულაც არაა ესთეტიკური კატეგორია, რომელიც ჩვენს წარმოდგენაში, როგორც წესი, ინდივიდუალისტურ მსოფლხედვას უკავშირდება, არამედ ფილოსოფიური ცოფის ფორმაა, ჩიხის ფსიქოლოგიის პროდუქტი. პლატონოვი არ იყო ინდივიდუალისტი, პირიქით: მისი ცნობიერება მასობრიობითა და მომხდარის აბსოლუტურად იმპერსონალური ხასიათით იყო დეტერმინირებული. ამიტომაც მისი სიურეალიზმიც ზეპიროვნულია, ფოლკლორულია და გარკვეული თვალსაზრისით, ახლოსაა ანტიკურ (ანუ ნებისმიერ) მითოლოგიასთან, სიურეალიზმის კლასიკურ ფორმას რომ წარმოადგენს. აბსურდის ფილოსოფიის გამომხატველებად პლატონოვთან ეგოცენტრული ინდივიდუუმები კი არ გვევლინებიან, რომელთაც თავად ღმერთი და ლიტერატურული ტრადიცია ამარაგებს კრიზისული ცნობიერებით, არამედ ტრადიციულად უსულო მასა, და ამის გამო ეს ფილოსოფია უფრო დამაჯერებელი და თავისი მასშტაბითაც აუტანელი ხდება. კაფკასგან, ჯოისისგან, ან ვთქვათ, ბეკეტისგან განსხვავებით, თავიანთი “ალტერ ეგო”-ების სრულიად ბუნებრივ ტრაგედიებზე რომ მოგვითხრობენ, პლატონოვი ერის შესახებ გვიამბობს, რომელიც, გარკვეულწილად, თავის ენას შეეწირა მსხვერპლად, უფრო სწორად, თავად ენის ამბავს გვიყვება. ამ ენამ ფიქტიური სამყარო შექმნა, რის გამოც გრამატიკულ დამოკიდებულებაში გადავარდა.

მე მგონი, ამიტომაა შეუძლებელი პლატონოვის თარგმნა და გარკვეული თვალსაზრისით გაუმართლა კიდეც იმ ენას, რომელზედაც მას ვერ თარგმნიან. და მაინც, უნდა მივესალმოთ ამ ენის აღდგენის, ხელახლა შექმნის ნებისმიერ ცდას, ენისა, რომელიც დროის, სივრცის, თავად ცხოვრებისა და სიკვდილის კომპრომეტირებას ახდენს – უნდა მივესალმოთ არა “კულტურის” მოსაზრებათა გამო, არამედ მხოლოდ იმიტომ, რომ ჩვენ, ბოლოს და ბოლოს, სწორედ ამ ენაზე ვლაპარაკობთ.


თარგმნა მალხაზ ხარბედიამ


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

“ვერგილიუსი” - "vergiliusi"

დასანანია, რომ იესო ქრისტე არ კითხულობდა რომაელ პოეტებს. თეორიულად, მას შეეძლო ლათინური ენა სცოდნოდა, ვინაიდან რომის იმპერიის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა და ჰქონდა საამისო შესაძლებლობა. თუმცა, არც პილატე პონტოელი იყო პოეზიის დიდი მოყვარული. მას რომ ლექსები ეკითხა და ვერგილიუსის ეკლოგებს გასცნობოდა (რომლებიც იერუსალიმის მოვლენებამდე კაი სამოცდაათი წლით ადრე დაიწერა), უფრო ყურადღებით მოეკიდებოდა იესოს ნათქვამს. პილატეს შეიძლებოდა შეეცნო მასთან მიყვანილი ადამიანი, რომლის გამოცხადება, ზოგი სწავლულის სიტყვით, ნაწინასწარმეტყველები იყო ვერგილიუსის “ბუკოლიკების” მეოთხე ეკლოგაში. პილატეს რომ ეს ლექსი სცოდნოდა, შეეცდებოდა ქრისტე გადაერჩინა. თვით ქრისტეს რომ სცოდნოდა – უკეთეს ხვედრს ირგუნებდა.

რა გაეწყობა, ასე მოხდა: ვინც უნდა წაიკითხოს, ის არ კითხულობს, წამკითხველნი კი არაფერს არ წარმოადგენენ. არც იესომ და არც პილატემ არ იცოდნენ მეოთხე ეკლოგა და ეს ნაწილობრივ აპირობებს ჩვენს ახლანდელ უსიხარულო მდგომარეობას. პოეზიის კითხვა მრავალი ცდომილებისაგან გვიფარავს. ვერგილიუსის პოეზია ამის საუკეთესო ნიმუშია. მის გარეშე ჩვენი ცივილიზაცია უბრალოდ წარმოუდგენელია. ჩვენი აზროვნების წესი მეტწილად შედეგია, მიზეზი კი ამ პოეტის ლექსებშია საძიებელი. იესოს ის, ალბათ, მაინც ვერ უშველიდა, მაგრამ სწორედ მან, ვერგილიუსმა თავისი “ენეიდას” მეექვსე წიგნით გამოიხმო სასიცოცხლოდ დანტეს “ღვთაებრივი კომედია”. ეს კი მრავლისმეტყველი ფაქტია.

ვერგილიუსი დაიბადა ქრისტეშობამდე, 70 წელს, მანტუას მახლობლად. გარდაიცვალა ორმოცდაცხრა წლისა, ბრინდიზიში. ის ქრისტიანობაზე უფროსი იყო. მისი თანატოლი – შვიდი წლით უმცროსი – გახლდათ ოქტავიანე ავგუსტოსი, თანამედროვენი იყვნენ ჰორაციუსი და ოვიდიუსი. ერთადერთი გამოსახულება ვერგილიუსისა იატაკის მოზაიკაზეა აღბეჭდილი. ეს მოზაიკა მისი სიკვდილის შემდეგ გაკეთდა, სუსაში, ტუნისში. ვერგილიუსი მოზაიკაში მაღალია, გამხდარი, მოკლედ შეკრეჭილი თმა ამშვენებს. ერთდროულად ენტონი პერკინსსაც წააგავს და მაქს ფონ სიუდოვსაც.

ვერგილიუსის პოპულარობის მიზეზები ბოლო ორი ათასწლეულის მანძილზე მის თხრობით ოსტატობაში და წარმოსახვის სიძლიერეშია საძიებელი. სხვა პოეტებთან შედარებით მის ლექსებში ჭარბადაა მოვლენები: მოქმედება “ენეიდას” ფრაზაში უფრო მეტია, ვიდრე ოვიდიუსის “მეტამორფოზებში”. ვერგილიუსი გატაცებით იკითხება. გარკვეული აზრით, ვერგილიუსი ჰომეროსზე საინტერესო საკითხავია, იმ ჰომეროსზე, რომელსაც ის, ალბათ, ბაძავდა კიდეც ჭარბი აღწერითობის გამო. ვერგილიუსის უპირატესობა ჰომეროსთან ის იყო, რომ შვიდი საუკუნით გვიან წერდა. იმხანად ვიზუალური ხელოვნება საკმაოდ განვითარდა, პოეტებს აღარ სტანჯავდათ ხილვადი სამყაროს ზუსტი აღწერის აუცილებლობა.

“ბუკოლიკებში”, ისევე როგორც “გეორგიკაში”, ვერგილიუსი ხშირად აღწერს ბუნებას. თუმცა მისთვის ბუნება კონკრეტულ ხასიათს ატარებს და არ წარმოადგენს საგმირო ქმედებათა ფონს. ვერგილიუსის გამოსახული გარესამყარო მკვეთრად განსხვავდება არა მხოლოდ ჰომეროსისეულ, არამედ თეოკრიტესეულ გარესამყაროსგან. თეოკრიტე ბრწყინვალე ალექსანდრიელი პოეტი იყო, მან შექმნა იდილიური პოეზია, როგორც ეპიკური და დრამატული მიმართულებების ანტითეზა, ე.ი. იმ მიმართულებებისა, რომელიც კლასიკური ხანის ბერძნული პოეზიისთვის იყო ნიშნეული. თეოკრიტეს მეშვეობით მსოფლიო ლიტერატურაში ფეხმოკიდებული ნაზი მწყემსები და ნიმფები ვერგილიუსთან უკვე იტალიელი გლეხების ნიშნებს იძენენ. ისინი კვლავინდებურად საუბრობენ პოეზიასა და სიყვარულზე, მაგრამ უკვე ქონებრივი საკითხებისადმიც ამჟღავნებენ ინტერესს.

პირველი ასწლეულის მეორე ნახევარში, ვერგილიუსის მოღვაწეობისას, რომში სასტიკი სამოქალაქო ბრძოლების ჟამი იდგა, იყო ომები, არეულობანი, მიწის კონფისკაციები. ინდივიდის არსებობას საფრთხე ემუქრებოდა ისევე, როგორც ამავე ასწლეულის ოცდაათიანი წლების ბოლოს და ორმოციან წლებში. ადამიანებს სტაბილურობა და მშვიდობა სწყუროდათ და ამიტომაც ვერგილიუსმა პასტორალური დეკორაცია აირჩია, როგორც თავისი პოეზიისთვის, ისე რეალური არსებობისათვის. მიწა ერთადერთ საყრდენად იქცა “ბუნებასთან საზიარებლად”. ვერგილიუსის პოეზიაში სასოწარკვეთილების ის ნოტა ჟღერს, რომელიც სიბრძნის დედაა.

ბუნება ვერგილიუსისათვის უფრო მეტად დაკვირვების საგანი იყო, ვიდრე სიმბოლური მნიშვნელობის ფენომენი ან ფიზიკური შრომის ობიექტი. ის იყო პირველი ჯენტლმენი-ფერმერი იმ მრავალ პოეტთა შორის, რომელთა სიაც ჩვენს ასწლეულში რობერტ ფროსტმა დაასრულა. “გეორგიკაში” მოტანილი მცენარეების მოვლა-შენახვის წესები პოეტმა ალბათ მონებს და მებაღეებს გამოჰკითხა. და ეს დეტალები, ზოგჯერ ხელოვნურობის ელფერი რომ გადაჰკრავს, საშუალებას აძლევს პოეტს, პირველ პირში თხრობისგან დაიზღვიოს თავი. ის თითქმის არსად იყენებს “მე” ნაცვალსახელს, რითაც ირიდებს მისივე თანამედროვეების და შთამომავლების თანამდევ ეგოცენტრიზმს. მოკლედ, ვერგილიუსი ობიექტივისტია და ადამიანს უყურებს, როგორც გამონაკლის მოვლენას და არა როგორც თავის ალტერ ეგოს. მას სავსებით არ ახასიათებს ნარცისიზმი, გაუცნობიერებლად დემოკრატიულია. ამიტომაც არ ატყვია მის ლექსებს აპრიორული პოეტური აპლომბი და ამიტომაც წაიკითხავენ მას შემდეგ ასწლეულში, თუკი, რა თქმა უნდა, ამგვარი ასწლეული დადგება.

ერთადერთი რამ, რის გამოც საყვედურობდნენ ვერგილიუსს შთამომავალნი, ეს მისი თბილი დამოკიდებულება იყო ოქტავიანე ავგუსტუსისადმი. ამის მიზეზი ისევ და ისევ მშვიდობის და სიწყნარის სურვილი გახლდათ. პოეტი აღიარებასაც ესწრაფვოდა, რაც ბუნებრივია. და მართლაც, ოქტავიანემ ყოველივე ეს მიანიჭა რომაელებს. ვერგილიუსი ოქტავიანეს იმიტომ აღუვლენდა ხოტბას, რომ მათ სკოლის წლები ერთად ჰქონდათ გატარებული. ისე კი, იმპერატორისადმი პატივის მიგება ჩვეულებრივი ამბავია. ჩემი აზრით, ვერგილიუსს გულწრფელად უყვარდა მასზე უმცროსი ოქტავიანე. ეს სიყვარული, მე მგონი, უფრო შემწყნარებლობით და მსუბუქი დამცინაობით იყო შეფერილი და არა აღტაცებით. ვერგილიუსი – მკვლევარი და მჭვრეტელი, მაშასადამე, პასიური საქმიანობის ადამიანი, ცდილობდა ბედის რჩეულ, მოქმედ ოქტავიანესთვის გეზი მიეცა. ოქტავიანე “ენეიდას” კითხულობდა და ამიტომაც დასდეს ბრალი ვერგილიუსს მის ქება-დიდებაში.

ვერგილიუსის ავტოეპიტაფიად მიჩნეულ სტრიქონებში ნათქვამია, რომ მან “უმღერა საძოვრებს, სოფლებს, ბელადებს”. აქ მთავარია სიტყვა “უმღერა”, ვინაიდან პროზაიკოსისაგან განსხვავებით, პოეტის ნაწარმოებს შინაარსი არ განსაზღვრავს. განმსაზღვრელი, ამ შემთხვევაში, ხმის ტემბრია, დიქციაა, შერჩეული და გამოყენებული სიტყვები. ვერგილიუსი სავსებით წინასწარგანუჭვრეტელი პოეტია, არა იმდენად მოთხრობილი ისტორიის, არამედ სიტყვებთან დამოკიდებულების გამო. მისი სიკვდილის შემდეგ ხშირად გამოთქვამდნენ გავრცელებულ აზრს, ერთგვარ საყვედურს, ცხადია, მისივე მისამართით – ეს პოეტი ჩვეულებრივ სიტყვებს უჩვეულოდ იყენებსო. ეს შენიშვნა, უპირველეს ყოვლისა, “გეორგიკებს” ეხებოდა. აქ ვერგილიუსი დამუშავებულ მიწებს უმღერის და ბოლომდე ანდობს თავს სასოფლო-სამეურნეო ანტურაჟის აღმნიშვნელ ლექსიკას. ამგვარი სიტყვები მანამდე იშვიათად იყო “ამეტყველებული” პოეზიაში. ამ ანტურაჟის მრავალგვარი ნაირსახეობაა ჩამოთვლილი ნაწარმოებში. და რაც მთავარია, ყოველივე ეს სიმბოლური მნიშვნელობით არ არის გამოყენებული.

ჩემი აზრით, ვერგილიუსს სურდა აერიდებინა სტილისტური კლიშეები, ამით იყო განპირობებული ეს ობიექტივიზმი. პოეტური მეტყველება იმხანად უკვე საკმაოდ დახვეწილი გახლდათ. ამ ობიექტივიზმით პოეტი პატივს მიაგებდა თავის სახელოვან წინამორბედ ლუკრეციუსს, რომელსაც ეკუთვნის ლათინურ ენაზე დაწერილ პოემათა შორის საუკეთესო: “საგანთა ბუნებისათვის”. ვერგილიუსი, უპირველეს ყოვლისა, რეალისტი იყო, უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, ეპიკური რეალისტი, იმიტომ, რომ რეალობა თავისთავად უკვე ეპიკურია. ვერგილიუსისთვის სამყაროს გაგების ერთადერთი გზა ვრცელი ნუსხების შედგენა გახლდათ და რაც გამოტოვა “ბუკოლიკებში” და “გეორგიკებში”, “ენეიდაში” შეიტანა. მისი პოეზიის კუმულაციური ეფექტი – მკითხველის საიმისო განცდაა, რომ ამ ადამიანმა სამყაროს კლასიფიცირება მოახდინა. ვერგილიუსის საუბარი მცენარეებსა და პლანეტებზე, ნიადაგებსა და ფიქრებზე, გრძნობებსა და ადამიანების ბედზე, მიმზიდველია და მომხიბლავი. პოეტი მსხვილი პლანით წარმოაჩენს ყოველივეს.

ბიბლიას ბევრი ადამიანი წერდა. ვერგილიუსმა კი მარტომ დაწერა “ბუკოლიკები”, “გეორგიკები” და “ენეიდა”. მისი მცდელობა სამყაროს ახსნისა ისეთი ზედმიწევნითი იყო, რომ ჯოჯოხეთში ჩასვლაც კი მოუწია. ვერგილიუსის აღწერები ძალზე დამაჯერებელია, ვინაიდან არცერთ სქოლასტიკურ დოქტრინას არ ეკუთვნის. რა თქმა უნდა, წინასწარმეტყველება, რომელსაც ენეასის მამა ანქისე გამოთქვამს, ყალბია: ის არ სცილდება თვითონ პოეტის ცხოვრების ფარგლებს. ვერგილიუსი წარსულს საქებარ ელფერს ანიჭებს და მაინც, სიამაყე რომის მომავლის გამო, რომელიც “ენეიდას” სტრიქონებში გახმიანდა, უბრალოდ სიამაყე როდია. ამ სიტყვებში იგრძნობა წარმართი კაცის იმედი. ეს იმედი ნაკლებად ეგოცენტრულია და უფრო ხელშესახებია, ვიდრე ქრისტიანის სასოება.

ო, რომაელო, დაისწავლე გაძღოლა ხალხის,

ეს არის შენი ხელოვნება! – ქვეყნის მოწყობა,

მორჩილთ მიაგე პატივი და ურჩნი მოდრიკე.

ნებისმიერი ადამიანის მსგავსად, პოეტს სამი კითხვის გამო უხდება ჩაფიქრება: რისთვის, რატომ და რის გამო იცხოვროს. “ბუკოლიკები”, “გეორგიკები” და “ენეიდა” პასუხს გვაძლევენ სამივე შეკითხვაზე. და ეს პასუხები ერთნაირად გამოსადეგია, როგორც იმპერატორისათვის, ისე მის ქვეშევრდომთათვის, როგორც ანტიკურობისთვის, ისე ჩვენი დროისთვის. თანამედროვე მკითხველისთვის ვერგილიუსი იქნება ისეთივე მეგზური, როგორიც დანტესათვის იყო სამოთხის და განსაწმენდელის გავლის ჟამს.


თარგმნა ანდრო ბუაჩიძემ


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

“ერთეულზე უფრო მცირე” - "erteulze ufro mcire"


ყველა ცდა წარსულის გაცოცხლებისა თავისი უიმედობით ცხოვრების არსში წვდომის მცდელობებს წააგავს. თავს ჩვილად გრძნობ, რომელიც კალათბურთის ბურთის დაჭერას ლამობს, ის კი ხელიდან უსხლტება. ჩემი ცხოვრებიდან ბევრი არაფერი მახსოვს, რაც მახსოვს, არც ისე მნიშვნელოვანია. აზრთა უმეტესობის მნიშვნელობა, რომლებიც ოდესღაც მომსვლია თავში, იმ დროით შემოიფარგლება, როცა ისინი წარმოიშვა. თუ ასე არ არის, უეჭველია, რომ უკვე ვიღაცას შესძლებია მათი უკეთ გადმოცემა. მწერლის ბიოგრაფია მისი ენის სტილია. მაგალითად, მახსოვს, ათი-თერთმეტი წლის ასაკში თავში მომივიდა აზრი იმის შესახებ, რომ მარქსის გამონათქვამი: „ყოფიერება განსაზღვრავს ცნობიერებას“ სწორია მხოლოდ მანამ, სანამ ცნობიერება გაუცხოების ხელოვნებას დაეუფლება; შემდეგ კი ცნობიერება დამოუკიდებელი ხდება და ხელეწიფება არსებობის როგორც რეგულირება, ასევე იგნორირებაც. ეს უდავოდ აღმოჩენა იყო ამ ასაკისთვის, მაგრამ არა მგონია, ამის აღნიშვნა ღირდეს. დარწმუნებულიც ვარ, სხვებმა უკეთ მოახერხეს ამის ფორმულირება. განა ამდენად არსებითია, ვინ გაშიფრა პირველმა სულიერი ლურსმული, რომლის შესანიშნავ ნიმუშსაც „ყოფიერება განსაზღვრავს ცნობიერებას“ წარმოადგენს? ასე რომ, მე ამას ვწერ არა იმიტომ, რომ ცხოვრების ქრონიკა დავაზუსტო (ასეთი რამ არ არსებობს, ან თუ არსებობს, უმნიშვნელოა და, მაშასადამე, ჯერ არ დამახინჯებულა), არამედ იმ ჩვეულებრივი, უბრალო მიზეზის გამო, რატომაც საერთოდ წერს მწერალი: რომ ენას შეუძახოს, ან საკუთარ თავს, ენის მეშვეობით. ამ შემთხვევაში — უცხო ენის. რაც მაგონდება, ის მცირედიც მეტად მოკლდება, რადგან ყველაფერს ინგლისურად ვიხსენებ.


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

იოსიფ ბროდსკი – “მწერალი საპყრობილეში”

(Iosif Brodski - "mwerali sapyrobileshi")

იოსიფ ბროდსკის ეს წერილი წინ უძღვის თერთმეტი წლის წინ ნიუ-იორკში გამოცემულ წიგნს “საპყრობილე, რომელშიც ვცხოვრობ”. ესაა ამერიკული პენ-კლუბის მიერ შედგენილი მოთხრობების ანთოლოგია, სადაც თანამედროვე მსოფლიოს ე.წ. ციხის ლიტერატურაა შესული.
ქართული თარგმანი პირველად 1997 წელს დაიბეჭდა “არილში” (რომელიც მაშინ ჯერ კიდევ გაზეთის ფორმატით გამოდიოდა). იმ წელს, რამდენადაც მახსოვს, არც ერთი მწერალი არ დაუჭერიათ, ასეთი რამ არ მომხდარა არც შემდეგ წლებში, დღეს კი უკვე ბევრი რამაა შესაძლებელი და მწერლების დაპატიმრების უძველესი ტრადიცია, ხანგრძლივი პაუზის შემდეგ, კვლავ აღორძინდა, ოღონდ ამჯერად საქართველოში, ცრუ-დემოკრატიის ქვეყანაში. თარგმანის ხელმეორედ დაბეჭდვის აუცილებლობასაც სწორედ ამის გამო ვხედავ.

მთარგმნელი

საპყრობილე, არსებითად, სივრცის ნაკლებობა და დროის სიჭარბეა. ტუსაღისთვის ორივე კატეგორია საგრძნობია. ამ პროპორციამ, რომელიც სამყაროში ადამიანის ადგილს განსაზღვრავს, პატიმრობა ბუნებრივად აქცია ქრისტიანული მეტაფიზიკის განუყრელ მეტაფორად და პრაქტიკულად, იგი ლიტერატურასთან შეაუღლა. ამ უკანასკნელისთვის მას გარკვეული საზრისიც აქვს, რადგანაც ლიტერატურა, პირველ რიგში, მეტაფიზიკურ ჭეშმარიტებათა არსებულ კილოებზე თარგმნაა.
ეს თარგმანი, რა თქმა უნდა, საპყრობილეების გარეშეც განხორციელდებოდა, და შესაძლოა, მეტი სიზუსტითაც. მაგრამ, პავლედან მოყოლებული, ქრისტიანულ ტრადიციას მყარი პოზიცია ჰქონდა შემუშავებული თავისუფლების აღკვეთის, როგორც გამოცხადების გადმოცემის საშუალების შესახებ. დღეს კულტურა და ლიტერატურა, რომელიც სხვა, არაქრისტიანულ მოძღვრებებზე და პრინციპებზეა (თუ ეს სიტყვა უადგილო არ იქნება) დამყარებული, ძალ-ღონეს არ იშურებენ, რათა საპყრობილეებსა და დილეგებში დიად უფროს, ჩინელების შემთხვევაში კი, უმცროს ძმას დაეწიონ, იმის იმედით, რომ საკუთარ ვიიონებსა და დოსტოევსკებს მიაგნებენ.
XX საუკუნეში, დაპატიმრებული მწერალი ნებისმიერ ტერიტორიაზე მოიპოვება. შეუძლებელია დაასახელო ენა, რომ აღარაფერი ვთქვათ ქვეყანაზე (ნორვეგიის გამოკლებით?), სადაც მწერლობამ თავიდან აიცილა პატიმრობა. რა ტქმა უნდა, ზოგიერთ ენასა და ქვეყანას მეტი მიღწევა ჰქონდა ამ სფეროში, ზოგს _ ნაკლები. რუსეთმა, როგორც ჩანს ყველას გადააჭარბა, მაგრამ მეორე მხრივ, სსრკ მჭიდროდ დასახლებული იმპერია იყო. მის რღვევასთან ერთად, ამ პრობლემის სიმძიმის ცენტრმა ევროპიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, აფრიკასა და ოკეანეთის კუნძულებზე გადაინაცვლა. დამაიმედებელი არაფერია, რადგანაც, ესენიც მჭიდროდ დასახლებული რეგიონებია. დისკრიმინაციაზე უარის თქმით, გეოგრაფია, როგორც ჩანს, ესწრაფვის ისტორიას დაეწიოს. ან, შესაძლოა, ისტორია ცდილობს, არ ჩამორჩეს გეოგრაფიას. ძირითადად, მწერალი გისოსებს მიღმა მაშინ ხვდება, როცა პოლიტიკურ დავაში ვინმეს მხარეს იკავებს და ეს ისტორიის აშკარა ნიშანია (ასეთი დავის არსებობა, რა თქმა უნდა, გეოგრაფიის მთავარი თვისებაა). მნიშვნელობა არა აქვს, რა ისტორიულ მოგონებებს აღგვიძრავს საპყრობილე. იგი პირველ რიგში, გაიძულებთ, ყოველ დილით 6 საათზე ადგეთ და ანგარიში გაუწიოთ პატიმრობის ვადის მწარე რეალობას.
საპყრობილე არ გვაიძულებს აბსტრაქტული ცნებებისგან გავთავისუფლდეთ. პირიქით, ისინი ყველაზე მოკლე ფორმულირებებამდე დაჰყავს. საპყრობილე, არსებითად, თქვენი მეტაფიზიკის, ესთეტიკის, ისტორიის გრძნობისა და ა.შ. თარგმანია შემოთავაზებული ყოველდღიური არსებობის კომპაქტურ ფორმებში. ყველაზე ეფექტური ადგილი ასეთი თარგმანისთვის, რა თქმა უნდა, ცალკე საკანია, სადაც ადამიანის სამყარო 60 ვატი მზით განათებული ბეტონის მართკუთხედამდეა შემცირებული, რომელშიც თქვენ იმყოფებით საკუთარი ჭკუა-გონების დევნაში გამოკეტილი. რამდენიმე თვის შემდეგ მზის სისტემა საბოლოოდ კომპრომეტირებული აღმოჩნდება – იმედი მაქვს თქვენი მეგობრებისა და ახლობლებისგან განსხვავებით – და თუ თქვენ პოეტი ბრძანდებით, რამდენიმე კარგი ლექსით დაჯილდოვდებით, რომელიც გულში გექნებათ ჩაბეჭდილი, რადგან კალამი და ფურცელი ტუსაღისთვის, ყველაზე ხშირ შემთხვევაში, მიუწვდომელია.
ციხის ლიტეარტურის ძირითადი ნაწილი პროზადაა დაწერილი. იმიტომ კი არა, რომ პროზაიკოსებს უფრო ხშირად აპატიმრებენ, ვიდრე პოეტებს (სინამდვილეში პირიქით ხდება), არამედ, უპირველეს ყოვლისა, იმიტომ, რომ გარდაუვალი სასჯელის მონოტონური იდიომა პოეტებს აშკარად შეუთავსებლად მიაჩნიათ ლექსის თავისუფლებასთან. პოემის შექმნა საპყრობილის შესახებ გაცილებით რთულია (თანამედროვე რუსულ ლიტერატურაში), ვიდრე რომანისა, რომ აღარაფერი ვთქვათ მემუარებზე. შესაძლოა, ხელოვნებებს შორის პოეზია ყველაზე ნაკლებადაა დაჯილდოებული გამოსახვის უნარით.
და თუ ეს ასე არაა, მაშინ მისი გამოსახვის ობიექტი აშკარად მავთულხლართებით, გუშაგებითა და ტყვიამფრქვევებით გარშემორტყმულ ციხის კედლების ზემოთ და მიღმა მყოფობს. ყოველი ხელოვნება ესწრაფვის მუსიკალობას, თქვა უოლტერ პეიტერმა, და პოეზია, კერძოდ, უარს ამბობს ადამიანური ტანჯვით ჰიპნოტიზირებაზე (პოეზიის მსახურთა ტანჯვის ჩათვლითაც).
რა თქმა უნდა, მწერალი წმინდა ძროხა არის: მას არ შეუძლია კანონგარეშე, ან ამ შემთხვევაში, საზოგადოების უკანონობისა პირობებში არსებობა. საპყრობილე ან საკონცენტრაციო ბანაკი ამ საზოგადოების მხოლოდ გაგრძელებაა და არა მის მიღმა არსებული ტერიტორია, თუმცა კი თქვენი მაისურის მიხედვით, ასეთი დასკვნის გაკეთებაც შეიძლება. გისოსებს მიღმაც მწერალი თანამემამულეთა ბედს იზიარებს. არც მათი წარმოდგენით და არც, იმედი მაქვს, საკუთარ თვალში, მწერალი არ განსხვავდება იქ მყოფთაგან. მწერლის საპყრობილიდან დახსნის მცდელობაში, სადაც მისი კომპატრიოტები, ერთი სიტყვით კი, მისი მკითხველები და პერსონაჟები დარჩებიან – ერთგვარი უნამოსობა იგულისხმება. ეს იგივეა, გადაჭედილ ხომალდზე, რომელიც უსამართლობის ზღვაში ჩასაძირადაა განწირული, ერთადერთი მაშველი ჟილეტი მოისროლო.
თუმცა, ეს ჟილეტი აუცილებლად უნდა მივაწოდოთ, რადგან უკეთესია თუნდაც ერთი სული ვიხსნათ, ვიდრე არც ერთი, აგრეთვე იმიტომაც, რომ დახსნილი მწერალი ყველა დანარჩენზე ხმამაღლა გამოსცემს შOშ-ის სიგნალს. და მიუხედავად იმისა, რომ წიგნის თაროებზე ისედაც ბევრი წიგნია, რომელსაც არასდროს ვახლებთ ხელს, მაშველი ჟილეტი მწერალს ერთი უბრალო მიზეზის გამო უნდა მივცეთ: იგი კიდევ ერთ წიგნს დაწერს. რაც მეტი წიგნია ჩვენს თაროებზე, მით ნაკლებ ადამიანს ვატუსაღებთ. სხვა სიტყვებით, წიგნის კითხვაში დახარჯული დრო ქმედებისთვის მოპარული დროა, სამყაროში კი, რომელიც ასე მჭიდროდაა დასახლებული, რაც ნაკლებს ვიმოქმედებთ, მით უკეთესია.
ადამიანი მიეჩვია აშკარად უაზრო სიტუაციებში უზენაესი საზრისი ეძიოს. იგი ხელისუფალთა დამსჯელ, თუმცა კი დაუბანელ მარჯვენაში განგების ძალას ხედავს. ამ კომპლექსს ბრალეულობის ქვეცნობიერი გრძნობა და დაგვიანებული სასჯელის მოლოდინი კვებავს, ადამიანი ბედისწერის მსხვერპლი ხდება, მაშინ როცა თავად ამაყობს კაპიტულაციით, თვლის, რომ მორჩილების ახალ სიღრმეებს ეზიარა.
მაგრამ ის, რაც ზეაღსვლაა მორჩილისათვის, საზოგადოებისთვის სახიფათო დაღმართია. მომავალი სამყარო ახლანდელზე უფრო მჭიდრო იქნება, და ანომალიაც მასში ეპიდემიის პროპორციებს მიაღწევს. მის წინააღმდეგ პენიცილინი არ არსებობს; ერთადერთი წამალი, რომელზე შესაძლოა ხელი მიუწვდეს პოტენციურ მსხვერპლს, თვითნაკეთი, მთლიანად ინდივიდუალური, განძლების იდიოსინკრატული მანერაა. მწერლები კი, პირველ რიგში და მათი მრწამსის მიუხედავადაც, ინდივიდუალისტები არიან. ისინი ვერ თანხმდებიან ერთმანეთში, ძალზე განსხვავდებიან ნიჭითა და სტილისტური თავისებურებებით; ერთი სიტყვით, მწერალი, თავისთავად, ადამიანური არსებობის უზენაესი მეტაფორაა. ამიტომაც ყველაფერს, რასაც იგი თავისუფლების აღკვეთის ადგილების შესახებ მოგვითხრობს, უდიდესი ინტერესით უნდა ეცნობოდეს ყველა, ვინც თავისუფლად თვლის თავს.
მასობრივ ცნობიერებაში საპყრობილე უცნობი სიდიდეა და ამდენად, სიკვდილს უტოლდება, რომელიც აჭარბებს მას როგორც იდუმალებით, ასევე თავისუფლების არარსებობითაც. ყოველ შემთხვევაში, ცალკე საკანი თავიდან მართლაც კუბოს შთაბეჭდილებას ტოვებს. საპყრობილეებზე საუბრისას მიღმური სამყაროს დამოწმება ნებისმიერ ენაში კლიშედ იქცა (თუ, რა თქმა უნდა, ასეთი საუბრები აკრძალული არაა), რადგანაც ჩვეულებრივი ადამიანური რეალობის თვალსაზრისით, საპყრობილე, მართლაც “სიცოცხლის შემდეგ ცხოვრებაა” და თანაც, ისეთივე დაწვრილებითი და მყარი, როგორც სიკვდილის საუფლოს ნებისმიერი საეკლესიო ვერსია.
თუმცა, თავისუფლების ნაწილობრივი აღკვეთა, რასაც საპყრობილე წარმოეადგენს, აბსოლუტურზე უარესია, რადგანაც ეს უკანასკნელი აღკვეთის გაცნობნიერების უნარსაც გაცლით. საპყრობილეში კი, თქვენ არათუ უხორცო დემონების, არამედ თქვენნარივე, ზოგჯერ ზედმეტად ხელშესახები არსებების კლანჭებში ექცევით. სავსებით გასაგებია, რომ ჩვენს კულტურაში არსებული ქვესკნელის სახეების ძირითად ნაწილს საპყრობილის გამოცდილება უდევს საფუძვლად.
რაც არ უნდა იყოს, ციხის ლიტერატურა თვალნათლივ გვიჩვენებს, რომ ჯოჯოხეთი ადამიანებმა შექმნეს და მას ადამიანებივე განაგებენ. მაგრამ ამაშია დაფარული გაძლების იმედიც, რადგანაც ადამიანები, ვინც ფულს სისასტიკის გამო იღებენ, ხშირ შემთხვევაში გულგრილნი, უმაქნისები და ზარმაცები არიან. ადამიანის მიერ შექმნილი არც ერთი სისტემა სრულყოფილი არაა და გამონაკლისი არც ჩაგვრის სისტემაა. იგი ცვდება, იბზარება, ბზარი კი მით უფრო შესამჩნევი და ფართო ხდება, რაც უფრო ხანგრძლივია ვადა. სხვა სიტყვებით, აზრი არა აქვს საპყრობილის ერთ მხარეს მრწამსის წრთობას, რადგან მალე შეიძლება კედლის მეორე მხარეს აღმოჩნდეთ. უმრავლეს შემთხვევაში, საპყრობილის ატანა შესაძლებელია. თუმცა ახლადშესულისთვის იმედი მართლაც ყველაზე გამოუსადეგარი რამაა. აქ შაქრის ნატეხი უფრო მეტად ფასობს.

თარგმნა მალხაზ ხარბედიამ


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

განვავრცობ პლატონს

(ganvavrcob platons)


მე მირჩევნია, ფორტუნატუს, საცხოვრებლად ქალაქი ძველი,
სადაც მდინარე ხიდქვეშ მოცოცავს, როგორც სახელოდან ხელი.
და ყურეს თითებგაფარჩხული უერთდება არა უკმეხად კუშტი,
არამედ ისე, ვით შოპენი, არავისთვის რომ უჩვენებია ამქვეყნად მუშტი.

იქ, სადაც ოპერა ოპერობს და მსმენელნიც არიან,
სადაც ვეტერანი-ტენორი იმღერებდა მარიოს არიას.
სადაც ტირანი მისთვის აპლოდისმენტებს იმეტებს და მე კი სიავით
კბილებში გამოვცრი მისი მისამართით: «ქლიავი».

აქ იქნებოდა კლუბები საფეხბურთო და საიახტო.
ქარხნების უკვამლო მილებზე მივხვდე, რომ დღეს კვირაა.
გარეუბანში გაძეძგვილ ავტობუსს როგორღაც მივახტე,
მუჭაში მანეთჩაკუნჭულმა ვკრა ტლინკი და შევკრა ირაო.

მე ჩავაქსოვებდი ჩემს ხმას იმ ყმუილს, მოწყვეტილს ყბებიდან,
სად თავით დაწყებულს აგრძელებს ფეხების მყესი.
ვფიქრობ, ჰამურაპის მიერ მიღებული კანონებიდან
უმთავრესია პენალტისა და კუთხურის წესი.
იქ იქნებოდა ბიბლიოთეკა, რომლის ცარიელ დარბაზებში
მე გადავფურცლავდი ტომებს და რას ვიზამდი ამაზე უკეთესს,
მათში იქნებოდა იმდენი მძიმე, რამდენსაც გაბრაზებით
ვუწმაწურობთ ხოლმე, რაც პროზას ვერ აღწევს. ლექსს ხომ მითუმეტეს.

იქ იდგებოდა სადგურის შენობა ომგამოვლილი,
შთამბეჭდავ ფასადით გარემოს მნთქმელი და მგვემი,
ავიახაზების ვიტრინაში ხასხასად მოვლილი
პალმის დანახვაზე გამოფხიზლდებოდა მაიმუნი, თვით ჩემში მთვლემი.

და ოდეს ზამთარი ქალაქს, ფორტუნატუს, კაზმავდა ეგრე
ყოველი კვარტალი იქნებოდა ქათქათად მოვლილი,
გალერეებში მოვიწყენდი სადაც ტილოები დავიდისა და ენგრის
ჩემთვის იქნებოდა, ვით ხალები თანდაყოლილი.

საღამოს მანქანებს მოაქაქანებდა ქუჩა ნახირებად,
რომელთაც ზმუილი და მიწყდომ-მოწყდომა ექცათ ახირებად
და სასამართლოს ფრონტონის გასწვრივ ქროლვა გამეტებით,
იქ სადაც დორიულ თმის ვარცხნილობას იხდენენ სვეტები.

იქ იქნებოდა ყავახანაც კარგი ბლამანჟეთი,
სადაც დავასკვნიდით: - რაღად გვინდოდა საუკუნე მეოცე,
როდესაც უკვე გვქონდა მეცხრამეტე. კოლეგის მანჟეტი,
ზედ დააკვდებოდა დანა-ჩანგალს უტყვი გაოცებით.

იქ იქნებოდა წყნარი ქუჩა ორმწკრივი ხეებით,
ძველ სადარბაზოში ნიშით, ნიმფით და რამე-რუმეებით,
სასტუმრო ოთახში სურათი გვამცნობდა, თუ დიასახლისი
როგორი იქნებოდა, როცა ედგა სინორჩის დღეები.

მე მოვისმენდი წყნარ საუბარს იმაზე, რაიც
სულ არ ეხება სანთლებიან ვახშამს და მაინც,
საღამოს ბოლოს შევამჩნევდი, ო ფორტუნატუს,
რომ შუქს აღარ სურს მწვანე კაბას წითლად უნათოს.

და დრო, წყლისაგან განსხვავებით მდინარი სიბრტყივ,
სამშაბათიდან ოთხშაბათამდე წყვდიადში მიწყივ
გადაასწორებდა ყველა ნაოჭს საკუთარ ხელით,
რათა წაეშალა ნაკვალევი თავისი ძველი.

V

იქ იქნებოდა ძეგლებიც, რომელთა სახელები
მეცოდინებოდა. და არა მხოლოდ მათი, ვინც გახელებით
სტკუცა ისტორიის უზანგს თავისი ფეხი,
სხვა ოთხფეხებისაც, მათი, ვინც ქალაქს დაადგა კეხი

თავისი ყოფნისა. და მე მთელი დღით ქალაქში გაჭრილი,
ნაშუაღამევს პირში ნაღეჭ სიგარეტგაჩრილი,
ვით ბოშა ხელისგულს, დავაშტერდებოდი ასფალტს, ავანთებდი
ასანთს და ბოშურად, სლოკინით, ხმამაღლა ვიქირომანტებდი.

და როცა დამიჭერდნენ და დამაბრალებდნენ შპიონაჟს, ან მენაჟ
-ა–ტრუას, ყველაფერს, რაც ითქმის თუ არ ითქმის ენით,
ბრბო გამოიშვერდა დაკოჟრილ თითსა და ენას
იღრძობდა ცოფიან ყვირილით: «არ არის ჩვენი!»,-

მე კი ბედნიერი ჩემს თავს ჩავძახებდი: «მოდი და შეხედე,
შენ შანსი მოგეცა, შორიდან რაც წარმოისახე,
შიგნიდან იხილო, აწ რახან შიგ შემოეხეტე,
წვრილმანებს ჩასწვდი და თან Vive la Patrie! იძახე.



თარგმანი რუსულიდან - ვახუშტი კოტეტიშვილი


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

დიდი ელეგია ჯონ დონისადმი

(didi elegia jon donisadmi)


ჩასთვლიმა ჯონ დონს. სამყარომაც ჩაქინდრა თავი.
თვლემს იატაკი, სარეცელი, ტილო, მინები,
მაგიდა, ნოხი, ბრა, ურდული, საკიდი, კავი.
თვლემენ კედლები, გარდერობი და გარდინები.
თვლემს ყველაფერი: პური, დანა, ბოთლები, ტაშტი.
თვლემს ფაიფური, ბროლი, ჭიქა, ჭურჭელი, ბარი,
თვლემს ხის საათი გაქცეული წუთების ნაშთი,
საფეხურები, კიბეები, სარკმელი, კარი.
ყველგან ღამეა: თვალებში და მძიმე ფარდებში,
ყველა მაქმანში, სავარძელში, სკამში, აკვანში,
ყველა უჯრაში, ფურცლებსა და საქაღალდეში,
ჩამქრალ ღუმელში... ყველა ნივთში, ყველა საგანში.
ფეხსაცმელებში, ქურთუკებში, მზერის გაცვლაში,
ორნამენტებში, სარკეებში, რომ აღარ ბზინავს,
ზეწარში, ცოცხში, ისევ ტაშტში, ჩრდილში, ჯვარცმაში,
ღამეა ყველგან, ბნელი ღამე. ყველაფერს სძინავს.
თვლემს ყველაფერი. თვლემს სარკმელი, სარკმელში თოვლი
და სახურავზე საბურველი ქათქათა ნაჭრის.
ქუჩებს შეჰყრია ძილის ჟინი, მომცველი ყოვლის,
მათ სარკმლის ჩარჩო სასიკვდილოდ შუაზე გაჭრის.
ფშვინავს კედელი და მინასაც კვლავ თვლემა უვლის.
თვლემს ქვაფენილი, გისოსები, თვლემენ თაღები.
არ კრთება სხივი, არ გაისმის ჭრიალი ურმის,
თვლემენ ჯაჭვები, გალავნები, რტონი, ბაღები.
სძინავს კარიბჭეს. თვლემს რგოლები და ბოქლომები,
სახელურები, კაუჭები და ურდულები,
თვლემენ სპილენძის კლიტეები, თიხის ლომები,
ოხვრა-ჩურჩული აღარ კრთება არსად სრულებით.
თვლემენ ტაძრები, ციხეები, ბაზრები, დახლი,
თვლემენ ღორები, უშობლები და კურატები,
თვლემს ქვის მესერი, ეზო-კარი, ნაგაზი, სახლი,
ყურდაცქვეტილნი, სარდაფებში თვლემენ კატები.
ხალხსა და თაგვებს მთელ ლონდონში სუყველას სძინავს.
თვლემს ნავსადგური. იალქნების ჩრდილში თვლემს ნავი,
რომლის ძარაზე თოვლჭყაპიც კი პოულობს ბინას,
მთვლემარე ზეცას მიუყრდნია ღრუბლისთვის თავი.
ჩასთვლიმა ჯონ დონს და ზღვაც გახდა მყისვე უძლური,
ცარცოვან ნაპირს ხასიათი უქრება ლაღი.
თვლემას მოუცავს მთელი ყურე, მთელი კუნძული,
სამი ბოქლომით ჩაუკეტავთ სუყველა ბაღი.
სძინავთ ნეკერჩხლებს, სოჭებს, ფიჭვებს, ნაძვსა და რცხილას,
სძინავს ნაკადულს მთის კალთებზე, სძინავთ მთის კალთებს.
სძინავს მელიას, მგელს, მის ლეკვებს და დათვიც ხვრინავს,
რომლის ბუნაგთან ნამქერსაც კი დუმილი მართებს.
სძინავთ ფრინველებს. აღარ ისმის მათი ჟივჟივი.
ყვავი ყრანტალით არ აღავლენს საზარელ ოდას.
დუმს სივრცე. ჭოტი არ ხარხარებს ისევ გიჟივით,
ვარსკვლავი ბრწყინავს. თაგვი ამხელს ჩადენილ ცოდვას.
ყველაფერს სძინავს. კუბოებში არ კრთიან მკვდრები.
ყველაფერს სძინავს. ირგვლივ მხოლოდ სიმშვიდე სუფევს.
ღამის პერანგთა არ იძვრიან ლოგინში ზღვები.
ერთს მარტოს სძინავს. სხვა ჩაჰკვრია საყვარლის უბეს.
ყველაფერს სძინავს: მდინარეებს, მთებს, ტყეებს, ჭალებს,
ფრინველებს, მხეცებს, საიქიოს და სააქაოს.
მხოლოდღა თოვლი ბნელი ციდან აელმებს თვალებს,
თუმც, იქაც სძინავთ და ეს თოვა რამ შეაკაოს?!
ანგელოზს სძინავს. ამ სოფელზე არავინ ზრუნავს.
მათდა სასირცხვოდ, წმინდანებსაც მოჰგვრიათ რული...
ჯოჯოხეთსაც და სამოთხესაც იხილავთ მდუმარს.
ამ დროს ქუჩისკენ აღარავის მიუწევს გული.
ჩასთვლიმა უფალს და შორია იქიდან მიწა.
ყურებმა სმენა, ხოლო თვალმა დაკარგა ჩინი.
დასაძინებლად თვით სატანაც ნამქერზე მიწვა
და მასთან ერთად სიავესაც ჩაუქრა ჟინი.
მთავარანგელოზს, ბანგით სავსე, შეუსვამს თასი.
ჩასძინებიათ როგორც ცხენებს, ასევე მხედრებს,
ძილმორეული, ქერუბიმთა მდუმარებს დასი.
ძილი მოჰგვრია პავლეს ტაძრის უწმინდეს კედლებს.
ჩასთვლიმა ჯონ დონს. სძინავს ლექსს და თვლემენ რითმები,
ყველა სტრიქონი, ყველა სტროფი, ყველა მარცვალი.
და ამ ლექსებში მოქცეულნი, თვლემენ კითხვები,
ცოდვები, ნაკლი, ყოველივე, მათში რაც არი.
ეს სტრიქონები ერთურთისთვის, თითქოს, ძმებია,
თუმცა, ბრძოლისთვის დააწყვილა ყველა გამჩენმა,
მაგრამ მათი გზა ედემს ისე დასცილებია,
ისე წმინდაა, რომ ჭირს კიდეც მათი გარჩევა.
ყველა სტროფს სძინავს ქორეები და იამბები,
გუშაგებივით აქეთ-იქით მიმოფანტულან,
ლეთა თვლემს მათში წარსულ დღეთა თვლემენ ამბები,
მათ მიღმა ჩრდილი დიდებისა წამომართულა.
სძინავს განსაცდელს. თვლემს წამება, მანკი და ვნება.
ბოროტი კეთილს სიყვარულით ჩახვეულია.
მსაჯულებს სძინავთ. თოვლს თუ შერჩა მცირედი ნება,
მოძებნოს ვინმე, სადაც სული და სხეულია.
თვლემს ყველაფერი. თვლემს წიგნების ფერადი გროვა.
სიტყვის მდინარე დავიწყების შეჭირხლა ყინვამ.
სძინავს სიმართლეს. ძირს ჩამოსვლას განაგრძობს თოვა.
მხოლოდღა ჯაჭვი შეარხია რგოლების გმინვამ.
თვლემს ყოველივე: წმინდანები, ეშმაკი, ღმერთი.
ქურუმთა გულის აღარ ისმის აღარსად ძგერა.
უმთვარო გზებზე წვება თოვლის მოთეთრო ღვენთი
და მთელს სამყაროს სხვა არც ერთი არ წვდება ბგერა.

მაგრამ ო, ჩუმად! ცივ წყვდიადში გაისმის კვნესა,
ცრემლნარევი ხმა ეფინება მდუმარ კუნჭულებს
იქ, სიბნელეში, თეთრი ზამთრის სრულდება მესა,
ვიღაც ლოცულობს, ვიღაც ოხრავს, ვიღაც ჩურჩულებს.
ჟღერს ხმა ნემსივით უწვრილესი ვიღაც ტირის და
უხილავ ძაფით იქსელება სამყარო მთელი...
ნემსმა ღამე და განთიადი ჩააგვირისტა,
თოვლში აწივლდა მარტოობის მსახვრალი ცელი.

“შენა ხარ, ჩემო ანგელოზო? დათმე ხუნდები,
შენსავით, თოვლქვეშ, სიყვარულის ზაფხულს მოველი!
ღამემ მოგისწრო და საჩქაროდ სახლში ბრუნდები?
შენ მიხმობ ბნელში?” მდუმარეა ირგვლივ ყოველი.
“ქერუბიმებო, იქნებ, თქვენი ქორო დაძარით,
ისევ ცრემლებით შეარხიეთ ბნელი კარავი,
იქნებ, სიჩუმემ მოგაბეზრათ ჩემი ტაძარი,
მითხარით, თქვენ ხართ?” თუმცა, პასუხს არ მცემს არავინ.
“შენა ხარ, პავლე? სისასტიკემ ეგ ხმაც დაღალა,
მაცხოვრის სიტყვებს ახლა უკვე ცრემლებად მისევ?
ნუთუ წყვდიადში აკიაფდა შენი ჭაღარა,
შენი ქვითინი შემომესმა?” დუმილი ისევ.
“შენი ხელია, თვალს რომ ცდილობ, რიდედ უფარო,
მისგან იღვრება ნეტარება, შენდობა, რისხვა...
კადნიერება მაპატიე, მაგრამ, უფალო,
მე მაინც შენი შესაფერი მგონია ის ხმა”.
პასუხად ისევ ის სიჩუმეა. “შენ ხარ, გაბრიელ,
ჩაჰბერე საყვირს და აღაგზნებ ცეცხლოვან ენებს?
თვალის გახელაც ვერ მოვასწარ, ხელი დაგვრიე,
შენი მხედრებიც აჩქარებით კაზმავენ ცხენებს?”
ყველაფერს სძინავს. მხოლოდ თოვლის რკალი გვევლება,
ციურ მარხილთა გამოჩენა არავის უკვირს.
ზეცაში უნდა დაგაბრუნონ შენმა მწევრებმა
და ამიტომაც გავიგონე ქვითინი ბუკის?!”

“ო, არა, ჯონ დონ! შენი სული გეხმიანება,
აქ, ცის კიდურზე, მარტოდმარტო ვტირი და ვწუხვარ,
რომ ჩემმა გარჯამ ჩაიარა, როგორც ზმანებამ,
ამაოდ გბორკე გრძნობით, აზრით, მეფურად უხვად.
ამ ტვირთით გსურდა, რომ ვნებების ცაზე გეფრინა,
ცოდვებზე, სისხლზე, სიძულვილზე და უფრო მაღლაც.
ფრინველი იყავ, ეგ ფრთა ინგლისს ნისლად ეფინა,
სახურავს ისე ასცდებოდი, ვერ გრძნობდი დაღლას.
ჯოჯოხეთს შენსავ თავში ჭვრეტდი და მერე ხალხში,
მოხილვა ზღვების და კლდეების მადლად ჩათვალე,
მაგ მზერით როცა შეაღწიე ედემის ბაღში,
სევდამ დაცვარა მინა, ჩარჩო, თვალი, სათვალე.
ჭვრეტდი ცხოვრებას, როგორც კუნძულს. ოკეანესაც
შეასწარ თვალი, ეთაყვანე სინათლის მცველთა.
დადგა წყვდიადი და სამყარო კუპრმა გალესა.
ღმერთი იხილე და მაშინვე დაბრუნდი ჩვენთან.
მაგრამ ტვირთმძიმეს სივრცეები ისე დაგღლიდა,
ცათამბჯენების გაარჩევდი მხოლოდღა სურათს...
მზერის ჩაწვდენა კარგიც კია მაგ სიმაღლიდან:
სამსჯავრო ისე საშინელი აღარ ჩანს სულაც.
ო, მაგ მხარეში თვით კლიმატიც უძრავია და
წააგავს სიცხით გათანგულის კოშმარულ სიზმრებს...
შუქია ღმერთი, სარკმელთან რომ გაიცრიატა,
შორეულ სახლში სასოებით რომ ავსებს ხიზნებს.
აქ ნახავ ველებს, გუთანი რომ არ შეხებია,
საუკუნეც ვერ ამოძირკვავს ნარსა და ეკალს,
აქ კედლის მსგავსი ბორცვები და კორტოხებია,
მხარამდე ბალახს წვიმის აკრთობს მხოლოდღა ცეკვა.
აქ ტყის მკაფავი დაბნეული აცეცებს მზერას,
ძვალი და ტყავი მისი ცხენი სველ ბალახს მოძოვს,
ფიჭვზე ავა და არემარეს იქიდან ზვერავს,
შორს, თავის ველზე ამოფრქვეულს შენიშნავს კოცონს.
შორსაა ცეცხლი. შორს ყვებიან ცეცხლთან არაკებს.
შორს იფოთლება დედამიწა, ყანა და ზვარი.
აქ სინათლეა და ერდოზე ძაღლი არა ყეფს,
აქ სამრეკლოზე არ ირხევა არც ერთი ზარი.
შორეთში დარჩა ყოველივე. შეკრთა მიტომაც,
ტყის წიაღისკენ გადაწყვიტა პირის მიქცევა,
მერე აღვირი, ღამე, ცხენი და ის თვითონაც
მყისვე ბიბლიურ მოლანდებად გადაიქცევა.

და აი, ვტირი, მისველდება თავსასთუმალი,
ისევ საფლავში, ისევ ქვებში მიწევს წვალება,
რადგან ცოცხალი ვერ გავხდები შენი სტუმარი
ცაში საფრენად საჭიროა გარდაცვალება.
ასეა. უნდა დაგივიწყო. თვალის ჩინს ვიქრობ,
და ნედლ მიწაში საუკუნოდ ვეშვები ბინდად,
უნაყოფოა ჩემი ფიქრი და მაინც ვფიქრობ,
სხეულისა და განშორების დალამბვა მინდა.
ო, ჩუმად, ჩუმად! სანამ ოხვრით გიციებ კერას,
არ ცხრება თოვლი ცრემლისა და წყვდიადის მწყემსი...
ჩვენს განშორებას ის უდნობი ძაფებით კერავს,
აქეთ და იქით დაუზარლად დაფრინავს ნემსი.
მაგრამ მე ვტირი. ჯონ დონ, გული შენც გიჩუყდება,
არც ვის აწუხებ შენზე ზრუნვით და შენი მოვლით,
სანამ მთვლემარე სახურავებს თოვლი უხდება,
სანამ ზეციდან წყვდიადისკენ ეშვება თოვლი.”

მას, ფრინველივით, თავის ნაქსოვ ბუდეში სძინავს,
სიცოცხლის წყურვილს, წმინდა ზრახვებს უმალავს წკვარამს,
ვარსკვლავს მიენდო რადგან ერთხელ, მარადის მბზინავს,
ვარსკვლავს, რომელსაც ამღვრეული ღრუბელი ფარავს.
მას, ფრინველივით, თუმც, საფრენად წმინდა გზა უდევს,
ცოდვებმა მისი სურვილები მაინც არიეს,
ჯობს, მისი სული წააგავდეს ყორნების ბუდეს,
ვიდრე შოშიის დაემსგავსოს სენაკს ცარიელს.
ის, ფრინველივით, თავს აისის ანთებით იქცევს,
აწ ტუსაღია მტრედისფერი ზეწრების ტბორის,
რადგანაც თოვლი და ზმანება შეკერავს სივრცეს,
სივრცეს მთვლემარე სხეულსა და სამშვინველს შორის.
ყველაფერს სძინავს. ჰაერიც კი ლექსივით მოთბა,
სულის მობერვას რომ მოელის, ზეციდან რხეულს,
ჯობს მიჯნურობას მოშაირემ შეასხას ხოტბა,
ღვთის სიყვარული აბატისას მოითხოვს სხეულს.
არა ჩანს სხვა გზა. ძველი გზებით უნდა იარო,
ხასხასა ჯეჯილს ღვარძლს ხანდახან ვერვინ აცილებს.
ვიცი, სიცოცხლე სხვასაც უნდა გაუზიარო,
მაგრამ ჩვენს სიკვდილს ხომ არავინ გაინაწილებს?
დაკემსილია ეს ქსოვილი. ვისაც სურს, არღვევს,
ხვალ სხვა მოირგებს, მალე დათმობს, დღეს ვისაც ეცვა...
ერთი ნახტომიც! ლამისაა, გაწყალდეს, გალღვეს
თუმცა, ხანდახან, თერძობასაც იბრალებს ზეცა.
იძინე, ჯონ დონ. ნუ მისტირი წელთა მარათონს.
გაცვდა ხიფთანი, რაღას მოვა კვართთან, ახალთან...
ერთხელაც, იქნებ, იმ ვარსკვლავმაც გამოანათოს,
ამდენი წელი შენს სამყაროს რომ ინახავდა.



თარგმანი რუსულიდან - გია ჯოხაძე


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

ჰოლანდია ხომ ქვეყანაა სწორი

(holandia xom qveyanaa swori)


ჰოლანდია ხომ ქვეყანაა სწორი და ბრტყელი,
ბოლოს და ბოლოს ზღვის სივრცეში გარდამავალი,
რაც თავად არის ჰოლანდია ბოლოს და ბოლოს.
დაუჭერელი თევზებიც კი ერთმანეთს შორის
ჰოლანდიურად საუბრობენ, დარწმუნებულნი,
რომ თვით მათი თავისუფლება
არის ნაზავი გრავიურის და მაქმანისა.
ჰოლანდიაში მართლაც არის გამორიცხული,
ახვიდე მთაზე, ან წყურვილით მოკვდე, ან კიდევ
ველოსიპედით წახვიდე და დატოვო კვალი,
მით უფრო ნავით. ჰოლანდია – მოგონებები.
მათ ვერ დაიჭერს ვერც კაშხალი და ვერც ჯებირი
ვერავითარი. ამის გამო ჰოლანდიაში
მე ვცხოვრობ ბევრად უფრო მეტ ხანს, ვიდრე ტალღები
ადგილობრივი, სადღაც შორს რომ მიირწევიან
ისევე, როგორც ეს სტრიქონები.



თარგმანი რუსულიდან - ვახუშტი კოტეტიშვილი


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

სამშობლოსაკენ ბრუნდები და ...

(samshoblosaken brundebi da ...)


სამშობლოსაკენ ბრუნდები და
ცოტა დაფიქრდი, ვიღას სჭირდები,
მეგობრის ხელს ვინ გამოგიწვდის?
გზად წაიხემსე, ნუ აღელდები

ტკბილი ღვინით ყელი ჩაიტკბე
სივრცეს გახედე, ცოტა ჩაფიქრდი და მიხვდები, რომ
შენი ბრალია. მხოლოდ და მხოლოდ შენი ბრალია.
და ეს კარგია. მადლობა ღმერთს! ეს ხომ კარგია?!

ოჰ, რა კარგია, რომ ვერავის ვერ დააბრალებ
ოჰ, რა კარგია, რომ ყარიბად შენ მეგულები
ოჰ, რა კარგია, რომ არავის ამ ქვეყანაზე
შენ სამუდამო სიყვარულით არ ეუღლები.

ოჰ, რა კარგია, რომ წყვდიადის ლაბირინთებში
შენ არასოდეს სათნო ხელი არ გიფარავდა,
ოჰ, რა კარგია, ხმაურიან სადგურის მიღმა
ეულად სივრცის უსასრულო გზებზედ დამდგარხარ.

ოჰ, რა კარგია, სამშობლოსკენ სწრაფვით მავალმა
ამხილო თავი არაგულწრფელ სიტყვათ თამაშში
და უცებ ჩასწვდე შენი სულის ნელსა სამზადისს
გზა გაუკვალოს ახალ დასაწყისს.

რამდენ ხანს ვტკეპნი დედამიწას..
რამდენ ხანს ვტკეპნი დედამიწას, ეტყობა ქუსლებს.
შუბლიც ზედ მიკრულ აბლაბუდას როგორღაც უძლებს.
და ეს ყიყლიყოც გრძნობებს მიტომ აღმიძრავს გულში,
რომ ისევე ჟღერს, ვით ჟღერდა გუშინ.
და თავში შავი აზრი ბოლავს, როგორც ბულული,
თვალთ გეჩხირება, როგორც შუბლზე ცელქი კულული.
აღარაფერი გესიზმრება, რომ ცოტა გახდე
დროის ნაგავი აღარ გახდე და ნაკლებ ახდე.
სარკმელში მოჩანს მათხოვრული, რუხი უბანი
და მისთა მდგმურთა დაჯენჯილი კაბა-ჯუბანი,
გსურს დაიხსომო ვინმეს სახე ამ კედელს იქით,
არა პირუკუ, რომ მან შენი, ვით ცდილობს იგი.
შუა ოთახში დავჯადოქრობ, როგორც მისანი,
სიცარიელის გორგალს ვიხვევ წილკერძი მიწის.
და ამოძრავებს ჩემს სულს ერთი წმინდა მიზანი,
თუნდაც რაიმე რომ გაიგოს, რაც ღმერთმა იცის.



თარგმანი რუსულიდან - თამარ დვალიშვილი


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

არ გამოხვიდე შინიდან

(ar gamoxvide shinidan)



არ გამოხვიდე შინიდან. არ მიჰქარო.
თუ შიპკას ეწევი, მზეზე რაღა გინდა, ჯიგარო?
კარს იქით უაზრობაა ყოველი. იქ ბედიც გენგრევა.
მხოლოდ საპირფარეშოში გადი და უკან ეგრევე.

შინიდან არ გახვიდე. არ გამოიძახო მოტორი ფიცხელი.
სივრცე დერეფანია, რომლის ბოლოსაც ჰკიდია მრიცხველი.
ვინმე ლამაზმანი თუ გესტუმრა, რომც შემოგღაღადოს,
გახსოვდეს, ხასად არ გახადო, სჯობს სულ არ გახადო.

ო, არ გახვიდე შინიდან, ვითომ ავად ხარ, იყავი ასე.
განა რა არის ქვეყნად უკეთესი კედელზე, სკამზე?
აზრი რომ არა აქვს აქედან გასვლას, ეს ხომ გაქვს ნაგემი,
ხომ უნდა უკანვე დაბრუნდე და თანაც – ნაგვემი.

შინიდან ნუ გახვალ. მიდი და იცეკვე მარტომ.
და დედიშობილა ბასანოვას მოაცვი პალტო.
შემოსასვლელში ყარს კომბოსტო და რაღაც ზეთი.
კედელზე მიჯღაბნილს ასოც რომ დაურთო, იქნება მეტი.

შენ არ გახვიდე ოთახიდან. დაე, ოთახი მიხვდეს,
შენს გარეგნობას მისი შიგანი თუ როგორ იხდენს.
არსმა ფორმას უთხრა: ერგო სუმ უცნობი. შენც სხვა რამ არ იცი.
ო, გარეთ რა გინდა? გახვალ და იქ უცებ არ დაგხვდეს პარიზი.

არ გამოშტერდე! ის იყავ, რაც არვინ ყოფილა აროდეს.
შინიდან გარეთ არ გახვიდე. ავეჯთან ყოფნა გიხაროდეს,
ამ კედლებს შპალერად აეკარ, გაყუჩდი და ამიერიდან
შენ ქრონოს-კოსმოსებს, რასებს და სხვა ვირუს-ეროსებს ერიდე.



თარგმანი რუსულიდან - ვახუშტი კოტეტიშვილი


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

იავნანა (iavnana)

ტყუილად კი არ გშვი, შვილო,
უდაბნოს შინა,
არ უნახავთ აქ მეფენი
ახლა ან წინათ.

რომც გეძებონ, აქ ვერავინ
ვერას გახდება.
აქ ზამთრობით სუსხი სივრცეს
აღემატება.

ზოგს აქვს ბევრი სათამაშო,
სახლი მაღალი,
შენ კი, ხედავ? რამდენ ქვიშას
მოდენის ქარი.

მიეჩვიე ამ უდაბნოს,
ვით ბედისწერას,
აქ ჩაივლის შენი დილაც,
გედის სიმღერაც.

მე შენ ძუძუს გაწოვებდი,
ხოლო უდაბნომ
შეაჩვია შენი მზერა
სივრცეს უსაგნოს.

შორი ვარსკვლავის სხივებიც
ამგვარ ხედამდე
აღწევენ და შენს ნათელ შუბლს
უკეთ ხედავენ.

მიეჩვიე ამ უდაბნოს,
ფეხქვეშ ქვიშასაც,
ვერა ნახავ სხვა სიმყარის
ირგვლივ ნიშანსაც.

აქ ბედიც ვერ გემალება
თვალთახედვიდან,
ხოლო ჯვრით მთას გამოიცნობ
ერთი ვერსიდან.

კაცის ნებით აქ ბილიკიც
კი არ იჭრება,
უკაცრიელია,
რათა
იდინონ წლებმა.

მიეჩვიე ამ უდაბნოს,
ვით ქარს ჩურჩული
და მიხვდები,
ხორცთან ერთად,
რომა გაქვს სული.

ეს შეგრძნება იდუმალი
გაგყვება დროში,
წაგადგება უსასრულო
იმ უდაბნოში.

ის უდაბნო უფრო დიდხანს
დაგიმარტოვებს,
მე იქ სადმე შენს სიყვარულს
ნიშნად დავტოვებ.

მიეჩვიე ამ უდაბნოს
და სხივმფენ ვარსკვლავს,
არემარეს საოცარი
შუქით რომ ქარგავს,

თითქოს ლამპას
ძის ლოდინში
ანთებს საღამოს,
ვინც იცხოვრა უდაბნოში
დაუსაბამოდ.



თარგმანი რუსულიდან - ლელა მეტრეველი


ბროდსკი იოსიფ - Brodski Iosef

რომაული ელეგიები

(romauli elegiebi)


ბენედეტე კრავიერის

I
დატყვევებული წითელი ხე რომაულ კერძო
ბინაში. ჭერქვეშ ბროლის ჭაღი მტვრიან კუნძულად.
ჟალუზი, როგორც თევზის რაღაც უაზრო კერძი,
რომ ვერ ერჩევა ფარფლებისგან ფხების კუნწულა.
სააბაზანოს მარმარილო გადანალახი
შიშველ ფეხებით, მომავალი ჩაცმისკენ. «შესდექ» -
რომ დამიძახონ, გავშეშდები, ვით ეს ქალაქი,
რომ დარჩა თავის ბედნიერი ბავშვობის შემდეგ.
ქვეყანა შვენობს სიშიშვლის და ნაოჭთა გამო,
იქ სიყვარული სახეებზე ბევრად მეტია.
ასე ტენორიც ოპერაში მით არის ამო,
კულისებში რომ ჩაცხრა და ვერ გამოეტია.
საღამოობით გუგა ციმციმ აცრემლებს თვალებს,
ალივლივდება ბროლი მათში ლურჯად ნაღვენთი.
სუფთა მოედანს ემსგავსება თავებში მთვარე.
თუმც უშადრევნო. მაგრამ იმავ ქვისგან ნაკვეთი.

II
ერთი თვე არის, რაც ქანქარებს რხევა სწყინდებათ
(ზაფხულში ბოთლში მხოლოდ ბუზი ბზუის ზმორებით).
ციფერბლატებზე ყველაფერი ჯვარედინდება,
თითქოს სერაფიმს დაეძებენ პროჟექტორები.
თვეა, რაც სარკე მთლად გაოფლილს აჩენს ორეულს,
რაც სარკმლებს ფარდებს მოაცმევენ, სკამებს – ჩიხოლებს.
ფუტკრების გუნდი მიაშურებს ზღვის გზას შორეულს
იმ იმედით, რომ თაფლს იქიდან გამოიყოლებს.
წყლის ჭავლო, მიდი, ეჩალიჩე თეთრ, დონდლო კუნთებს,
ვინძლო ჭაღარა ბამბის ქულებს შენც ხელი ახლო,
იმედის სანთელს უსახლკარო ტორსს სხვა ვინ უნთებს,
ვინ ეგულება ნანგრევების გროვაზე ახლო?
და ებრაელთა დანგრეული «რ»-ების გროვა
თავის თავს იცნობს. აკოწიწებ მათ ნერწყვის ხსნარით,
სანამ ფორუმის მოთვალთვალე მარადი დროა,
ბარბაროსივით თავნებად და ამაყად მდგარი.

III

შუადღის ბუღი ავარვარებს კრამიტთა ტაფობს.
ღრუბელმა, როგორც ანგელოსმა, ფრენა ინება.
და ბედნიერი ქვაფენილი გრძელფეხა სატრფოს
ცისფერ ქვედატანს ავხორცულად ეპოტინება.
მე - აბდაუბდა მომღერალი, რომელსაც უცებ
ენა უმაქნის აზრთ საფრქვევად წამოეზარდა,
თავს შევაფარებ მარადიულ ქალაქის ქუჩებს,
ვემალვი მნათობს, რომლის გამოც თვალნი ცეზართა
ჩაქრნენ (თუმც მზერით სამყაროთა დაპყრობა სურდათ).
ყვითელ მოედანს და შუადღის სიცხეს მივეშვი.
ჩემი განვლილი ცხოვრებისგან მოვითვლი ხურდას
და ვიფათურებ ხელებს ჩუმად გულის ჯიბეში.
შრიალებს დაფნა ისე, როგორც გაშლილი წიგნი.
კოლიზეუმი ვერ სარგებლობს ძველი უფლებით,
ის, ვით არგუსის თავის ქალა, ფოსოებს შიგნით
ცხვრის ფარასავით რომ უდიან თეთრი ღრუბლები.

IV

ორი ლამაზი შავგვრემანი ქალის ოვალი
ქმრის წიგნთსაცავში, ერთი როა ლამაზი უფრო.
თითქოსდა მუზას სურს აუხსნას ბედს ის ყოველი,
რაც კი რამ დარჩა საკარნახო და სასაუბრო.
ძველი ფურცლების შარიშური და კრეპდეშინის.
ჰაერს ეძლევა სურნელება უცხო, ნარჩევი,
იდაყვი აშლის ვარცხნილობას და არ ეშინის,
ქარაფშუტობის, ის ცვლილებებს არის ნაჩვევი.
აქ წაბლისფერი თვალებისთვის არ არის ურჩი
ფერი ავეჯის, ბროწეულის თუ მძიმე ფარდის.
ბევრად ნაზი და მახვილია ის, ვიდრე ლურჯი.
ლურჯს ხომ ამქვეყნად სულ არა აქვს არაფრის დარდი.
ლურჯს მუდამ ძალუძს პატრონის და ნივთის გარჩევა,
(ანუ დროის და ცხოვრებისა). ჟინი ძლიერი
უბიძგებს სინჯოს, რა გაქრება და რა დარჩება.
აინტერესებს, როგორც თოხანს ალჩუს იერი.

V

სადილობის ჟამს როიალის ხმათა განგაში.
და მყუდრო ქუჩის მდუმარება ბემოლს მოისხამს,
როგორც ქერცლს თევზი. ლაყუჩების ქნევით ბათქაში
ხარბად ისუნთქავს აგვისტოს შმორს საღამოის ხანს.
და ყურთა სმენამ
ამ სიჩუმეში ო, რაც იოცა,
ეს იყო ცვენა
მარგალიტებად დამარცვლული ჰორაციუსის.
არ ამიგია ღრუბლებამდე ჩხლართები ქვისა,
საკიცხავადაც არ ვაცალე პირის გაღება.
და რომ გამეგო მომავალი ჩემი თუ სხვისა,
ვეკითხებოდი ასო-ნიშანს და შავ საღებავს.
და ასე ფოტო-აპარატით ჩაკრულნი გულში
ძილს ეძლევიან. სიზმრის ლინზას ხსოვნაში მიაქვს
და შემდეგ გაუცნობიერებს, ვინ იყვნენ გუშინ,
გამოფხიზლებულთ უფრო გრძელი ცხოვრების წიაღ.

VI
ფიჭვების მსგავსად ჩაიხუტე სუფთა ჰაერი,
თითებსშუა თუ ფარდის მიღმა, მინად ბურული.
არ გაალურჯებს ფრინველს ზეცა არანაირი,
და არც ჩვენა ვართ ღვთაებები მინიატურული.
ჩვენ ბედნიერნი მიტომ ვართ, რომ ვართ არარანი,
სივრცე ვერ ჰგუობს ჩვენი ნაზი კანის სიგლუვეს.
სხეული არის უკუსივრცე, ჩვენ აღარანი
და ბედი ჩვენი ამიტომაც გამოვიგლოვეთ.
სჯობს, გაიხადო სამოსელი, მიენდო თაღებს,
იგრძნო შენს ბეჭებს სინოტივე როგორ ევლება,
აგე, მზე ბაღებს რანაირი სილაღით აღებს,
წყალი კი გალობს და გვასწავლის მჭევრმეტყველებას.
იგი არაფერს იმეორებს, ნიმფების გარდა,
როცა მუსიკა მოუნდება, მათ იმსახურებს,
და იმის გარდა, არაფერი რომ არ აქვს დარდად
ყოველგვარ სახეს ქვეამხობს და აუსახურებს.

VII

ვიწრო ქუჩებში, სადაც თავი გგონია დიდი,
სადაც ტვინს უკვე აღარც ახსოვს, რომ აქვს ხვეული,
საიდან მოხვდა მოედანზე, ან საით მიდის,
თვით ფეხსაცმელმაც კი არ იცის, დგას დაბნეული,
შადრევნებსა თუ ტაძრებს შორის, აღარც კი ესმის,
გაოგნებული ვერ აუდის მოდებ-მიდებას.
ვით გრამოფონის ფირფიტაზე ფხაჭუნა ნემსი,
რომელსაც ცენტრში გაჩერება დაავიწყდება.
შეეგუები შენ სიცოცხლის დღეების ნორმას,
ცხოვრების ლტოლვას სისრულისკენ, იმას რაც დარჩა,
რომ მან მიიღოს მთლიანობის მაგვარი ფორმა.
და ქაჩავს მიწის წიაღიდან ფეხსაცმლის ლანჩა
იმ ხმებს, რომელნიც შეერწყმიან, როგორც არია,
ხმაშეწყობილნი ერთმანეთთან ცა და ხმელეთი.
ეს ძაღლისათვის კარუზოა, რომ გადარია
იმ გრამოფონმა და დამართა ელეთ-მელეთი.

VIII

თრთოლვით ელტვოდე, სანთლის ენავ, ამ სუფთა ქაღალდს,
ნახშირორჟანგის ამონასუნთქს გარიდებული,
მაგრამ ეცადე, ნუ დაარღვევ ასოთა ღაღადს,
აზრის რიგში რომ დგანან ჩუმად, გარინდებულნი.
შენ აცისკროვნებ წიგნის თაროს და კედელს ახლა,
ასო-ნიშნებით დაფარვაა შენი მიზანი.
თვით შენი ჭვარტლი ილტვის ზემოთ და ბევრად მაღლა,
ვიდრე აზრები ამ სტრიქონთა ავტორისანი.
ნაათასწლეულს რომში მე გძენ ბევრ ახალ სახელს
მუდმივი კალმით და ვაცილებ ერთურთს მძიმეთი,
გარქმევ «შუქურას», «მზეს», «ჩირაღდანს», რაც ნათლად ამხელს,
შენს სინატიფეს და რომ შენ ხარ ჩემი იმედი.
წერტილს არ ვხმარობ – რომ ოთახი კვლავაც აივსოს
ყველაფრით, რითიც ვსულდგმულობდით ადრე ყველანი.
ო, რა სინათლე მოიფრქვევა შუაღამისას,
სიბნელეში რომ ჩაიღვრება შავი მელანი!

IX

ნიჟარებივით გუმბათები, ხერხემლის მყესი
სამრეკლოთა და კოლონადის ნათელი წმინდა
და ქორი ისე, ვით ნიშანი კვადრატულ ფესვის
ეშვება თითქოს ლოცვამდელი, უძირო ციდან.
შუქი მეტს იმკის, ვიდრე დასთესს. ბრწყინავს და ელავს.
სხეულს დამალავ, მაგრამ ჩრდილს კი ვერაფერს უზამ.
ჩრდილოეთს გასცქერს ამ განედზე სარკმელი ყველა,
სადაც, რაც უფრო ნაკლებ ფასობ, მეტსა სვამ მუდამ.
ო, ჩრდილოეთი, როიალი ვით აისბერგი,
შავმა ლარნაკმა კვარცის თეთრი ნეკნები მალა.
მათ აშკენაზის ათი თითი თუკი მოერგო,
ვერ შეაჩერებს ქვეყნად უკვე ვერა-რა ძალა.
იქ საზღვრის ჯებირს ვერ ააგებ. სამხრეთის ჭარბი
განცდების რაზმებს უკვე უხმობს კალამთა ბუკი.
მეგობარ ქალის ოქროსფერი იზიდვის წარბი
და ანათბენ ეშხიანი თვალები მუქი.

X

კერძო ცხოვრება. შიში. ფიქრი. ბამბის საბანი
ბევრად უფორმო, ვიდრე ფორმა თავად ევროპის,
და ქურთუკსა და პერანგს მიღმა რაღაც საგანი,
რომელსაც აჩენს თავის სარკის წინ გარდერობი.
მოვსვამთ ჩაის და სახე გახსნის მოკუმულ ტუჩებს.
ოთახი აწევს ჰაერს, როგორც ბეგარის ხუნდი.
სარკმელში თვალი თუ გაგექცა, იმწამსვე, უცებ
ფართხალ-ფართხალით აიშლება ჩხიკვების გუნდი.
რომი. კაცი და ხელნაწერი. ასოს ნახაზი,
ვით თაგვის კუდი. აი, ზუსტად ასე საგნები
პერსპექტივაში მცირდებიან, მაგრამ აქ ასე
სრულყოფილების საოცნებო მწვერვალს აგნებენ.
აქ, ტანაისის ყინულეთში, კეფაზე გამხმარ
დაფნის გვირგვინებმოგდებულნი, დაშვებულ დროშით
მიჩანჩალებენ გაუგებარ და უზარმაზარ
სახელმწიფოთა შორეულ და მიღმიერ დროში.

XI

ლესბია, იულია, ცინტია, ლიბია, ვიღა ხართ,
ძუძუ-თეეძოებს რომ აჩენთ და არა-რა გმოსავთ?!
თქვენ ცით Gამომწვარი, თითებით საზელი თიხა ხართ,
მარადისობა რომ იქციეთ ანონიმ ტორსად.
თქვენ, უკვდავების წყარონო, ვინც იგზნო სიშიშვლე თქვენი,
იგი კატულუსად, ანდა თავად ავგუსტუსად იქცა.
თქვენ ხართ დროებითი ღმერთები, მაგრამ ამ სამყაროს ჰშვენით
მარადიულებზე მეტად. თქვენია აქ მიწა, იქ ცა.
იდიდე, მუცელო სალუქო, მრგვალო და თეთრზე თეთრო,
მე ამ ნანგრევებში ყველაზე მოკვდავს და ყველაზე ნადაგს,
ზაფხულის საამო საღამოს ერთი რამ მინდა, რომ გვედრო,
ერთხელ დამაწაფე მაგ ლავიწის ღრმულში მდგარ ბადაგს.
ზეცაა ისეთი ქათქათა, ვით ქალის ნატიფი მკერდი,
და ვეღარ გაარჩევ მათ შორის რომელს სჯობს რომელი.
ჰგვანან გუმბათები იმ ძუ-მგლის ძუძუთა კერტებს,
რომ ეწაფებოდნენ მგლებივით რემი და რომული.

XII

გადმოიხარე, ჩაგჩურჩულო: მადლობა დიდი,
ყველაფრისათვის, ქათმის ხრტილი იყო თუ წვენი,
მაკრატლის ხმისთვის, როდესაც შენ ჩემს გამო ჭრიდი
სიცარიელეს. რადგან ჩემთვის ის იყო - შენი.
რა მოხდა მერე, თუ შავია. რა მოხდა, თუკი
არც ხელები აქვს, არც იერი და არც ოვალი.
უფრო ნაღდია ნივთი, თუკი არ ადგას შუქი.
და რომ ოდესღაც არსებობდა თურმე ყოველი
დედმიწაზე. ის იყო და კვლავ არის მაინც.
შენ ხომ პირველი იყავ, როცა ამ გზაზე შედექ?
ლურსმანი იჭერს მხოლოდ იმას, ამქვეყნად რაიც
რჩება უნაშთოდ მუდამ ორზე გაყოფის შემდეგ.
მე ვიყავ რომში, თავს მზე მედგა, როგორც აურა.
ველავდი, როგორც შეუძლია ნამსხვრევს ელავდეს,
თვალებზე მეკრა ორი დიდი ოქროს შაური,
რაც მე მეყოფა წყვდიადიდან გასასვლელამდე.

1981


თარგმანი რუსულიდან - ვახუშტი კოტეტიშვილი