კოლხეთის (ეგრისის) სამეფო -Kolkhetis (Egrisis) samefo

კოლხეთის (ეგრისის) სამეფო -Kolkhetis (Egrisis) samefo


კოლხეთის პირველი სამეფო (კოლხა) წარმოიქმნა რიონისა და ჭოროხის აუზში დაახლ. ძვ.წ.XV-XIV საუკუნეებში. მისი დედაქალაქი იყო აია ანუ დღევანდელი ქუთაისი. კოლხეთის ამ სამეფოს მეფეებიდან ცნობილია მხოლოდ ლეგენდარული აიეტი რომელიც ძვ.წ.XIII საუკუნის შუა წლებში მეფობდა. ძვ.წ.VIII საუკუნის 50-იან წლებში კოლხამ დაიპყრო თავისი მეზობელი დიაოხი, მაგრამ მალევე განადგურდა მომთაბარე ტომების კიმერიელების და სკვითების შემოსევების შედეგად (დაახ. ძვ.წ.730-720წწ).
ძვ.წ.ძვ.წ.VI საუკუნეში ხელახლა ჩნდება კოლხეთის სამფო (დედაქალაქი ციხე-გოჯი), რომლის მეფეებიდან (თუ მმართველებიდან) ცნობილნი არიან:

სავლაკი - ძვ.წ.V-საუკუნე
ქუჯი ''ერისთავი'' - ძვ.წ.დაახლ. 320-280წწ
აკე - ძვ.წ.დაახლ. 180-150წწ.

იბერიის მეფე ფარნავაზმა ძვ.წ.302 წლისთვის კოლხეთი (ამ პერიოდისთვის ეგრისს უფრო უწოდებდნენ) თავის სამეფოს შეუერთა, მაგრამ მალე კოლხეთი კვლავ დამოუკიდებელი სამეფი ხდება. ძვ.წ.II საუკუნისთვის ეგრისის სამეფო დაიშალა რამდენიმე წვრილ სამთავროდ, რომელთა დაპყრობა არ გსაჭირვებია ძვ.წ.65 წელს რომაელ სარდალ გნეუს პომპეუსს. ძვ.წ.65-47 წლებში დასავლეთ საქართველოს პომპეუსის მიერ დანიშნული ვინმე არისტარხე მართავდა.
ახალი წელთაღრიცხვის პირველი საუკუნის ბოლოს კოლხეთმა კვლავ მოიპოვა დამოუკიდებლობა. ეს ''მესამე კოლხური სამეფო'' ლაზიკეს სახელს ატარებდა. II საუკუნეში ცნობილია მისი ორი მეფე:

მალახა რომის იმპერატორ ადრიანეს(117-138) თანამედროვე
ბაკური რომის იმპერატორ ანტონინუს-პიუსის(138-161) თანამედროვე

ა.წ.III-IV საუკუნეები მხოლოდ არქეოლოგიური მონაცემებით გვახსენებს თავს, ხოლო V საუკუნიდან ხელახლა ჩნდება ლაზიკე, დედაქალაქით კვლავ ციხე-გოჯი. მისი მეფეებიდან ცნობილია:

გუბაზ I
სამნაღირ I
სამნაღირ II
წათე I
გუბაზ II
წათე II


ეგრის-ლაზიკე განუწყვეტლივ ბრძოლებს აწარმოებდა ბიზანტიისა და სასანიდური ირანის წინააღმდეგ. 562 წელს ბიზანტიის იმპერატორმა იუსტინიანე I-მა დასავლეთ საქართველოში მეფობა გააუქმა. ამიერიდან ეგრისს ერისთავები განაგებდნენ, მათგან ცნობილია სერგი ბარნუკისძე, რომლის დროს 697 წელს ბიზანტიელთა ბატონობა არაბების ბატონობამ შეცვალა. 778 წლიდან ეგრისი ე.წ. ''აფხაზთა სამეფოში'' შევიდა.


ჰერეთის სამეფო - Heretis samefo

ჰერეთის სამეფო - Heretis samefo


ჰერეთის სამთავრო შეიქმნა IX საუკუნის დასაწყისში უკიდურეს აღმოსავლეთ საქართველოში, მისი დედაქალაქი იყო გიში. 893 წლს ჰერეთის მთავრებმა ''მეფის'' ტიტული მიიღეს.

ჰერეთის მეფე-მთავრებია:

საჰილ იბნ სუმბატი
ადარნასე I
გრიგოლ ჰამამი
საჰაკ სევადა
ადარნასე II პატრიკი
იშხანიკი
იოანე სენექერემი

959 წელს ჰერეთი შეიერთა კახეთის ქორეპისკოპოსმა კვირიკე II-მ.


დიაოხის (დიაენის, ტაოს) სამეფო - Diaoxis (Diaenis, Taos) samefo

დიაოხის (დიაენის, ტაოს) სამეფო - Diaoxis (Diaenis, Taos) samefo


ეს სამეფო არსებობდა ძვ.წ.XII-VIII საუკუნეებში, მისი ტერიტორია მოიცავდა ჭოროხის აუზსა და შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროებს. მის დედაქალაქად იხსენიება ზუა. დიაოხის მეფეებიდან ცნობილია:

სიენი - დაახლ.ძვ.წ.1120-1100წწ.
ასია - დაახლ.ძვ.წ.850-825წწ.
უტუფურსი - დაახლ.ძვ.წ.810-770წწ.


სიენი და ასია ებრძოდნენ ასურეთის მეფეებს: ტიგლათფილესერI-სა და სალმანასარIII-ს, ხოლო უტუფურსი ურარტუს მეფეებს მენუასა და არგიშთიI-ს. ძვ.წ.755 წლისათვის ურარტუს მიერ დასუსტებული დიაოხი დაიპყრო კოლხას სამეფომ. ძვ.წ.VII საუკუნის 1-ნახევრიდან VI საუკუნის 90-იან წლებამდე არსებობდა დიაოხის ტრადიციათა მემკვიდრე სპერის სამეფო.


იბერიის (ქართლის) სამეფო - Iberiis (Qartlis) samefo


იბერიის (ქართლის) სამეფო - Iberiis (Qartlis) samefo


ჯერ კიდევ ძვ.წ.VII-VI საუკუნეებიდან ქართლ-კახეთის ტერიტორიაზე ყალიბდება ტომთა გაერთიანებები. ხოლო უკვე IV საუკუნისთვის მცხეთაში ზის ქართლის მამასახლისი. ძვ.წ. 329 წელს აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე იბერიის სამეფო ჩამოყალიბდა, მისი დამაარსებელი იყო ფარსმანი (გვიანდელ წყაროებში ფარნავაზის სახელით ცნობილი). ფარნავაზმა თავისი მეფობის პერიოდში მთელი საქართველო გააერთიანა. იგი ფარნავაზიანთა დინასტიის დამაარსებელია:

ფარნავაზიანთა დინასტია:

ფარნავაზი (ფარსმანი)
საურმაგI
მირდატ I ნებროთიანი
ფარნაჯომი

არტაშესიანთა დინასტია:
არშაკ I
არტაგ I
ბარტომ I
მირდატ II
არშაკ II
არტაგ II

ძვ.წ. დაახლ. 60 წლისთვის იბერიის სამეფო ორად გაიყო, არმაზის სამეფოდ (მტკვრის სამხრეთით) და მცხეთის სამეფოდ (მტკვრის ჩრდილოეთით):
არმაზის სამეფო (ატრაშესიანთა დინასტია):
ქართამ I
კაოსი
ქართამ II არმაზელი
არტაგ III

მცხეთის სამეფო (არშაკიანთა დინასტია):
ბარტომ II
ფარსმან I
არშაკ III
მირდატ III

ა.წ.25 წლისთვის იბერია კვლავ გააერთიანა მირდატ III-მ. ერთიანი იბერიის მეფეები - კვლავ არშაკიანები:
მირდატ III
ფარსმან II
მირდატ IV ფლავიუს დადე
მირდატ V
ფარსმან III ქველი
ქსეფარნუგი
ფარსმან IV
ამაზასპი

სასანიანთა დინასტია:
რევ მართალი (ჰორმიზდაკი)
მირიანი წმ.
ბაკურ I
მირდატ VI
ასფაგური (ვარაზ-ბაკური)

368 წელს იბერია ორად გაიყო ირანის და რომის ხელქვეით მხარეებად.
რომს დარჩა კლარჯეთი ჯავახეთი და ქვემო ქართლის ნაწილი. იქ მეფობდნენ:
საურმაგ II
ბუზმირ I
ბუზმირ II

ხოლო ირანის ხელქვეით ნაწილში (მცხეთა და ძირითადი იბერია) მეფობდნენ:
ასფაგური (ვარაზ-ბაკური)
ბაკურ II
ფარსმან V
მირდატ VII
არჩილი

დაახლოებით 430-440 წლებისთვის მცხეთელმა მეფეებმა კვლავ გააერთიანეს იბერია.
მირდატ VIII
ვახტანგ I გორგასალი
დაჩი უჯარმელი
ბაკურ III
ფარსმან VI
გურგენი
ძამანარსე
ფარსმან VII

ძვ.წ. III საუკუნის ბოლოს იბერიამ დაკარგა კონტროლი დასავლეთ საქართველოზე, ძვ.წ. 170 წლისთვის იბერია სომხეთის სამეფოს გავლენის ქვეშ მოექცა - გამეფდა სომხეთის მეფის არტაშეს I-ის ძე არშაკი (არტაშესიანთა დინასტია) სომხეთზე დამოკიდებულება არტაგ II-ის ხანამდე გაგრძელდა. ძვ.წ. 65 წლიდან იბერია რომის ''მოკავშირე და მეგობარი'' ხდება. მალე ძველი ფარნავაზიანთა დინასტიის შთამომავალმა ბარტომმა დაიბრუნა მცხეთის ტახტი თუმცა მთელ იბერიას ვერ დაეპატრონა (იბერიის გაყოფა მცხეთის და არმაზის სამეფოებად). იბერიის სამეფოს ხელახალი გაძლიერება იწყება მირდატ III-ის დროიდან, მან გააერთიანა ქვეყანა, ხოლო მისი შვილი ფარსმან II სომხეთშიც გაბატონდა. სომხეთის იბერიელი მმართვე-ლები არიან:

მირდატი (ფარსმან II-ის ძმა) 36-51
რადამისტი (ფარსმან II-ის ძე) 51-54, 56-59

შემდეგ იბერია კიდევ უფრო ძლიერდება, ფარსმან ქველი შიშის ზარს სცემდა მთელს წინა აზიას, მან ირანის დედაქალაქი კტესიფონიც კი აიღო. III საუკუნის შუა ხნებიდან იბერია სასანიდური ირანის გავლენის ქვეშ ექცევა. 265 წელს ირანის შაჰმა შაბურ I-მა არშაკიანთა დინასტია დაამხო და მცხეთის ტახტზე თავისი შვილიშვილი რევ მართალი დასვა. აქედან იწყება სასანიანთა დინასტია. 298 წელს იბერია კვლავ ჩამოშორდა სპარსეთს და რომის იმპერიის მფარველობაში შევიდა. მირიან მეფის დროს 318 წელს ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად ცხადდება. 368-429 წლებში იბერიიდან დროებით ისევ გამოეყო ქვემო ქართლის ნაწილი კლარჯეთი და ჯავახეთი. ვხატანგ I გორგასალმა 458 წელს დააარსა ქალაქი თბილისი, რომელიც 502 წელს იბერიის დედაქალაქი ხდება. V საუკუნიდან კვლავ შეიმჩნევა სპარსეთის მომძლავრება, 523 წლიდან იბერია მისი მოხარკე ხდება. ხოლო 537 წელს ირანის შაჰმა ხოსრო I-მა საბოლოოდ გააუქმა მეფობა და იბერია ირანის პროვინციად აქცია.



ქართლის ერისმთავრები - Qartlis eristavebi

ქართლის ერისმთავრები - Qartlis eristavebi


კახეთის სამთავრო - Kakhetis samtavro

კახეთის სამთავრო - Kakhetis samtavro


შატირ-ძორაგეთის სამეფო - Shatir-Zoragetis samefo


შატირ-ძორაგეთის სამეფო - Shatir-Zoragetis samefo
ტაშირ-ძორაგეტის სომხურ-ქართული სამეფო 972 წელს ჩამოყალიბდა ქვემო ქართლისა და ჩრდილოეთ სომხეთის ტერიტორიაზე. ამ სამეფოს მოსახლეობა ძირითადად ქართული იყო, მმართველი დინასტია კი სომხური (ბაგრატუნიანთა შტო - კვირიკიანები). ტაშირ-ძორაგეტის სამეფოს დედაქალაქი იყო სამშვილდე

ტაშირ-ძორაგეტის მეფეები:

გურგენი (კვირიკე I)
დავით I ანჰოლცი
კვირიკე II
დავით II
აბასი

1065 წელს საქართველოს მეფე ბაგრატ IV-მ დაიპყრო ტაშირ-ძორაგეტის სამეფოს დიდი ნაწილი და თვით ქ.სამშვილდე. დანარჩენი ნაწილი კი დახარკა. ტაშირ-ძორაგეტის დედაქალაქი ამის მერე გახდა ქ.ლორე. 1113 წელს სამეფო გაუქმებულ იქნა დავით აღმაშენებლის მიერ და საქართველოს შეუერთდა.
ტაშირ ძორაგეტის მეფეთა შთამომავლები გარკვეული ხანი ინარჩუნებდნენ მანაწბერდის მელიქის ტიტულს:
დავითი I (III)
გურგენ (II)
აბასი (II)
აღსართან I
გურგენ (III)
ფახლავანი
ტაგიატინი
აღსართან II


”აფხაზთა” სამეფო - Afxazta samefo


”აფხაზთა” სამეფო - Afxazta samefo

აფხაზეთის საერისთავო V საუკუნეში ჩამოყალიბდა ბიზანტიის იმპერიის ხელშეწყობით, 554 წლამდე იგი ეგრისის (ლაზიკეს) სამეფოს ვასალია. შემდეგ ნელ-ნელა ძლიერდება ვიდრე VIII საუკუნეში თავის ეგიდის ქვეშ მთელ დასავლეთ საქართველოს არ გააერთიანებს.

აფხაზეთის მთავრები:

ანოსი
ღოზარი
იუსტინიანე
ფილიკტოსი
ბარუკი
დემეტრე I
თეოდოსი I
კონსტანტი
თეოდორე
კონსტანტინე I
ლეონ I
ლეონ II

ფხაზეთის მთავარმა ლეონ II-მ 778 წელს ბიზანტიელთაგან და არაბთაგან გაანთავისუფლა მთელი დასავლეთ საქართველო და ქუთაისში დაჯდა მთავრად. 787 წელს მან ''მეფის'' ტიტული მიიღო. ''აფხაზთა სამეფოს'' მტრული დამოკიდებულება ჰქონდა ბიზანტიასთან და მეტოქეობდა ტაო-კლარჯეთს საქართველოს გაერთიანების საქმეში.

''აფხაზთა სამეფოს'' მეფეებია:
ლეონ II
თეოდოსი II
დემეტრე II
გიორგი I წერეფელი
იოვანე შავლიანი
ადარნასე შავლიანი
ბაგრატ I
კონსტანტინე II
გიორგი II
ლეონ III
დემეტრე III
თეოდოსი II

978 წელს იოანე მარუშისძის და დავით III-ის (იხ.) ხელშეწყობით ''აფხაზთა სამეფოს'' ტახტზე ადის ტაო-კლარჯეთის დინასტიის წარმომადგენელი ბაგრატ ბაგრატიონი (II-''აფხაზთა სამეფოს'' ნუმერაციით, III- ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ნუმერაციით). აქედან იწყება საქართველოს გაერთიანების შეუქცევადი პროცესი.


ტაო-კლარჯეთის სამეფო - Tao-Klarjetis samefo

ტაო-კლარჯეთის სამეფო - Tao-Klarjetis samefo


მეფეები - Mefeebi


ერთიანი საქართველოს მეფეები - Ertiani saqartvelos mefeebi

საქართველოს გაერთიანების პროცესი VIII საუკუნიდან მოყოლებული არ შეწყვეტილა და 978-1001 წლებში ბაგრატ III-ს მიერ იქნა დაგვირგვინებული.

დავით IV აღნაშენებელმა კახეთ-ჰერეთი (1104 წ.) და თბილისიც (1122 წ.) შემოიერთა და ამით ქართული მიწენის შეკრება დასრულდა.

XII საუკუნეში საქართველო წინა აზიის უძლიერესი სახელმწიფო იყო, მისი ტერიტორია მთელს ამიერ და იმიერკავკასიას მოიცავდა.


ერთაინი საქართველოს მეფეები:

ბაგრატ III კურაპალატი - 975-1014

გიორგი I - 1014-1027

ბაგრატ IV კურაპალატი - 1027-1072

გიორგი II კურაპალატი - 1072-1089

დავით IV აღმაშენებელი - 1089-1125

დემეტრე I - 1125-1155

დავით V - 1155-1156

გიორგი III - 1156-1184

თამარი - 1184-1209

გიორგი IV ლაშა - 1209-1222

რუსუდანი - 1222-1245

დავით VI ნარინი - 1245-1258

დავით VII ულუ - 1247-1258

1225 წლიდან საქართველომ განიცადა ჯერ ჯალალ-ედ-დინის, შემდეგ მონღოლთა თავდასხმები. 1242 წლიდან საქართველო მონღოლთა ვასალი გახდა. 1247 წელს მონღოლებმა ერთდროულად ორი მეფე დაამტკიცეს საქართველოს ტახტზე: რუსუდანის ზე დავით VI ნარინი და ლაშა-გიორგის ძე დავით VII ულუ. 1258 წელს ნარინი აუჯანყდა მონღოლებს და დასავლეთ საქართველოში გაიქცა, ამრიგად საქართველო ორად გაიყო.

აღმოსავლეთ საქართველოს მეფეები:

დავით VII ულუ - 1258-1270

დემეტრე II თავდადებული - 1270-1289

ვახტანგ II - 1289-1293

დავით VIII - 1293-1311

1299 წლიდან დავით VIII მთიულეთშია გაქცეული, ხოლო მონღოლებმა მის ადგილზე დასვეს ზედიზედ სამი მეფე:

გიორგი V (პირველად) - 1299-1300

ვახტანგ III -1302-1308

გიორგი VI მცირე - 1308-1314

1314 წელს თბილისის ტახტზე ხელმეორედ ადის გიორგი V ბრწყინვალედ წოდებული, მან 1329 წელს შეიერთა დასავლეთ საქართველო, 1334 წელს სამცხე და 1335 წელს საბოლოოდ განდევნა მონღოლები.
ერთიანი საქართველოს მეფეები:
გიორგი V ბრწყინვალე - 1314-1346

დავით IX - 1346-1359

ბაგრატ V დიდი - 1359-1393

გიორგი VII - 1393-1407

კონსტანტინე I -1407-1411

ალექსანდრე I დიდი - 1411-1442

ვახტანგ IV -1442-1446

გიორგი VIII - 1446-1466

XV საუკინის შუა წლებში თემურლენგისა და ''შავბატკნიანთა'' შემოსევების შედეგად დასუსტებული საქართველო კვლავ დაიშალა სამეფო სამთავროებად. 1453 წელს გიორგი VIII-ს გადაუდგა სამცხის მთავარი ყვარყვარე II და დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, 1463 წელს იმერეთში გამეფდა გიორგის ბიძაშვილი ბაგრატ VI და ეს ქვეყანაც გამოეყო ერთიან საქართველოს. 1465-ში ყვარყვარემ ბრძოლაში დაამარცხა და დაატყვევა გიორგი VIII. მომდევნო 1466 წელს ბაგრატ VI-მ დაიკავა ქართლიც, ხოლო ტყვეობიდან გამოხსნილმა გიორგი VIII-მ კახეთი დაიკავა და კახეთის სამეფო დააარსა. მალე 1478 წელს მოკვდა ქართლ-იმერეთის მეფე ბაგრატ VI და ქართლში გამეფდა გიორგი VIII-ის ძმისშვილი კონსტანტინე დემეტრეს ძე (II), ხოლო იმერეთში კი ბაგრატ VI-ის ძე ალექსანდრე I. 1478-1484 წლებში ბრძოლა მიდიოდა ალექსანდრესა და კონსტანტინეს შორის იმერეთის ტახტისთვის, გაიმარჯვა ალექსანდრემ. 1491 წელს საქართველოს მეფე-მთავრებმა სცნეს ერთმანეთის დამოუკიდებლობა და საზღვრებიც დაადგინეს.


ხუროშვილი - ხუტულასძე (Khuroshvili - Khutulasdze)

ხუროშვილი - 1621
თბილისი - 418
გორი - 251
მცხეთა - 230

ხუროშვილი – (ქართლი) არაშენდა, აღდგომლიანთკარი, ახალსოფელი, გამარჯვება, გორი, დუშეთი, თამარისი, კასპი, მისაქციელი, მცხეთა, ოკამი, სათემო, სართიჭალა, ფლავი, ქარელი, ძალისი, წეროვანი, წითელუბანი, წილკანი, ჭყოპიანი, ხურვალეთი
ხუროშვილი - ქუთაისი. ხუროშვილი (1817 წ.) საკ. სახ ხურო. ზგდი. მნიშვნ. მშენებელი, ხელოსანი (ქეგლ.), დავითა ხურო. ივანე ხუროშვილი მოიხსენიება სოფ. ვაშლოვანს; ხუროშვილი იყო კოდისა და მისი მეზობელი სოფლების მცვდელი ამავე ძირისაა: ხუროძე.

ხუროძე - 340
თბილისი - 116
მარტვილი - 39
ზუგდიდი - 33

ხუროძე - მათხოჯი

ხუროძე – (სამეგრელო) მარტვილი, ზუგდიდი, ხუნწი

ხურსაძე - სარგვეში, ქუთაისი, ხარაგაული; ახალციხე, ბორჯომი

ხურსიძე - სარგვეში

ხურცაია - დედალაური

ხურციძე - მაღლაკი, რიონი, სულორი

ხუსიაშვილი (1831 წ.), საკ. სახ. ხუსია პატარა თონეთში მცხოვრებ ხუსიაშვილს კანონიერ ცოლთან თევდორე მახარაშვილის ასულ ნენესთან დაებადა ქალი სოფია. განათლა მღვდელმა აბრამ თეთრაძემ. ნათლად იყო თონეთში მცხოვრები გიორგი საზანდარიშვილი.

ხუტიაშვილი - 71
თბილისი - 44
გორი - 10
თელავი - 3

ხუტიაშვილი – ზეღდულეთი, (1721 წ.) საკ. სახ,. ხუტია. "ქ. მდივნის ოთარისა, 1721 წ. ქ. ქვემო ოძის, ... გიორგი ხუტიაშვილი" (ქვემო ოძისი).

ხუსკივაძე - კვალითი

ხუტაშვილი - საქარა, სვირი, ჩხერი

ხუტუნაშვილი - გეგუთი

ხუტუნიშვილი - ბაჯითი

ხუციბერაძე - ბობოთი

ხუციბერიძე - ბობოთი

ხუციაშვილი - 39
თბილისი - 17
მცხეთა - 9

ხუციაშვილი (საფალავანდისშვილო აზნაურნი) ესენი არიან იმერეთიდამ მოსრულნი ძველნი აზნაურნი მეფის კარის ხუცესის შვილნი, რომელთაც მსახურებისთვის მეფისა მიიღეს აზნაურობა.
ხუციაშვილი - ქუთაისი.
ხუციაშვილი (1688 წ.) საკ. სახ ხუცია; ხუცია აღაიანელი, 1630 წ. დეკემბრის 25-ს ბატონყმობის წიგნი, მიცემული გიორგი და ხუცია აღაიანელების მიერ შერმაზან და სხვა სუმბულიძეთადმი. ხუცია . მაღალაშვილი ხუცია, 1721წ. ბერიკა, სეხნია ხუციასშვილი მოიხსენიებიან 1688-1696 წწ., იესე პაპუნა, ცელქია ხუციაშვილი; ყიასა ხუციაშვილი, მოიხსენიება თოხლიაურში. შდრ გვარები: ხუცაიძე, ხუციანიძე, ხუცინასშვილი, ხუციშვილი, ხუცისშვილი, ხუციძე, ხუცურაული, ხუციბერე, ხუცუნაშვილი. ხუც ძირი უძველესია, იგი დადასტურებულია საყოველთოდ გავრცელებულ ხუცესში და საკ. სახელებში, ხუცა, ხუცია, ხუცინა, ხუციკა, ხუცო, ხუცინა, ხუცურა, ხუცაური. მღვდლის მნიშვნელობა ხუცეს-მა და ხუცმა მოგვიანებით მიიღო, თავდაპირველად იგი უფროსს, მთავარს, მოთავეს ნიშნავდა. ხუცურაული ბეგაშვილ-ბეგიშვილის ფარდია. შდრ. ხუცურა - ხუცურაული.

ხუციშვილი - 11062
თბილისი - 3678
რუსთავი - 637
გორი - 600
ხუცურაული - 685

ხუციშვილი (1643), ხუცესი, იგივეა, რაც მღვდელი, ხუცესი-მოხუცებული, ხუცესი-ხევისბერი (ხევსურეთში, ფშავში); ხუცეს-დიაკონი, იგივეა, რაც მღვდელ-დიაკონი. ხუცეზმონაზონი (ძვ.) მწირველი, ბერი. მღვდელ-მონაზონი (ქეგლ.); ხუც-ნ. ბოქაულთ უხუცესი, მანდატართ უხუცესი (საბა). ხუცი, საკ. სახ. (ტბეთის მატიანე). ხუცესი. ხუცესი ირემაშვილი, მცოვრელი გლეხი, ხუციააღაიანელი, კათალიკოზის მემზურე, ხუცო-მაღალაშვილი, ხუცო-უჯარმელაშვილი. ბერია ხუცისშვილი, დეკანოზი - 1717-1731 წ. თავდახსნილობის წიგნი, მიცემული ავთანდილ სოლაღაშვილის მიერ პაპა და გარსევან გიორგისშვილებისადმი. ხუცის სოფელი არსებობდა, სოფ. თრიალეთში. პაპუა ხუციშვილი, 1721 წ. აღწ. მეფის უყმა აზნაური შამირზას სოფელში. საამხუციშვილი 1701-11 წ. და 1721 წ. აღწ. ყაფლანიშვილების მამულფიტარეთში. ხუციშვილთა გვართან დაკავშირებით ზ. ჭიჭინაძე წიგნში "ქართველი გრიგორიანები" წერს: "ხუციშვილები, ქართველები არიან და ცხოვრობენ საქართველოს მრავალ კუთხეში. გვარის ძირია ქართული სიტყვა ხუცი. ძვცელად ამ გვარის რამდენიმე წევრმა ჯავახეთში (ხიზაბავრა) კათოლიკობა მიიღო, ახალქალაქს რამდენიმე მცხოვრებმა გრიგორიანობა მიიღო". ხუციშვილების ერთი ნაწილი აზნაურები იყვნენ. ხუციშვილის ძირისაა: ხუცაურიძე, ხუცაიძე, ხუციანიძე, ხუციაშვილი, ხუციბერიძე, ხუცინაშვილი, ხუცუნაშვილი, ხუცურაული. სოფლებში 1721 წლიდან მოიხსენიებიან
9ამლევი, ბედენი, გუდარეხი, დრიანეთი, ენაგეთის ანალშენი, ვაკე, ზრბითი, მარაბდა, მონასტერი, მცოვრეთი, ოშეთი, პ/თონეთი, სამშვილდე, ტბისი, ჯოჯიაშვილი).

ხუხუა - 712
მარტვილი - 178
ზუგდიდი - 172
თბილისი - 125
ხუხიაშვილი - 88


ჯუხაძე/შიოშვილი (1823 წ.), საკ. სახ. ხუხა, შდრ. ხუხ-ი, ხუხაია, ხუხია, ხუხუ, ხუხაძე, იგივე შიოშვილი კიკოლა, ანუ ნიკოლოზი, მეუღლე დარეჯანი, შვილები შიო, გიორგი, ზაქრო, ვანო, გრიგორი, სალომე, დისშვილი გიორგი მოიხსენიება სოფ. დიდ ენაგეთს 1823 წლის აღწერაში. ამავე ძირისაა ხუხიაშვილი, ხუხუა (დიდი ენაგეთი).

ხუცისშვილი - სადიასამიძოს აზნაური, ამათნი წინა-პარნი იყვნენ ...

ხუცისშვილი ანუ ტუცის შვილი (საციციანოს ხეობის აზნაური)

ხუციშვილი - (რაჭა) იწა, კრიხი, სევა, სომიწო, ურავი, ჩორჯო, ძეგლევი

ხუციშვილი - ილემი, ნაგარევი, ტობანიერი, ტყაჩირი, ჩხარი, ძმუისი, წყნორი

ხუციძე - ნერგეეთი

ხუციძე – (ლეჩხუმი) ალპანა, ლასურიაში, ლაჯანა, ორბელი, საირმე, ტვიში, ჩხუტელი, ცაგერი

ხუხუშვილი - (რაჭა) ქედისუბანი

ხუხაშვილი - [გვარი ებრაულია; იხ. ილია გაგულაშვილი, ებრაულ საკუთარ სახელთა მცირე ლექსიკონი, ქუთაისი 1998; ზურაბ ჭუმბურიძე, რა გქვია შენ? თბილისი 2003, გვ. 111-114]

ხუხუნაიშვილი – ბათუმი, ურეხი, ჩაქვი, ქობულეთი, ციხისძირი

ხუჭუა - ნოღა, ჭყვიში

ხუჯაძე - თხილთაწყარო, ნაბოსლევი, ნაგარევი, ღვანკითი, ჭოგნარი

ხუდაბახშისძე – გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი.

ხუდადასძე – გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი.

ხუდავერდისძე – გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი.

ხუმარის(?)ძე – გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი.

ხუნას(?)ძე – გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი.

ხურშიდისძე – გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი.

ხუტულასძე – გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი.


ჯაბახიძე - ჯაგური (Jabakhidze - Jaguri)

ჯაბახიძე - 225
გორი - 119
თბილისი - 72
თეთრიწყარო - 13

ჯაბახიძე, სავარ. საკ. სახ. ჯაბა (გ. ლეონ. სახელები). შდრ. ჯაბათ-ი, ჯაბალა, ჯაბანა, ჯაბანუ და მისთ.

ჯავრისაშვილი (1721 წ.), საკ. სახ. ჯავარი; ჯავარი (არაბ.)- მარგალიტი (ძვ.), პატიოსანი ქვა, ძვირფასი თვალი, იაგუნდის ჯავარი, მომხიბლაობა, მოხდენილობა, შნო, ლაზათი, ლამაზი ქალის ჯავარი (ქეგლ.). შდრ (სომხ.) გოჰარ (მარგალიტი), (ქურთ.) გოჰყური, არ ძვირფასი ქვა / საყურე. გ შეცვლით ჯ-ი, მიიღება ჯოჰაარი, რომელმაც აწარმოვა ქართული სიტყვები - გვარი და ჯვარი. შდრ. ქართული მარგალიტაშვილი, მარგალიტაძე. "ქ. ნოდარ სუფრაჯის ყმა ქ. ოშეთს 1721 წ. ივანა და ოსიყმა ჯავარისაშვილები" (ვახუშტი, 113) (ოშეთი).

ჯავახი (1721 წ.), ჯავახ, ჯავახ-ი; ჯავახა; "ქ. მდივნის ოთარისა, 1721წ. ქ. გვარეთს, ... ჯვახი პაპუნა" (ვახუშტი, 45). ჯავახი კუთხურობის აღმნიშვნელიცაა (გვარეთი).

ჯაბავა – ზუგდიდი

ჯაბუა – ზუგდიდი, კახათი, ოდიში, წალენჯიხა, ყულიშკარი, ოფაჩხაფუ

ჯაბურია – ზუგდიდი, ხობი, ფოთი, რუხი, ახალხიბულა

ჯაბანაშვილი – არაგვისპირი, ახალგორი, ახალუბანი, გარბანი, დუშეთი, მისაქციელი, ნიქოზი, ჟინვალი, პავლეური, სამთავისი, სნო, ქურთა, ჩირდილელიანთკარი, ცივწყარო, ჭივილანები, ჯავახიანთკარი

ჯაბაური – ახალგორი, გორი, დუშეთი, თეზი, კასპი, პატარა გარეჯვარი, ქვ. ბოლი, ქურთა

ჯაბახიძე – ბერშუეთი, გორი, დიდი თონეთი, დიდი მეჯვრისხევი, კარალეთი, ხიდისთავი

ჯაბიაშვილი – ზმ. ხვედურეთი

ჯაბიშვილი - გორი, ზმ. ხვედურეთი, ტინისხიდი, რუისი, ქარელი

ჯაბნიაშვილი - დუშეთი, ჟინვალი

ჯაბუა – ნატანები, ოზურგეთი, სუფსა, ურეკი, ფარცხმა, ღრმაღელე, შრომა, ხიდისთავი, ხრიალეთი

ჯაბნიძე – ადლია, აქუცა, ახალდაბა, ახალშენი, ბათუმი, ბაკო, ბარათაული, ბობოყვათი, ბუკნარი, განახლება, დაგვა, ერგე, ვაიო, ვანი, ვარჯანისი, ზენდიდი, ზვარე, ზუნდაგა, კახაბერი, კვაშტა, კვირიკე, კორომხეთი, მახინჯაური, მახუნცეთი, მერისი, მეჯინისწყალი, მთისუბანი, მწვანე კონცხი, ნაკაიძეები, ორთაბათუმი, ოჩხამური, სალიბაური, ფერია, ქაქუთი, ქედა, ქობულეთი, შარაბიძეები, შუაღელე, ჩანჩხალო, ციხისძირი, წაბლანა, წინსვლა, წონიარისი, ჭახათი, ხელვაჩაური, ხიხაძირი, ჯაბნიძეები, ჯიხანჯური

ჯაბუშანური – არხოტი, ახიელი, ლაზვიაანი, მლაშე

ჯაგავა – გვარს აღადგენს ტოპონიმები: საჯაგო, ტყე-საძოვრები (ნაფიჩხოვო); ნაჯაგუ, სერი (გარახა)

ჯაგუნავა – ჩხოროწყუ, სენაკი, ჭოღა, ნაკიფუ, წალენჯიხა

ჯაგოდნიშვილი – თბილისი, რუსთავი

ჯაგური – გორი, მიწობი, სურამი