გოგორიკი - Gogoriki


გადმოცემით, გოგორიკების ადრინდელი გვარი ამაშუკელია. ამაშუკეთიდან წინაპრები მეთექვსმეტე-მეჩვიდმეტე საუკუნიდან გადმოსულან გურიაში და იქ რატომღაც მიუღიათ გვარი გოგორიკი. სავარაუდოდ, მათ ფუძედ უნდა აეღოთ ლამაზი, მოხდენილი, ცქრიალა ქალის სახელი, ის გოგო-რიკად მოაკვარახჭინეს.
საქართველოში 30 გოგორიკი ცხოვრობს: ოზურგეთში – 23, გარდაბანში – 4, თბილისში – 1.



ახალკაცი - Akhalkaci


ილია მაისურაძე წიგნში „ქართული გვარ-სახელები“, გვარზე ახალკაცი, წერს: „გადმოცემით, ბატონისგან გამოქცეული და სხვა სოფელში შეხიზნული ყმა, რაკი საკუთარ გვარს ვერ ამჟღავნებდა, ახალკაცს ირქმევდა“. ასევე, მეგრულში გვხვდება ახალკოჩი, ანუ იგივე ახალკაცი. აქედანვე უნდა იყოს წარმოშობილი გვარები ახალკაციშვილი, ახალმოსულიშვილი, ახალშენიშვილი.

ცნობილია, რომ ახალბედაშვილის წინაპარი, გადმოცემის თანახმად, მესხეთიდან გადმოსახლებულა, გვარად მაისურაძე ყოფილა, როგორც ახლად მოსულისთვის, მისთვის ახალბედაშვილი უწოდებიათ.

ახალკაცი და ახალკაციშვილი ერთი და იგივე გვარად ჩანს.

ახალკაცი ისტორიულ წყაროებში მეჩვიდმეტე საუკუნის მეორე ნახევრიდან გვხვდება. „ახალკაცი გოგია, ცხუნურს მცხოვრები, საამილახვროს დავთრის მიხედვით, მისი კომლიდან ორ კაცს ევალებოდა თოფით ლაშქრობა“. „ახალკაცი როინაი, მოწმე ავთანდილ მინიაშვილის მიერ ფილასონ ქურდევანიძისათვის მიცემული მიწის ნასყიდობის წიგნისა, 1569 წელი“.

გადმოცემის მიხედვით, ახალკაცები წარმოშობით რაჭველები არიან. დათო ახალკაცის ცნობით, მის წინაპარს რაჭაში ბატონთან უთანხმოება მოსვლია, გამოქცეულა და ქართლში დასახლებულა. ქართლელებს მისთვის „ახალი კაცი“ შეურქმევიათ, ბოლოს ეს მეტსახელი გვარად იქცა. ახალკაცები ძირითადად სოფელ ოსიაურში ცხოვრობენ. გვარი მცირერიცხოვანია. რამდენიმე ოჯახი სამეგრელოშიც ცხოვრობს.


ჭაობაშვილი -Chaobashvili

მწერალ გიორგი შატბერაშვილს მეტსახელად დაფიქსირებული აქვს ჭაობა. ეს მეტსახელი გვხვდება გვარში ჭაობაშვილი.

ჭაობი სოფლის სახელწოდებაა დღევანდელ თეთრი წყაროს რაიონში, სოფელ მუხათის ბოლოს. დღესაც ამ ადგილს ჭაობს ეძახიან. ადვილი შესაძლებელია, რომ აქედან წასულ კაცს თან წაეღო სოფლის სახელი.
საქართველოში 39 ჭაობაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 25, კასპში – 14.


თავდგირიძე - Tavdgiridze

გვარის ძველი ფორმაა თადგირიძე. საკუთარი სახელის თავდგირის შესახებ ცნობას გვაწვდის ივანე გვარამაძე.

ვახუშტი ბატონიშვილს (ბაგრატიონი) თავდგირიძე მოხსენიებული ჰყავს ქართლის ცხოვრებაში, მთავართა „უწარჩინებულეს და შემძლებელთა“ შორის.

თავდგირიძე უძველესი ქართული სათავადო საგვარეულოთაგანია, სადღაც მეთხუთმეტე საუკუნეშივე, თავადობის სახელის გაჩენის დღიდანვეა მოხსენიებული გვარი აღმოსავლეთ (სამხრეთ) საქართველოში. მეჩვიდმეტე საუკუნის მეორე ნახევრიდან გადასულან გურიაში, მათი სამფლობელო იმყოფებოდა ქობულეთში. მეთვრამეტე საუკუნიდან წამოსულა, ასევე, საგვარეულოს აჭარული შტო, რომელმაც მიიღო მუსლიმანობა (მისგან მომდინარეობდა ოსმან-ფაშა თავდგირიძე, ქვემო აჭარის მმართველი, რომელიც რაც აჭარა 1878 წელს შეუერთდა რუსეთს, ემიგრაციაში წავიდა თურქეთში). გურიის სათავადოში ეკავათ მთავარი იასაულის მემკვიდრეობითი თანამდებობა, ხოლო მეცხრამეტე საუკუნეში კი, ეკავათ მდივანბეგისა და სარდლის თანამდებობა. თავადი კ. ლ. თუმანიშვილი (თუმანოვი) თვლის, რომ თავდგირიძე (თავგდირიძე, თადგირიძე) შტო სათავეს იღებს სიტყვისგან „თაგადირ“, ესე იგი, „გვირგვინის დამდგმელი“. ის, ვინც მეფის კორონაციის დროს თავზე ადგამს გვირგვინს, ხოლო ეს თანამდებობა კი მემკვიდრეობით ეკუთვნოდათ ბაგრატიონებს.

თავდგირიძეების საგვარეულო თავადებად მიიჩნია რუსეთის იმპერიამ და შეტანილი არიან უზენაესის მიერ 1850 წელს, 6 დეკემბერს ხელმოწერილ გურიის თავადთა სიაში.


ზავრაშვილი -Zabrashvili


ზავრაშვილი ქვემო ქართლში გაჩენილი და იქიდან კახეთში გადასული გვარია. ზოგჯერ გვარი მოიხსენიება ზავარაშვილადაც.

ზავარაშვილები და ზავრაშვილები იყვნენ აზნაურები. იოანე ბაგრატიონი, წიგნში „შემოკლებითი აღწერა, საქართველოს შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა ოჯახებისა“ წერს: „აზნაური ზავარაშვილი მოიხსენიებიან მეფე როსტომის დროს 1655 წელს და არიან ესენი მოხსენიებულნი ტრაქტატსა შინაცა“. ეხება 1783 წლის გეორგიევსკის შეთანხმებას.

1721 წლის აღწერით, ქვემო ქართლში მებატონე-მემამულეებად ჩანან ზავარაშვილი იოთამი, კომლი – 5, თავი – 5, მოლაშქრე – 5. სოფლებში გილაგდაგი, ხინძირკუტი; ზავრაშვილი ზურაბა ცხოვრობდა გილაგდაგში.

დღეისთვის, ვაუჩერების მიხედვით, დაფიქსირებულია 497 ზავრაშვილი. ძირითადად ცხოვრობენ გურჯაანში – 364, თბილისში არის 73, რუსთავში – 19.


შამრელაშვილი - Shamrelashvili


შამრელაშვილი ართრონიზებული გვარია. სულხან-საბა ორბელიანი ბრძანებს: „ართრონი არიან ასოები, რომელნიმე წინა მიუბავები ან სიტყვათა და რომელიმე უკანა და გუარიან ჰყოფენ და დაატკბობენ“.

ადრინდელი გვარი უნდა ყოფილიყო მრელაშვილი (აქედანვეა გვარი მრულობელი), მიგრაციის პროცესში დაემატა ართრონი შა.

„მრელა-ს, ვიღაცამ წაუმძღვარა შამრელ და წავიდა ახალი გვარი შამრელაშვილი“.

შამრელაშვილი მცირერიცხოვანი ქართული გვარია. მიღებული ვაუჩერების მიხედვით, 24 შამრელაშვილი ფიქსირდება: ახმეტაში – 20, თელავში – 4. ისინი ცხოვრობენ აწყურშიც.

373 მრელაშვილი: თელავში – 242, თბილისში – 56, ახმეტაში – 48.


სოფრომაძე - Soframadze


სოფრომაძეები იმერლები არიან. მოიხსენიებიან სოფლებში: რუფოთი, ძევრი, ზარათი, კვალითი, ნერგეეთი, პერევისა, საირხე, ჩხარი, ძიროვანი, ხრეითი.

ზარათში სოფრომაძეები იყვნენ საბატონო გლეხები, კვალითშიც საბატონო გლეხები იყვნენ.

სოფრომო წინაპრებს ნასესხები აქვთ ბერძნებისგან; სოფრომ, იგივეა, რაც „საღად მოაზროვნე“, „კეთილგონიერი“.

„ვაჟიბედაი სოფრომაძე მეფემ შესწირა გელათის ულუხან (ლორთქიფანიძის) სიმწირველისთვის. ემართა ათი თეთრი, ორი კოდი ღომი, სამი კოკა ღვინო, ერთი ზვინი თაკა...“ (1573 წელი).

სოფრომაძე ერთ-ერთი უძველესი ქართული გვარია. მეცამეტე საუკუნიდან ჩანს. სოფრომაძე და სოფრომიძე ერთი და იგივე გვარია.

საქართველოში ყველაზე დაწინაურებულ 1 000 გვარში სოფრომაძეებს 321-ე ადგილი უკავია.

საქართველოში 2 479 სოფრომაძე ცხოვრობს: ტყიბულში – 654, ქუთაისში – 458, თერჯოლაში – 374.

28 სოფრომიძე: ზესტაფონში – 8, თბილისში – 5, საჩხერეში – 3.


ფიფია - Pipia

ფიფია ცნობილი და პოპულარული გვარია.

ფიფიათა გვარი გეოგრაფიულად სვანეთისკენ იყურება. მაგალითად, სოფელ ლაკადაში მცხოვრებ ფიფიებს დღესაც სჯერათ, რომ ისინი წარმოშობით სვანეთიდან მოსული ფილფანები არიან.

ფილ ძირითაა გაწყობილი გვარები: ფილაური, ფილაშვილი, ფილიპაშვილი და ასე შემდეგ.

საქართველოში გავრცელებულ 25 000-ზე მეტ გვართა შორის ფიფიათა გვარს 33-ე ადგილი უკავია. წალენჯიხაში – მე-2, ხოლო ზუგდიდის რაიონში მე-4 ადგილი უჭირავთ.

გვარის ძირითადი სამკვიდრო ნაწილდება სამ მეზობელ სოფელზე: საჩინო, სადაც 93 კომლი ცხოვრობს, ჯვარი – 81 კომლი, ჩქვალერი – 59 კომლი. ასევე, ეს გვარი გვხვდება შემდეგ სოფლებში: ჩხორა, ლია, პატარა ეწერი, მუშავა, მედანი, ობუჯი, ყულიშკარი, რუხი, წალენჯიხა, ჭითაწყარო და ასე შემდეგ.

ლეფიე (ლეფიფიე) ყოფილი დასახლებული უბანი, ნასოფლარია წყავაშში, მაგანის მარჯვენა მხარეს. ლეფიფიე უბნებია ლეშამუგეში, ჩქვალერში, პირველ ეწერში, კუხეშში, ლეკაკულეში, მუხურში. საფიფიო კი უბანია ზედა ეწერში, კორცხელში, ჩხორიაში, ყულიშკარში.

მეგრულში ფიფის ვაშლის, მსხლის ტოტზე ამოსულ სოკოს ეძახიან.

1995 წელს მიღებული ვაუჩერების მიხედვით, 7 141 ფიფიაა დაფიქსირებული: წალენჯიხაში – 2 608, ზუგდიდში – 2 589, თბილისში – 817.


დოდელია - Dodelia


გვარის ფუძეა მამაკაცის სახელი, ანუ ეს გვარი მამაკაცის საკუთარი სახელიდან წარმოქმნილი ქართული გვარ-სახელია. საბუთებში გვხვდება სახელები: დოდა, დოდი, დოდოლ, დოდია, დოდო, დოდუა, დოდუკა, დოდინა, დოდოლა.

1733 წელს ოდიშში, სოფელ გეჯეთში მოიხსენიება დოდელია – „დოდელიასეული ადგილი ბეჟან დადიანისგან ვიქრთამეთ“.

დოდა ფიფნას ასული მოიხსენიება მეთოთხმეტე საუკუნეში.

საქართველოში 40 დოდელია ცხოვრობს: თბილისში – 25, აბაშაში – 4, ტყიბულში – 4.


ალიხანაშვილი - Alikhanashvili

1801-1803 წლებში ალიხანაშვილების რუსულად შედგენილ საბუთებში ამ გვართა დიდი ნაწილი რუსული ფორმატით, „ოვი“ ჩაუწერიათ. ჩვენი თანამემამულე ქართველები თეთრი წყაროს სოფლებში – არდისუბანში, ენაგეთში, მარაბდაში, მირტაშენში, პატარა თიანეთში, ტაგნაგეთში ალიხანოვებად იყვნენ ცნობილნი.

„არდისუბანში 90-იან წლებში სამღვდელო პირები ავიყვანე და იქაურ კაცთან ერთად გადავწყვიტეთ, ეკლესია მოქმედი გაგვეხადა, სოფელმა ხელი გამოიღო და ეკლესიის აღდგენა იკისრა. სასაფლაოზე შესვლისთანავე სოფლელი გ. ო. მივარდა საფლავის ქვას, დაიწყო მოფერება და ყვირილი, ვანო, ამოიხედე, ბოდიში, რომ დამაგვიანდა მეთქვა, ნეტავი ვინა ვართო, რომ მეკითხებოდი, აი, ჩვენებური კაცი საბუთებით მოვიდა და დაიწყო წართმეული გვარისა და ეროვნების აღდგენა. ვანო ბატონო, ქართველი ყოფილხარ, ქართველები ვყოფილვართ, გაიგე, ვანოჯან, ქართველი აზნაურები ყოფილხართ“, – ასე წერია წიგნში „ქვემო ქართლი“.

გვარში ფუძეა ორი სიტყვისგან შემდგარი სახელისგან ალი-ხან, თურქულად ალ-ში იგულისხმება ალაჰ, ხანო – მეფე, მთავარი ზოგიერთ თურქი და მონღოლი ხალხისა.

ალი თურქ ხალხებში ყველაზე პოპულარული სახელია.

ალიხანასშვილი – ალიხანაშვილები და არა ალიხანოვები, იგივე გვარების ღვთისიაშვილი, ღვთისავარაშვილი, ადეკვატურნი არიან. 1886 წლამდე იყვნენ ალიხანაშვილები, ზალია და ბეჟანი ორივე ერთად 1721 წლის აღწერით, მებატონეები იყვნენ და ქვემო ქართლის რამდენიმე სოფელში ჰყავდათ ყმა-გლეხები.

ალიხანაშვილები იყვნენ მართლმადიდებლები და ქართველები.

საქართველოში 409 ალიხანაშვილი ცხოვრობს: თბილისში – 128, თეთრ წყაროში – 62, მცხეთაში – 53.

დღესაც 269 ალიხანოვადაა ჩაწერილი.